Tasarı ilk oylamayı gece yarısı sonrasında geçti
Çekya’da kamu radyo ve televizyonunun finansmanını değiştirecek tasarı, parlamentonun alt kanadında yapılan ilk oylamada komisyonlara gönderildi. İktidardaki ANO, SPD ve Motorcular koalisyonu, görüşme takvimini öne çekti ve konuşma sürelerine sınır koydu. Oylama, 24 Ekim’i 25 Ekim’e bağlayan gece saat 04.36’da yapıldı.
Tasarı, hanelerden ve işletmelerden alınan yayın lisans ücretlerini kaldırarak Çek Televizyonu ile Çek Radyosunu doğrudan devlet bütçesinden finanse etmeyi öngörüyor. Mevcut lisans ücretleri henüz yürürlükten kalkmadı; metin, komisyon incelemesi ve iki parlamento oylamasından daha geçmeden yasalaşmayacak.
Muhalefetin tasarıyı reddetme veya hükümete geri gönderme girişimleri, 177 milletvekilinin katıldığı oylamada 81 oyda kaldı. İlk görüşmede söz almak için kayıt yaptıran 65 milletvekili kürsüye çıkamadı. Parlamento oturumu aralarla yaklaşık 20 saat sürdü.
Prag’da binlerce kişi kamu medyası için toplandı
İlk oylamanın ardından 25 Ekim Pazar günü Prag Eski Şehir Meydanı’nda binlerce kişi toplandı. Kalabalığın meydanın kapasitesini aşması üzerine polis, bazı çevre sokaklardan meydana girişleri kısıtladı; Pařížská Caddesi araç trafiğine kapatıldı.
Göstericiler, tasarının geri çekilmesini ve kamuoyunun katılacağı kapsamlı bir tartışma yürütülmesini istedi. Katılımcılar Çek bayrakları ile “Medyamızı bırakmayacağız” ve “Medyadan elini çek” yazılı dövizler taşıdı. Bazı göstericiler, Çek televizyonunun çocuk programlarıyla özdeşleşen karakterden esinlenen gazete kâğıdı şapkalar kullandı.
Eylemi düzenleyen Milyonlarca An Demokrasi İçin girişiminin temsilcisi Mikuláš Minář, hükümetin tasarıyı erken saatlerde ilerletmesini eleştirdi. Minář, 15 Kasım’da Prag’daki Letná Ovası’nda yeni bir miting yapılacağını açıkladı. Brno’da yaklaşık 4 bin kişinin katıldığı eylemin yanı sıra Liberec ve České Budějovice’de de daha küçük gösteriler düzenlendi.
Finansman değişikliği kamu yayıncılarını etkiliyor
Tasarıya göre Çek Televizyonu gelecek yıl 5,74 milyar Çek korunası, Çek Radyosu ise 2,065 milyar Çek korunası alacak. Söz konusu tutarlar, kurumların mevcut ücret sistemiyle elde etmesi beklenen gelirin sırasıyla yaklaşık 1 milyar ve 400 milyon Çek korunası altında kalıyor.
Toplamda yaklaşık 1,4 milyar Çek korunası düzeyindeki gelir azalması, kamu yayıncılarının bütçesini yaklaşık yüzde 15 düşürebilir. Tasarı ayrıca nominal kamu katkısının birkaç yıl sabit kalmasını öngörüyor. Karşı çıkanlar, devlet bütçesine bağımlılığın kurumların mali istikrarını ve editoryal bağımsızlığını zayıflatacağını belirtiyor.
Çek Televizyonu ve Çek Radyosu çalışanları, 3 Kasım’da tam gün grev yapacaklarını duyurdu. Çalışanların girişimi, izleyicilerin televizyon yayınlarında görünür değişikliklerle karşılaşabileceğini bildirdi. Grev gününe ilişkin yayın planı daha sonra açıklanacak.
