MMX, Tanegashima’dan 20 Ekim’de fırlatılacak
Japonya Uzay Araştırma Ajansı, Martian Moons eXploration (MMX) adlı insansız aracı 20 Ekim Salı günü Tanegashima Uzay Merkezi’nden H3 roketiyle uzaya göndermeyi planlıyor. MMX, Mars’ın büyük uydusu Phobos’a inip yüzeyden örnek alarak Dünya’ya getirmeyi amaçlayan ilk görev olmayı hedefliyor.
Fırlatma saati Japonya yerel saatine göre 04.41 olarak açıklandı. Saat farkı nedeniyle kalkış, ABD Doğu Saati’ne göre 19 Ekim öğleden sonra gerçekleşecek. Uzay aracının Mars çevresine Ağustos 2027 dolaylarında ulaşması, ardından yaklaşık üç yıl boyunca Phobos yakınında gözlem yapması planlanıyor.
MMX, Phobos’un yanı sıra Mars’ın diğer uydusu Deimos’u da uzaktan inceleyecek. Görev, Mars sisteminden örnek dönüşü hedefleyen ilk gidiş-dönüş seferi olarak tanımlanıyor.
Phobos örnekleri iki köken tezini sınayacak
Bilim insanları, Phobos ve Deimos’un nasıl oluştuğu sorusuna henüz kesin yanıt veremedi. Bir görüş, iki uydunun Mars’a çarpan büyük bir gök cisminin yörüngeye savurduğu maddelerden meydana geldiğini öne sürüyor. Diğer görüşe göre Mars’ın çekim gücü, geçmişte iki asteroidi yakaladı.
Phobos’tan getirilecek toprak, toz ve kayaçların kimyasal bileşimi, iki varsayımın sınanmasına yardım edecek. Phobos’un Mars’a yaklaşık 6 bin kilometre uzaklıkta dolanması, uydu yüzeyinde Mars kökenli parçacıkların da birikmiş olabileceği beklentisini güçlendiriyor. Görev ekibi, toplanacak maddenin yaklaşık yüzde 0,1’inin Mars’tan gelmiş olabileceğini hesaplıyor.
Phobos materyali, yalnızca Mars’ın iki uydusunun tarihini değil, erken Güneş Sistemi’nde su, uçucu maddeler ve organik bileşiklerin kayalık gezegenlere nasıl taşındığını da aydınlatabilir. Elde edilecek veriler, ileride yapılabilecek insanlı Mars görevlerinde Phobos’un ara üs olarak kullanımını değerlendirmek için de önem taşıyor.
Rover ve iki örnekleme sistemi görev yapacak
MMX’in iniş öncesindeki önemli araçlarından biri, Fransa ve Almanya ortaklığında geliştirilen IDEFIX rover olacak. Düşük yerçekimli yüzeyde hareket edecek IDEFIX, yaklaşık 100 gün sürecek gözlemlerle arazi yapısını inceleyecek ve güvenli iniş alanının belirlenmesine destek verecek.
Uzay aracı, Phobos’tan en az 10 gram malzeme toplamayı hedefliyor. NASA’nın geliştirdiği pnömatik örnekleyici, yüksek basınçlı azot gazıyla yüzeydeki toz ve küçük parçaları toplama haznesine yönlendirecek. Japonya’nın karot alma sistemi ise yüzeyin birkaç santimetre altından örnek çıkaracak.
İki ayrı toplama yöntemi, yüzeydeki aşınmış malzeme ile yer altındaki daha korunmuş maddelerin karşılaştırılmasını sağlayacak. NASA ayrıca gama ışınları ve nötron ölçümleri yapan MEGANE aygıtıyla Phobos’un element bileşimini uzaktan analiz edecek. NASA, Dünya’ya ulaşacak toplam örneğin yaklaşık yüzde 15’ini Houston’daki laboratuvarlarında koruyup araştırmacıların kullanımına açacak.
Düşük yerçekimi inişin temel zorluğunu oluşturuyor
Phobos’un yerçekimi Dünya’nın yerçekiminin yaklaşık iki binde biri düzeyinde. Çok düşük çekim, aracın temas anında sıçraması veya devrilmesi riskini artırıyor. MMX’in keşif modülünde darbeyi azaltmak için dört ayaklı, darbe emici iniş takımı bulunuyor.
Görev aynı zamanda Mars’a yaklaşıp Dünya’ya geri dönmenin yörünge hesaplarını test edecek. Mars’ın çekim alanından yeniden ayrılmak, Japonya’nın daha önce örnek getiren asteroid görevlerinden farklı bir teknik zorluk oluşturuyor. Japonya, Hayabusa2 aracıyla 2020’de bir asteroitten 5,4 gram kaya ve toz örneğini Dünya’ya ulaştırmıştı.
MMX’e NASA’nın örnekleme teknolojisi ve haberleşme desteğinin yanı sıra Avrupa’dan derin uzay haberleşme ekipmanı sağlanıyor. Görevde yaklaşık 20 üniversite ve teknoloji şirketi de yer alıyor.
Örnek kapsülünün Dünya’ya dönüşü 2031’de
Planlanan takvimde MMX, Phobos gözlemlerinin ve örnek alma girişimlerinin ardından Dünya’ya dönüş yolculuğuna başlayacak. Isıya dayanıklı dönüş kapsülünün 2031’de Avustralya’ya inmesi, ardından örneklerin Japonya’ya taşınması öngörülüyor. Bazı bilgiler dönüşün 2032 Mart ayında bitecek mali yıl içinde gerçekleşebileceğini bildiriyor; görev takvimindeki temel hedef ise 2031’de Dünya’ya varış.
Örneklerin laboratuvarlarda incelenmesi, Phobos ile Deimos’un ortak bir kökene sahip olup olmadığını değerlendirmeye de imkân verecek. MMX’in başarısı, Mars uydularına yönelik gelecekteki iniş ve örnek dönüş görevleri için de teknik veri sağlayacak.
Sıkça Sorulanlar
MMX görevi ne zaman ve nereden fırlatılacak?
MMX uzay aracının 20 Ekim 2026 Salı günü Japonya'daki Tanegashima Uzay Merkezi'nden H3 roketiyle fırlatılması planlanıyor. Açıklanan kalkış saati Japonya yerel saatine göre 04.41.
MMX görevinin temel amacı nedir?
MMX görevi, Mars'ın uydusu Phobos'tan yüzey ve yer altı örnekleri alıp Dünya'ya getirmeyi amaçlıyor. Örnekler, Phobos ve Deimos'un asteroit mi yoksa Mars'taki büyük çarpışmanın kalıntıları mı olduğunu araştırmak için incelenecek.
MMX Phobos'tan nasıl örnek toplayacak?
MMX, yüksek basınçlı gazla yüzey malzemesini hazneye yönlendiren pnömatik sistem ile birkaç santimetre derine ulaşan karot alma sistemini birlikte kullanacak. Görev en az 10 gram malzeme toplamayı hedefliyor.
IDEFIX roverının MMX görevindeki rolü nedir?
Fransa ve Almanya ortaklığında geliştirilen IDEFIX rover, Phobos yüzeyini inceleyerek MMX için daha güvenli bir iniş alanı belirlenmesine yardım edecek. Rover, çok düşük yerçekiminde tekerlekli hareketin uygulanabilirliğini de test edecek.
MMX örnekleri Dünya'ya ne zaman dönecek?
MMX'in dönüş kapsülünün 2031'de Dünya'ya ulaşması planlanıyor. Bazı takvim bilgilerinde teslimatın 2032 Mart ayında sona eren mali yıl içinde yapılabileceği belirtiliyor.