Küresel zaman standardı UTC’de kullanılan artık saniye uygulamasının sona erdirilmesine yönelik düzenleme, Fransa’nın Versailles kentindeki uluslararası toplantının ardından gündeme geldi. Düzenleme, atom saatleri ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki küçük farkların saatlere bir saniye eklenerek ya da çıkarılarak kapatılması yerine, farkın daha uzun süre birikmesine izin vermeyi hedefliyor.
Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 69 ülkeyi ilgilendiren uygulama için kaynaklarda iki farklı çerçeve yer alıyor. Bazı haberler Versailles’ta karar alındığını bildirirken, bazı haberler düzenlemenin oylama ve kabul aşamasında olduğunu, yürürlük tarihinin de kabul şartına bağlı bulunduğunu aktarıyor. Ortak bilgi, kabul edilmesi halinde yeni yöntemin Mayıs 2027’de devreye alınmasının planlanması.
Artık saniye neden küresel zaman sistemine eklendi?
Atom saatleri, zamanı son derece hassas biçimde ölçüyor. Ancak Dünya kendi ekseni çevresindeki dönüşünü sabit hızla tamamlamıyor. Okyanus ve atmosfer hareketleri, gezegenin iç yapısı ile doğal etkenler Dünya’nın dönüş hızında küçük değişimler yaratabiliyor.
Dünya’nın dönüşünü temel alan astronomik zaman ile atomik zaman arasındaki fark büyüdüğünde, UTC’ye geçmişte artık saniye ekleniyordu. Uygulama sırasında günün son dakikası 60 saniye yerine 61 saniye sürebiliyordu. Saatler normalde 23.59.59’dan gece yarısına geçerken, artık saniye eklenen günlerde 23.59.60 değeri de oluşabiliyordu.
Dünya’nın dönüşü tarihsel eğilimde yavaşlama gösterse de son yıllardaki ölçümler hızlanma ihtimalini de gündeme taşıdı. Hızlanma devam ederse ilk kez negatif artık saniye, yani saatten bir saniye çıkarılması gerekebilir. Negatif artık saniye daha önce uygulanmadığı için uzmanlar dijital sistemlerin uyumu bakımından ayrıca risk taşıdığı görüşünde.
Yeni öneri zaman farkı için bir saat sınırı getiriyor
Planlanan yöntem, UTC ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki fark için izin verilen sınırı 3 bin 600 saniyeye, başka bir ifadeyle bir saate kadar genişletmeyi öngörüyor. Saniyelik farklar oluştuğunda küresel saat sistemine hemen müdahale edilmeyecek.
Amaç, UTC’nin kesintisiz ve öngörülebilir çalışmasını sağlamak. Dünya’nın dönüş hızı bugünkü eğilimlerini sürdürürse, bir saatlik düzeltmeye ihtiyaç duyulmasının binlerce yıl alabileceği değerlendiriliyor. Böyle bir düzeltmenin ne zaman ve hangi teknik yöntemle yapılacağı ise gelecekteki uluslararası kararlarla belirlenecek.
Uluslararası zaman sistemi için daha önce de bir takvim oluşturulmuştu. 2022’de, artık saniye uygulamasının 2035’e kadar aşamalı biçimde kaldırılması yönünde karar alınmıştı. Güncel öneri, geçiş takvimini Mayıs 2027’ye çekmeyi amaçlıyor.
Değişiklik dijital altyapılar için ne anlama geliyor?
Artık saniye, günlük yaşamda çoğu kişi tarafından fark edilmese de saniyenin kritik olduğu dijital altyapılarda karmaşık hesaplamalara neden olabiliyor. Bilgisayar ağları, finansal işlem sistemleri, enerji iletim ağları, uydu navigasyonu, telekomünikasyon altyapısı ve hava yolu operasyonları aynı zaman referansına ihtiyaç duyuyor.
Farklı yazılımların artık saniyeyi farklı yöntemlerle işlemesi, sistemler arasında zaman uyumsuzluğu riski doğurabiliyor. Geçmişte bazı çevrim içi platformlarda erişim sorunları yaşandığı, uçuş operasyonları ve uluslararası iletişim ağlarında da aksaklık riski oluştuğu bildirildi.
Negatif artık saniye, dijital sistemler için daha zor bir ihtimal olarak görülüyor. Birçok yazılım, zamanı ileriye taşıyan ek saniye senaryoları için tasarlanmış olsa da saatten saniye çıkarılması senaryosu yaygın biçimde test edilmedi. Yeni yaklaşım, saniyelik müdahaleleri kaldırarak teknoloji işletmelerinin zaman eşleştirme yükünü azaltmayı hedefliyor.
Türkiye ve günlük yaşam için beklenen etkiler
Düzenleme kabul edilirse Türkiye’nin resmi saat dilimi değişmeyecek. Cep telefonları, bilgisayarlar, kol saatleri, okul başlangıçları, iş saatleri ve randevu düzeni aynı biçimde devam edecek. Vatandaşların günlük hayatta saatleri ileri ya da geri ayarlaması gerekmeyecek.
Etkiler, esas olarak küresel zaman referansını kullanan teknik altyapıların arka planında görülecek. İnternet hizmetleri, bankacılık ve finans ağları, uydu haberleşmesi, bilimsel ölçüm sistemleri ve hava ulaşımındaki zaman eşleştirme yöntemleri yeni standarda uyarlanacak.
Versailles toplantısına ilişkin haberlerde kararın hukuki durumu konusunda farklı anlatımlar bulunuyor. Bazı haberlerde artık saniyenin kaldırılmasının kararlaştırıldığı, diğerlerinde ise 69 ülkenin yapacağı oylama sonrasında uygulamanın kabul edilebileceği belirtiliyor. Uygulamanın başlangıç tarihi ve teknik ayrıntıları, ilgili uluslararası kurumların resmî karar metniyle netleşecek.
Sıkça Sorulanlar
Artık saniye nedir?
Artık saniye, atomik zaman ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki farkı azaltmak için UTC’ye eklenen bir saniyedir. Uygulama yapıldığında günün son dakikası 61 saniye sürebilir.
Artık saniye uygulaması neden kaldırılmak isteniyor?
Artık saniye; bilgisayar ağları, telekomünikasyon, uydu sistemleri ve finansal altyapılarda zaman senkronizasyonu sorunları oluşturabildiği için kaldırılmak isteniyor. Özellikle daha önce kullanılmamış negatif artık saniye ihtimali teknik riski artırıyor.
Yeni küresel zaman düzeni ne zaman yürürlüğe girecek?
Kaynaklardaki bilgilere göre düzenlemenin kabul edilmesi halinde Mayıs 2027’de yürürlüğe girmesi planlanıyor. Kesin tarih, uluslararası oylama ve resmî karar metniyle netleşecek.
Yeni sistem Türkiye’de telefon ve saatleri etkiler mi?
Yeni sistemin Türkiye’de resmi saat dilimini, telefonların gösterdiği zamanı veya günlük çalışma düzenini doğrudan etkilemesi beklenmiyor. Değişiklik, dijital altyapılardaki teknik zaman eşleştirme yöntemlerini ilgilendiriyor.
Kaynaklar hangi noktada çelişiyor?
Bazı kaynaklar Versailles toplantısında artık saniyenin kaldırılmasının kararlaştırıldığını bildiriyor. Diğer kaynaklar ise 69 ülkenin oylaması tamamlanmadan düzenlemenin kesinleşmediğini ve Mayıs 2027 tarihinin kabul şartına bağlı olduğunu aktarıyor.