Hükümet tasarının bağımsızlığı zedeleyeceği görüşünü reddediyor
Başbakan Andrej Babiš, lisans ücretinin kaldırılmasını seçim öncesinde seçmenlere verdiği bir söz olarak tanımlıyor. Andrej Babiš, devlet destekli modelin düşük gelirli haneler için daha adil olacağını ve yayıncıları kaynaklarını daha verimli kullanmaya teşvik edeceğini savunuyor.
Hükümet, yasal güvence altına alınacak ödemeler ve enflasyona göre uyarlama mekanizmasının bütçe kesintilerine karşı koruma sağlayacağını bildiriyor. Kültür Bakanı Oto Klempíř de doğrudan bütçe finansmanının Avrupa’da kullanılan bir yöntem olduğunu, düzenlemenin demokrasiye yönelik bir saldırı olmadığını söyledi.
Muhalefet partileri ise doğrudan bütçe finansmanının hükümetlere yayıncılar üzerinde daha geniş etki alanı verebileceğini savunuyor. Muhalefete göre lisans ücretinin kaldırılması, vatandaşların kamu yayıncılığına yaptığı katkıyı ortadan kaldırmayacak; ödeme vergi sistemi üzerinden sürecek.
Komisyon görüşmeleri ve yeni eylemler bekleniyor
Tasarı şimdi medya ve kültür komisyonunda ele alınacak. Komisyon aşamasının ardından ikinci ve üçüncü görüşmeler yapılacak. Muhalefet, değişiklik önergeleri vererek ve parlamento tartışmalarında itirazlarını sürdürerek tasarının yasalaşmasını engellemeye çalışacağını açıkladı.
Kamu yayıncılığı tartışması, Çekya’da güvenilir haber kaynakları arasında sayılan Çek Televizyonu ve Çek Radyosunun geleceğini doğrudan ilgilendiriyor. 3 Kasım’daki grev ile 15 Kasım’daki Letná mitingi, tasarı üzerindeki siyasi ve toplumsal baskının devam edeceğine işaret ediyor.
Sıkça Sorulanlar
Çekya’daki kamu medyası finansman tasarısı ne getiriyor?
Tasarı, Çek Televizyonu ve Çek Radyosunun lisans ücreti gelirlerini kaldırıp kurumları doğrudan devlet bütçesinden finanse etmeyi öngörüyor. Tasarının, kamu yayıncılarının toplam gelirini gelecek yıl yaklaşık 1,4 milyar Çek korunası azaltması bekleniyor.
Prag’daki kamu medyası protestosu neden düzenlendi?
Göstericiler, devlet bütçesinden finansman modelinin Çek Televizyonu ile Çek Radyosunu siyasi baskıya daha açık hâle getireceğini savunuyor. Protestocular ayrıca tasarının geri çekilmesini ve geniş katılımlı bir kamu tartışması yapılmasını istiyor.
Kamu medyası tasarısı Çekya’da yasalaştı mı?
Hayır. Tasarı yalnızca parlamentodaki ilk oylamayı geçti ve ilgili komisyonlara sevk edildi. Komisyon incelemesi ile ikinci ve üçüncü parlamento görüşmeleri tamamlanmadan tasarı yasalaşmayacak.
Çek Televizyonu ve Çek Radyosu çalışanları ne zaman greve gidecek?
Çek Televizyonu ve Çek Radyosu çalışanları 3 Kasım 2026’da tam gün grev yapacaklarını açıkladı. Çalışanlar, tasarının kurumların mali istikrarını ve editoryal bağımsızlığını tehdit ettiğini düşünüyor.
Çekya hükümeti kamu medyası tasarısını nasıl savunuyor?
Andrej Babiš hükümeti, lisans ücretinin kaldırılmasının seçmenlere verilen bir söz olduğunu belirtiyor. Hükümet, yasal ödeme güvenceleri ve enflasyon uyarlamasının yayıncıları keyfi bütçe kesintilerinden koruyacağını savunuyor.