ABD Federal Havacılık İdaresi, 13 Kasım Cuma günü hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen iletişim arızası nedeniyle ülke genelindeki havalimanlarında kalkışları geçici olarak durdurdu. Yer bekletmesi kararı, yerde bulunan uçakların yeni bir duyuruya kadar havalanmamasını kapsadı. Havadaki uçakların varış havalimanlarına inişine izin verilirken, ABD’ye yönelen uluslararası seferlerin durumu tek tek ele alındı.
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, aksaklığın tüm hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen bir iletişim sorunundan kaynaklandığını açıkladı. FAA teknik ekipleri arızanın kaynağını belirlemek ve sistemleri yeniden çalıştırmak için inceleme başlattı. Kesintinin ne kadar süreceğine ilişkin ilk açıklamalarda kesin bir zaman verilmedi.
Karar 13 Kasım’da ülke genelinde uygulandı
FAA’nın talimatı, yalnızca belirli bir havalimanını değil, ülke çapındaki kalkış trafiğini kapsadı. Karar öncesinde Chicago çevresindeki hava trafiğinde iletişim sorunu nedeniyle kısıtlama uygulanmış, ardından önlem ülke geneline genişletilmişti.
Yetkililer, kararın olağanüstü koşullar ve uçuş güvenliği gerekçesiyle alındığını bildirdi. Hava trafik kontrolörlerinin pilotlarla ve farklı kontrol merkezleriyle kesintisiz iletişim kurması, uçakların güvenli kalkışı için temel koşullar arasında yer alıyor. İletişim ağındaki belirsizlik nedeniyle FAA, yeni kalkışlara izin vermek yerine uçakları yerde bekletmeyi seçti.
Karar, sivil havacılıkta tüm uçuşların iptal edildiği anlamına gelmedi. Uygulama öncelikle kalkış yapmayı bekleyen uçakları etkiledi. Havada bulunan seferlerin güvenli biçimde iniş yapması için hava trafik hizmetleri sürdürüldü.
İletişim arızası kalkış trafiğini nasıl etkiledi
İlk bilgiler, bazı bölgelerde radyo frekanslarında kesintiler ve hava trafik kontrol haberleşmesinde aksama yaşandığını gösterdi. Radar sistemlerinin işleyişini etkileyen sorunlar yaşanmış olabileceğine dair bilgiler de paylaşıldı. Ancak teknik arızanın hangi sistemden kaynaklandığı, ilk duyurular sırasında netleşmedi.
Yaklaşık 7 bin seferin gecikme veya iptalden etkilendiği bildirildi. Ayrı verilerde 300’den fazla uçuşun iptal edildiği yer aldı. Gecikme sayıları, kalkış kısıtlamasının kaldırılmasından sonra da artabilir; çünkü havalimanlarının uçak, mürettebat ve kapı planlamasını yeniden düzenlemesi gerekiyor.
Büyük havalimanlarında bekleyen yolcuların hava yolu şirketlerinin uygulamalarını, uçuş numaralarını ve havalimanı duyurularını takip etmesi istendi. Hava yolu şirketleri, sefer planlarını FAA’nın güncel talimatlarına göre yeniden düzenlemek zorunda kaldı.
Uluslararası seferler tek tek değerlendirilecek
ABD’ye başka ülkelerden gelen uçuşlar için genel bir iptal talimatı açıklanmadı. FAA, uluslararası seferlerin uçuş planı, varış havalimanının kapasitesi ve hava trafik koşulları dikkate alınarak ayrı ayrı yönetileceğini duyurdu.
Uluslararası uçuşlara yönelik bireysel değerlendirme, ABD hava sahasına yaklaşan uçakların güvenli inişini sağlama amacını taşıyor. Aynı uygulama, havaalanlarındaki yoğunluğun kontrol altında tutulmasına da yardımcı oluyor. Kalkışların yeniden başlaması, havadaki ve yerdeki trafik arasındaki denge sağlandıktan sonra kademeli biçimde yürütülebilir.
