2026 emisyon tahmini yüzde 0,4 düşüş gösterdi
Küresel fosil yakıt kaynaklı karbondioksit emisyonlarının 2026’da bir önceki yıla göre yüzde 0,4 azalması bekleniyor. Yıllık karbon bütçesi çalışması, kömür, petrol ve doğal gaz kullanımından yaklaşık 38,2 milyar metrik ton karbondioksit salınacağını hesapladı. Gerileme sınırlı kaldığı için araştırmacılar, tek yıllık verinin küresel emisyonların kalıcı biçimde tepe noktasına ulaştığını göstermediği uyarısını yaptı.
Fosil yakıt salımındaki düşüş, 21. yüzyılda küresel ölçekte görülen üçüncü gerileme olarak kayda geçti. Daha önceki düşüşler 2009’daki küresel ekonomik durgunluk ve 2020’deki Kovid-19 salgını döneminde yaşanmıştı. Her iki dönemin ardından fosil yakıt tüketimi yeniden yükseldiği için 2026 verilerinin kalıcılığı konusunda temkinli yaklaşım öne çıkıyor.
Yıllık toplam, atmosfer için hâlâ çok yüksek bir yük anlamına geliyor. 38,2 milyar metrik tonluk fosil yakıt salımı, saniyede yaklaşık 1.211 metrik ton karbondioksitin atmosfere karışmasına karşılık geliyor. Çalışma, emisyon eğrisinin kalıcı olarak aşağı yönelmesi için enerji sisteminde yapısal dönüşüm gerektiğini vurguluyor.
İran savaşı petrol arzını ve tüketimi etkiledi
Araştırmaya göre 2026’daki sınırlı düşüşün ana nedeni, İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol sevkiyatındaki aksama oldu. Dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin geçtiği güzergâhtaki kısıtlamalar, petrol ve benzin fiyatlarını yükseltti. Yüksek fiyatlar, sürücülerin yakıt tüketimini azaltmasına ve elektrikli araçlara yönelimin hızlanmasına katkı verdi.
Yakıt türlerine göre hesaplamada petrol kaynaklı emisyonların yaklaşık yüzde 1,9-2 gerilemesi bekleniyor. Doğal gaz emisyonları yüzde 0,3 düşerken kömür kaynaklı salımların yüzde 0,6 artacağı tahmin edildi. Petrol tüketimindeki keskin düşüş, toplam emisyon hesabındaki sınırlı gerilemenin başlıca unsuru oldu.
Enerji piyasasındaki arz sıkışıklığının kalıcı olmaması halinde petrol tüketimi ve emisyonların yeniden artabileceği belirtiliyor. Hürmüz Boğazı’nın kalıcı biçimde yeniden açılması ya da Orta Doğu dışındaki üreticilerin yüksek fiyatların teşvikiyle arzı artırması, 2026’da görülen etkinin zayıflamasına neden olabilir.
Yenilenebilir enerji artışı kalıcı düşüş sağlamadı
Güneş ve rüzgâr enerjisindeki hızlı kapasite artışı ile elektrikli araç kullanımının yaygınlaşması, birçok ülkede fosil yakıt talebini frenledi. Enerji talebindeki küresel artışın yaklaşık üçte ikisinin yenilenebilir elektrik üretimi ve elektrikli araçlar sayesinde karşılandığı hesaplandı. Buna rağmen temiz enerji yatırımları, küresel fosil yakıt emisyonlarını her yıl düzenli azaltacak düzeye henüz ulaşmadı.
Çin, yenilenebilir enerji ve elektrikli araçların önlediği küresel emisyonların yaklaşık yarısından sorumlu ülke olarak öne çıktı. Çin’in emisyonlarının 2026’da yaklaşık yüzde 1 azalacağı, petrol kullanımındaki gerilemenin ise yüzde 5’e yaklaşacağı tahmin edildi. Çin’deki düşüşün kalıcı bir zirve anlamına gelip gelmediği için daha uzun dönemli verilere ihtiyaç bulunuyor.
