İran arabulucularla temasların sürdüğünü açıkladı
İran, ABD ile devam eden gerilimin azaltılması için Pakistan ve Katar aracılığıyla yürütülen mesaj alışverişinin sürdüğünü bildirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran’da düzenlediği basın toplantısında İran halkının haklarını güvence altına almayan bir anlaşmayı imzalamayacaklarını ve uygulamayacaklarını söyledi.
Bekayi, diplomatik temasların merkezinde İran’ın daha önce açıkladığı iki günlük yol haritasının bulunduğunu belirtti. İran yönetimi, planın kabul edilmesi hâlinde Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden güvenli hâle gelebileceğini ve ABD ile nükleer müzakereler için zemin oluşabileceğini savunuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de askeri operasyonların ve yaptırımların çatışmayı bitirmeyeceğini söyledi. Erakçi, Washington’un savaşta hedeflerine ulaşamadığını anlaması gerektiğini öne sürerek, diplomasiyi ve karşılıklı saygıya dayalı diyaloğu tek seçenek olarak gösterdi.
İki günlük yol haritasının şartları neler?
İran’ın iki günlük planı, Tahran’ın açıkladığı şartların karşılanmasına dayanıyor. İran yönetimi, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını, yaptırımları sonlandırmasını, dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakmasını ve çatışmaların tüm cephelerde sona ermesini talep ediyor.
Tahran, söz konusu şartlar yerine getirilmeden Hürmüz Boğazı’nda kalıcı güvenlik sağlanamayacağını bildiriyor. Bekayi, İran’ın önerisini iyi niyet göstergesi olarak niteledi ve ABD’nin şartları kabul etmesi durumunda kısa sürede olumlu gelişme yaşanabileceğini savundu.
İranlı yetkililer, nükleer müzakerelerin başlamasını da aynı çerçeveye bağlıyor. Washington’dan İran’ın taleplerine yönelik eleştiriler gelirken, Tahran yönetimi taleplerin çatışmayı durdurmaya ve deniz ulaşımını güvence altına almaya dönük olduğunu belirtiyor.
İran ile ABD, haziranda Pakistan’ın arabuluculuğunda benzer koşulları içeren bir mutabakat imzalamıştı. Ancak taraflar arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle mutabakat kısa süre içinde sona ermişti. Yeni temaslar, önceki mutabakatın ardından diplomatik kanalın yeniden işletilmesi anlamı taşıyor.
Tahran’dan diplomasi ve caydırıcılık mesajları
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rezayi, ABD’nin müzakerelere ilişkin asılsız haberler yaydığını öne sürdü. Rezayi, İran’ın müzakerelerde daha önce duyurduğu yedi temel şarttan vazgeçmeyeceğini açıkladı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ülkesinin önceliğinin diyalog ve diplomasi olduğunu söyledi. Pezeşkiyan, hakların diplomatik yollarla alınabildiği koşullarda savaştan kaçınmanın akılcı olduğunu, ancak İran’ın baskı ya da güç kullanımına boyun eğmeyeceğini belirtti.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da İsrail’in ABD’yi İran’la ucu açık bir çatışmaya sürüklemeye çalıştığını savundu. Kalibaf, olası geniş çaplı savaşın ABD yönetimi için yönetilmesi zor sonuçlar doğuracağını söyledi.
Tahran’ın diplomasi çağrıları, bölgedeki askeri risklere ilişkin sert açıklamalarla birlikte geliyor. İran basınında Avrupa’daki ABD askeri altyapısının olası bir saldırı durumunda hedef olabileceğine yönelik yorumlar yayımlandı. İran makamları, Avrupa’daki hedeflere ilişkin resmî bir operasyon planını açıklamadı.
Hürmüz Boğazı ve bölgesel güvenlik gündemi
Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve doğal gaz taşımacılığının önemli geçiş noktalarından biri olduğu için İran-ABD geriliminin başlıca başlıkları arasında yer alıyor. İran, boğazdaki güvenliğin kendi sunduğu şartların kabulüyle yeniden tesis edilebileceğini savunurken, bölgeye yeni askeri güç gönderilmesine karşı çıkıyor.
Bekayi, Güney Kore’ye Hürmüz Boğazı’nın açılmasına yardım gerekçesiyle bölgeye askeri unsurlar göndermeme çağrısı yaptı. İran yönetimi, dış askeri müdahalelerin mevcut gerilimi daha da karmaşıklaştırabileceği görüşünde.
Katar Başbakanı Muhammed bin Abdurrahman’ın Washington’da ABD Başkanı Donald Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance ile yaptığı görüşme de arabuluculuk trafiğinin parçası olarak öne çıktı. Katar tarafı, savaşı bitirmeye dönük müzakere girişimlerini olumlu değerlendirdi.
İran ile ABD arasında doğrudan ve kapsamlı bir müzakerenin başlayıp başlamayacağı, Washington’un İran’ın şartlarına vereceği yanıta bağlı görünüyor. Tarafların açıklamaları, diplomatik kanalın açık kaldığını ancak yaptırımlar, deniz ablukası ve çatışmaların sona erdirilmesi başlıklarında büyük görüş ayrılıklarının sürdüğünü gösteriyor.
Sıkça Sorulanlar
İran'ın ABD'ye sunduğu iki günlük plan nedir?
İran'ın iki günlük planı, ABD'nin deniz ablukasını ve yaptırımları kaldırması, dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakması ve çatışmaların tüm cephelerde sona ermesi karşılığında Hürmüz Boğazı'nda güvenliğin yeniden sağlanmasını öngörüyor.
İran ile ABD arasındaki temaslarda hangi ülkeler arabuluculuk yapıyor?
İran, ABD ile mesaj alışverişinin Pakistan ve Katar gibi arabulucu ülkeler üzerinden sürdüğünü açıkladı. Hazirandaki önceki mutabakatta Pakistan arabuluculuk yapmıştı.
Hürmüz Boğazı neden İran-ABD geriliminde önem taşıyor?
Hürmüz Boğazı, küresel enerji sevkiyatının önemli geçiş noktalarından biridir. İran, boğazdaki deniz güvenliğini diplomatik şartlarının kabul edilmesine bağlı görüyor.
İran yönetimi müzakereler hakkında nasıl bir tutum alıyor?
İran yönetimi diplomasiyi öncelediğini bildiriyor ancak müzakerelerin daha önce ilan edilen şartlar temelinde yürütülmesini istiyor. Tahran, baskı veya askeri güç tehdidi altında anlaşma yapmayacağını vurguluyor.