Yer bekletmesi uygulamasının sona ermesi, yolcuların seferlerinin hemen saatinde yapılacağı anlamına gelmeyebilir. Uçakların konumları, ekiplerin çalışma süreleri ve bağlantılı seferler nedeniyle gecikmelerin bir süre devam etmesi bekleniyor.
Hava sahası açıldı, inceleme eski donanıma yöneldi
Sean Duffy, radar ve haberleşme sistemlerindeki dengesizliklerin yerel saatle 15.36’da görülmesinin ardından kalkışları durdurduklarını söyledi. Duffy, hava sahasının yerel saatle 20.15’te, Türkiye saatiyle 14 Kasım 04.15’te yeniden açıldığını açıkladı. Kısıtlama dört saati aşkın sürdü.
Duffy, haberleşme ve radar ağının tamamının devre dışı kalmadığını, ancak ihtiyati tedbir gerektiğini belirtti. Hava trafik kontrol merkezleri ile terminal yaklaşma kontrol ünitelerinin yeniden faal olduğunu bildiren Duffy, uçuş programlarının hemen normale dönmeyeceğini ve seferlerin aşamalı biçimde gerçekleştirileceğini söyledi.
İlk resmi değerlendirme, arızanın eski hava trafik kontrol donanımından kaynaklandığı yönünde oldu. İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, siber saldırı ya da yapay zekâ kaynaklı müdahaleyi gösteren bir bulgu bulunmadığını, incelemenin sürdüğünü açıkladı. Yetkililer, yolcu güvenliğinin kesinti boyunca risk altına girmediğini bildirdi.
Ülke çapında kalkışların durdurulması ABD havacılığında nadir görülen bir önlem olarak öne çıkıyor. Ocak 2023’te pilotlara uçuş güvenliği bilgisi ileten bildirim sistemindeki arıza nedeniyle iç hat kalkışları yaklaşık iki saat durdurulmuştu. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ise ABD hava sahasında çok daha geniş kapsamlı kısıtlamalar uygulanmıştı.
13 Kasım’daki iletişim arızası, hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesine yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Duffy, mevcut sistemin modernizasyonu için daha fazla finansmana ihtiyaç olduğunu savundu. FAA’nın teknik incelemesinin sonucu, kesintinin kesin kapsamı ile benzer arızaları önlemek için alınacak adımları belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
ABD'de kalkış kısıtlaması ne zaman kaldırıldı?
ABD hava sahası, 13 Kasım 2026'da başlayan dört saati aşkın kalkış kısıtlamasının ardından 14 Kasım Türkiye saatiyle 04.15'te yeniden açıldı.
ABD'de uçuşlar neden durduruldu?
Hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen iletişim sorunu ile radar ve haberleşme sistemlerindeki dengesizlikler nedeniyle yerdeki uçakların kalkışları tedbir amacıyla geçici olarak durduruldu.
Havadaki uçaklar kısıtlama sırasında ne yaptı?
Havadaki uçakların planlanan varış noktalarına kontrollü biçimde iniş yapmasına izin verildi. Uluslararası uçuşlar ise uçuş planı ve havalimanı kapasitesine göre tek tek değerlendirildi.
Kesintinin siber saldırıyla bağlantısı var mı?
Yetkililer, mevcut bulgularda siber saldırı veya yapay zekâ kaynaklı müdahaleye dair kanıt bulunmadığını açıkladı. Teknik inceleme tamamlanmadığı için arızanın kesin nedeni araştırılıyor.
Uçuşlar yeniden başladıktan sonra gecikmeler sürer mi?
Hava sahasının açılması tüm seferlerin hemen normal saatinde yapılacağı anlamına gelmiyor. Uçakların, mürettebatın ve kapı planlamasının yeniden düzenlenmesi nedeniyle gecikmeler sürebilir.