ABD ve Rusya makamları vakayı yakından izliyor
ABD yönetimi, Rusya’nın İrkutsk bölgesinde bir araştırma laboratuvarı çalışanının ağır zatürre sonrası ölümüyle ilgili gelişmeleri izlemeye aldı. Beyaz Saray, olaydan haberdar olduğunu, gelişmeleri takip ettiğini ve olası seçenekleri değerlendirdiğini bildirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı da hastalık kontrol kurumları ve diğer federal birimlerle birlikte durumu yakından izlediğini açıkladı.
28 yaşındaki Darya Şipilova, İrkutsk Veba Araştırma Enstitüsünde çalışıyordu. Şipilova, Şelehov’daki hastaneye ağır zatürre belirtileriyle kaldırıldıktan sonra 1-2 Ekim gecesi hayatını kaybetti. Ölümün ardından zatürre vebası olasılığına ilişkin haberler yayıldı ancak Rus makamları vebayı ölüm nedeni olarak doğrulamadı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, eldeki bilgilerin alarm nedeni olmadığını ancak olayın dikkatle takip edilmesi gerektiğini söyledi. Washington, Rus makamlarından doğru bilgilerin hızlı ve açık biçimde paylaşılmasını istedi.
Rus makamları veba ve laboratuvar kazasını reddetti
Rusya’nın halk sağlığı kurumu, Şipilova’nın ölüm nedenini “nedeni belirlenemeyen zatürre” olarak açıkladı. Kurum, hastadan alınan örneklerde çalışanın mesleki görevleriyle ilişkili mikroorganizmaya rastlanmadığını ve enstitüde tehlikeli mikroorganizmalarla çalışılırken meydana gelmiş bir olay tespit edilmediğini bildirdi.
Rus makamları 6 Ekim’de Dünya Sağlık Örgütüne Şipilova’nın örneklerinde veba saptanmadığını iletti. Dünya Sağlık Örgütü, Şipilova’nın hastalığına hangi etkenin neden olduğuna ilişkin ek bilgi istedi. Açıklama, ölüm nedeninin henüz belirlenemeyen zatürre olduğu yönündeki resmî değerlendirmeyi değiştirmedi.
Yetkililer, İrkutsk bölgesindeki epidemiyolojik durumun istikrarlı olduğunu savundu. Bölge yönetimi, Şipilova’nın ölümünden sonra enstitü personelinden yeni bir kişinin tıbbi yardım için başvurmadığını da açıkladı. Şipilova ile temas eden kişilerin belirlendiği ve sağlık durumlarının izlendiği bildirildi. Temaslılardan ikisinde rinovirüs, ikisinde ise Kovid-19 saptandı; yetkililer, temaslılarda veba belirtisi görülmediğini ve ilk veba testlerinin negatif çıktığını belirtti.
Buna karşılık, bazı yerel ve bağımsız haberlerde Şipilova’nın 25 Eylül’de canlı bakteri içeren bir tüpü kırmış olabileceği öne sürüldü. Bazı haberler Şipilova’nın iş seyahatinden döndükten sonra hastalandığını yazdı. Rus makamları laboratuvar kazası iddiasını doğrulamadı; temaslı sayısı ile hastanelerdeki tedbirlerin kapsamına dair ayrıntılı ve ortak bir resmî sayı da paylaşılmadı.
Temaslı takibi ve hastane önlemleri sürüyor
Şelehov’da Şipilova’nın tedavi edildiği hastanenin yatan hasta bölümünde karantina tedbirleri uygulandı. Yetkililer yaklaşık 189 kişinin temaslı olarak tespit edildiğini, bazı haberler ise sayının 200’e yakın olduğunu bildirdi. Yeni haberlerde 197 olası temaslının belirlendiği, 189 kişinin hastaneye yatırıldığı da öne sürüldü. Temaslıların bir bölümü tıbbi gözlem için hastaneye alındı.
Bölge yönetimi, yakınları ve aile üyeleri dâhil gözlem altındaki temaslıların belirti göstermediğini, günlük laboratuvar kontrollerinin sürdüğünü açıkladı. Yetkililer, sağlık durumu uygun bulunan yakın temaslıların gelecek hafta taburcu edilebileceğini bildirdi.
Hastanede yeni yatış ve taburcu işlemleri durdurulurken, rutin laboratuvar testlerine ara verildi; poliklinik hizmetlerinin ise sürdüğü bildirildi. Bölgede bazı sağlık kuruluşlarında hasta kabulü ve taburcu işlemlerine sınırlama getirildiğine, kamusal etkinliklerin iptal edildiğine ve bazı iş yerlerinde maske kullanımının önerildiğine dair bilgiler paylaşıldı. Yakındaki yerleşimlerde Şelehov’a ve çevre yerleşimlere geçici süreyle seyahat edilmemesi yönündeki uyarıların daha sonra kaldırıldığı bildirildi.
Önlemler, zatürre vebası doğrulanmış bir salgın bulunduğu anlamına gelmiyor. Sağlık otoriteleri, şüpheli yüksek riskli enfeksiyonlarda temaslıların belirlenmesi, belirti izlemi, test ve izolasyon gibi adımları olası yayılımı erken dönemde sınırlamak için kullanıyor.