ABD, Avrupa ve Japonya’da da emisyonların yaklaşık yüzde 1 oranında gerilemesi bekleniyor. Hindistan’da ise kömür kullanımındaki artışın etkisiyle fosil yakıt kaynaklı emisyonların yüzde 4,4 yükselmesi öngörülüyor. Ülkeler arasındaki farklı seyir, küresel emisyon azaltımının enerji fiyatları, sanayi talebi ve ulusal yatırım politikalarına bağlı kaldığını gösteriyor.
Ormansızlaşma toplam karbon salımını artırdı
Fosil yakıt kaynaklı salımdaki sınırlı düşüş, arazi kullanımından doğan emisyon artışını telafi edemedi. Ormansızlaşma, tarım alanı açılması ve Güneydoğu Asya’daki büyük yangınlar nedeniyle arazi kullanım değişikliğinden kaynaklanan karbondioksit emisyonları yükseldi. Sonuç olarak küresel toplam karbondioksit salımının 2026’da yaklaşık yüzde 1 artacağı hesaplandı.
Toplam salımın 2025’teki yaklaşık 42,8 milyar tondan 2026’da 43,3 milyar tona çıkması bekleniyor. Atmosferdeki ortalama karbondioksit yoğunluğunun da fosil yakıt emisyonlarındaki düşüşe rağmen 2,2 ppm artacağı tahmin edildi. Arazi kullanımı kaynaklı emisyonlar, iklim politikalarının yalnızca enerji sektörüne odaklanmasının yeterli olmayacağını ortaya koyuyor.
1,5 derece hedefi için karbon alanı daralıyor
Paris İklim Anlaşması’nın sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyle sınırlama hedefi için kalan karbon bütçesi hızla azalıyor. Araştırma değerlendirmelerinde kalan bütçe 150 milyar ton ile 165 milyar ton aralığında hesaplandı. Mevcut emisyon hızında söz konusu miktar, dört yıldan daha kısa bir süreye karşılık geliyor.
Antalya’daki COP31 görüşmeleri, fosil yakıt kullanımını azaltma, yenilenebilir enerji yatırımlarını artırma ve ormansızlaşmayı sınırlama başlıkları altında sürüyor. Araştırmacılar, petrol fiyatı kaynaklı geçici düşüş yerine güneş, rüzgâr, batarya depolama ve elektrikli ulaşım yatırımlarının hızlanmasıyla kalıcı emisyon azaltımı sağlanabileceğini belirtiyor.
Sıkça Sorulanlar
Küresel fosil yakıt emisyonları 2026'da ne kadar azaldı?
Küresel fosil yakıt kaynaklı karbondioksit emisyonlarının 2026'da 2025'e göre yüzde 0,4 azalacağı tahmin edildi. Toplam fosil yakıt salımının yaklaşık 38,2 milyar metrik ton olması bekleniyor.
2026'daki emisyon düşüşünün temel nedeni nedir?
Araştırma, sınırlı düşüşü İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatının aksamasına bağlıyor. Arz sıkışıklığı petrol fiyatlarını yükseltti ve petrol tüketimini azalttı.
Hangi fosil yakıtların emisyonları düştü?
Petrol kaynaklı karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 1,9-2, doğal gaz kaynaklı emisyonların ise yüzde 0,3 azalması bekleniyor. Kömür kaynaklı emisyonların yüzde 0,6 artacağı öngörülüyor.
Fosil yakıt emisyonları azalırken toplam karbon salımı neden arttı?
Ormansızlaşma, tarım alanı açılması ve yangınlar arazi kullanımından doğan emisyonları artırdı. Arazi kullanımı kaynaklı artış, fosil yakıt emisyonlarındaki sınırlı düşüşü aşarak toplam karbon salımını yaklaşık yüzde 1 yükseltti.
1,5 derece hedefi için kalan karbon bütçesi ne kadar?
Değerlendirmeler, 1,5 derece hedefi için kalan karbon bütçesini 150 milyar ton ile 165 milyar ton arasında gösteriyor. Mevcut küresel emisyon hızında kalan bütçe dört yıldan daha kısa sürede tükenebilir.