Falcon 9 kalkışı neden 6 Ekim’e ertelendi
SpaceX, ABD Uzay Geliştirme Ajansı adına 21 veri aktarım uydusunu alçak Dünya yörüngesine taşıyacak Falcon 9 görevinin ilk denemesini 5 Ekim’de iptal etti. Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’ndeki geri sayımın son dakikasında, roket otomatik başlatma aşamasına geçerken otomatik durdurma komutu devreye girdi.
Şirket, durdurma kararının ayrıntılı teknik nedenini ilk açıklamada paylaşmadı. Falcon 9 roketi ile yükün iyi durumda olduğu, ekiplerin yeni deneme için hazırlık yaptığı bildirildi. Yeni kalkışın 6 Ekim’de yerel saatle 00.59 ile 01.21 arasında yapılması planlanıyor; hedef saat 01.17 olarak açıklandı. Hava koşulları veya teknik kontroller nedeniyle ikinci deneme gerçekleşemezse 7 Ekim için yedek pencere bulunuyor.
Görev, Tranche 1 Transport Layer A adıyla yürütülüyor. Uydular, düşük Dünya yörüngesinde kurulmakta olan Proliferated Warfighter Space Architecture adlı askerî ağın veri aktarım katmanına eklenecek.
21 uydu PWSA ağında hangi görevi üstlenecek
Northrop Grumman üretimi 21 uydu, güvenli askerî haberleşme, füze tehdidi uyarısı ve durumsal farkındalık verilerinin aktarımında görev yapacak. Uydular 28 Eylül’de Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’ne ulaştırıldı. Fırlatma başarılı olursa görev, Tranche 1 üretim uydularını yörüngeye taşıyan dördüncü sefer olacak.
PWSA, çok sayıda küçük uydudan oluşan dağıtık bir mimari olarak tasarlandı. Veri aktarım katmanındaki uyduların yaklaşık 750 ila 1.200 kilometre irtifadaki alçak Dünya yörüngelerinde çalışması öngörülüyor. Ağ tamamlandığında, dünyanın yüzde 95’inin herhangi bir anında en az iki Tranche 1 veri aktarım uydusunun görüş alanında bulunması hedefleniyor.
Uydu ağı, optik uydu arası bağlantılarla veri iletecek. Optik bağlantıların, geleneksel radyo frekansı bağlantılarına kıyasla gecikmeyi azaltması amaçlanıyor. Ağın Link-16 ve Entegre Yayın Sistemi ile uyumlu çalışarak askerî birliklere tehdit uyarıları ve konum bilgisi sağlaması planlanıyor.
Tranche 1 takvimindeki gecikmeler ve hedefler
Ajans, Tranche 1 kapsamındaki ilk uyduları geçen yıl fırlatmaya başladı. Daha önce York Space Systems ve Lockheed Martin üretimi toplam 63 veri aktarım uydusu yörüngeye yerleştirildi. Northrop Grumman’ın 21 uyduluk partisi, şirketin Tranche 1 kapsamındaki ilk fırlatması olacak.
Tranche 1 için başlangıçta 154 uydunun 2026 yazına kadar alçak Dünya yörüngesine yerleştirilmesi planlanmıştı. Tedarik zinciri sorunları, yer testleri ve yörüngedeki teknik kontroller takvimi erteledi. Mimari, 126 veri aktarım uydusu ile 28 takip uydusuna ek olarak dört füze savunma gösterim aracını da içeriyor.
Ajans, Tranche 1’in savunma operasyonlarına yönelik ilk kabiliyetleri 2027’de sunmasını bekliyor. 6 Ekim’deki görevden sonra ilk takip katmanı fırlatmasının aralık ayında veya 2027’nin ilk aylarında yapılması hedefleniyor. Kalan dört fırlatmanın tamamlanmasıyla Tranche 1 uydularının 2027 ilkbaharının sonuna doğru yörüngede olması öngörülüyor.
Kontrol merkezine devirde yaşanan teknik sorunlar
Tranche 1 programındaki gecikmeler yalnızca fırlatma hazırlıklarından kaynaklanmadı. İlk uydu gruplarının yörüngedeki kontrol ve doğrulama çalışmaları, başlangıçta beklenen dört ila altı aylık sürenin üzerine çıktı. Ajans, yörüngedeki sorunları incelemek ve yerdeki test yöntemlerini güncellemek için yaklaşık dokuz ay boyunca yeni fırlatmalara ara verdi.
Temmuz ayında yörüngeye gönderilen son York Space Systems uydularının ilk kontrolleri daha kısa sürdü. Ajans, York üretimi uyduların kontrolünü operasyon merkezine devralmaya başladı ve sınırlı deneyler yürüttü. Lockheed Martin üretimi uyduların operasyon merkezine aktarımında ise mühendislik sorunları yaşandı; ajans şimdiye kadar dört uyduyu devralabildi.
Ajans yönetimi, asıl zorluğun sistem kabiliyetinden çok uyduların yüksek sayıda üretilmesi, test edilmesi, fırlatılması ve ilk operasyonlarının aynı anda yürütülmesi olduğunu belirtiyor. Falcon 9 görevi, söz konusu ölçek sorunlarının azaltılmasında yeni bir sınav niteliği taşıyor.
Roket aşaması Vandenberg’e geri dönecek
Görevde B1103 numaralı Falcon 9 ilk kademe roketinin kullanılması planlanıyor. B1103, daha önce bir başka Uzay Geliştirme Ajansı görevi, NROL-179 görevi ve üç Starlink fırlatmasında uçtu. İlk kademenin kalkıştan yaklaşık yedi buçuk dakika sonra Vandenberg’deki Landing Zone 4 alanına iniş yapması hedefleniyor.
İnişin başarılı olması durumunda Landing Zone 4’teki 37’nci, Falcon ailesindeki 668’inci ilk kademe inişi gerçekleşecek. Üs çevresindeki yerleşimlerde roketin atmosfere dönüşü sırasında ses patlaması duyulabilir. 6 Ekim’deki kalkışın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, otomatik durdurmaya neden olan koşulun ekipler tarafından giderilmesine bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
SpaceX'in Falcon 9 fırlatması neden ertelendi?
Falcon 9 geri sayımın son dakikasında otomatik durdurma komutu verdiği için fırlatma ertelendi. Teknik neden ilk açıklamada paylaşılmadı; roket ve 21 uydu için sağlık durumunun iyi olduğu bildirildi.
21 uydu nereden fırlatılacak?
21 askerî veri aktarım uydusu, ABD'nin California eyaletindeki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden Falcon 9 roketiyle fırlatılacak. Kalkış için Space Launch Complex 4 East kullanılacak.
Yeni Falcon 9 fırlatma denemesi ne zaman yapılacak?
Yeni deneme 6 Ekim 2026'da yerel saatle 00.59 ile 01.21 arasındaki pencerede planlanıyor. İkinci deneme gerçekleşemezse 7 Ekim için yedek bir fırlatma fırsatı bulunuyor.
Tranche 1 uyduları hangi amaçla kullanılacak?
Tranche 1 uyduları, düşük Dünya yörüngesindeki askerî veri aktarım ağının parçası olacak. Ağın güvenli haberleşme, füze tehdidi uyarısı ve birliklere durumsal farkındalık bilgisi sağlaması amaçlanıyor.