İrkutsk Veba Araştırma Enstitüsü, veba yanında kolera, şarbon, tularemi ve diğer yüksek riskli enfeksiyonlar üzerine araştırma ve salgın önleme çalışmaları yürüten bir kamu sağlığı kuruluşu olarak faaliyet gösteriyor. Enstitünün çalışma alanı, ölüm vakasına ilişkin veba şüphesinin uluslararası düzeyde yakından izlenmesine neden oldu.
Uluslararası kurumlar ek bilgi talep ediyor
ABD Dışişleri Bakanlığı, hastalık kontrol kurumları ve diğer federal birimlerle birlikte gelişmeleri yakından izlediğini açıkladı. Beyaz Saray da olayla ilgili bilgi sahibi olduğunu ve seçenekleri değerlendirdiğini bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya’nın yardıma ihtiyaç duyması hâlinde destek vermeye hazır olduklarını, ancak konuyu Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmediğini söyledi. Avrupa Komisyonu da Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi uzmanlarıyla temas hâlinde olduğunu, Dünya Sağlık Örgütü kanalları üzerinden Rus makamlarından güncel bilgi almaya çalıştığını duyurdu. Komisyon, gerekmesi hâlinde Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasında sağlık tedbirlerinin eşgüdümünü sağlamaya hazır olduğunu bildirdi.
Dünya Sağlık Örgütü, Rus sağlık makamlarından ölümün koşulları ve laboratuvar testleri hakkında bilgi istedi. Örgüt, 6 Ekim’de Rusya’dan veba saptanmadığı bilgisini aldığını, ancak zatürreye neden olan etkenin açıklanmasını beklediğini bildirdi. Mevcut resmî olmayan bilgilere göre genel nüfus için halk sağlığı riskini düşük değerlendiren örgüt, temaslılarda ya da enstitü personelinde doğrulanmış ikincil vaka bulunmadığını belirtti.
Rubio, ABD ile Rusya arasındaki seyahatin sınırlı olduğuna işaret ederken, olası bir bulaşın yayılma ihtimali nedeniyle gelişmelerin izlenmeye devam edeceğini söyledi. Uluslararası izleme, doğrulanmış bir sınır aşan salgın tespit edildiği anlamına gelmiyor; ölüm nedeninin ve laboratuvar testlerinin kesinleşmesine yönelik ihtiyatlı yaklaşımı yansıtıyor.
Kırgızistan, sınır geçiş noktalarında karantina kontrolleri başlatacağını duyurdu. Buna rağmen Rusya’dan başka ülkelere yayılan doğrulanmış zatürre vebası vakası bildirilmedi.
Rusya’da insanlarda görülen son resmî veba vakasının 2016’da Altay bölgesinde kayda geçtiği bildiriliyor. İrkutsk’taki ölüm vakasında Rus makamları Dünya Sağlık Örgütüne veba saptanmadığını bildirdi; zatürreye neden olan etken için inceleme sürüyor.
Zatürre vebası nedir ve nasıl bulaşır?
Zatürre vebası, Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu vebanın akciğerleri tutan türüdür. Hıyarcıklı ve septisemik vebadan farklı olarak, hasta kişinin öksürmesi sırasında saçılan solunum damlacıklarıyla yakın temasta bulunan kişilere bulaşabilir. Ateş, halsizlik, baş ağrısı, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve öksürük belirtiler arasında yer alır.
Hastalık ağır seyredebilse de bakteriyel bir enfeksiyondur ve erken başlanan antibiyotik tedavisiyle tedavi edilebilir. Tedavi edilmeyen zatürre vebası hızla ağırlaşabilir. Uzmanlar, zatürre vebasının solunum yolu virüsleri kadar kolay yayılmadığını; bulaş için genellikle enfekte kişiyle yakın ve doğrudan temas gerektiğini belirtiyor.
İrkutsk vakasında zatürre vebası saptandığına ilişkin resmî bulgu bulunmuyor. Olayın halk sağlığı bakımından taşıdığı risk, zatürre etkenine ilişkin inceleme, temaslılarda yeni vaka görülüp görülmemesi ve uluslararası sağlık kurumlarının güncellenmiş değerlendirmesiyle netleşecek.
Sıkça Sorulanlar
İrkutsk'ta Darya Şipilova'nın ölüm nedeni veba mı?
Rus makamları, Darya Şipilova'nın örneklerinde veba saptanmadığını Dünya Sağlık Örgütüne bildirdi. Ölüm nedeni resmî kayıtlarda nedeni belirlenemeyen zatürre olarak yer alırken, hastalığa yol açan etken için ek bilgi bekleniyor.
İrkutsk vakasında kaç kişi tıbbi gözlem altına alındı?
Yetkililer yaklaşık 189 temaslı bulunduğunu açıklarken, bazı haberlerde 197 olası temaslı ve 189 hastaneye yatırılan kişi olduğu öne sürüldü. Temaslılarda veba belirtisi veya doğrulanmış ikincil vaka bildirilmedi.
Zatürre vebası insandan insana bulaşır mı?
Zatürre vebası, enfekte kişinin öksürmesi veya solunumu sırasında yayılan damlacıklarla yakın temasta bulaşabilir. Hıyarcıklı veba ise çoğunlukla enfekte pirelerin ısırması yoluyla bulaşır.
İrkutsk vakası halk sağlığı açısından ne kadar risk taşıyor?
Dünya Sağlık Örgütü, mevcut bilgilerle genel nüfus için riski düşük değerlendiriyor. Resmî makamlar veba tespit edilmediğini bildirdi ve İrkutsk dışında doğrulanmış yayılım vakası açıklanmadı.