İran, ABD ile yeniden müzakereye başlamak için yedi koşulun kabul edilmesi ve uygulanması gerektiğini açıkladı. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkan Yardımcısı Ali Bakıri, 26 Ekim’de İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, Washington’ın adil bir anlaşma niyeti taşıması hâlinde Tahran’ın taleplerini yerine getirmesi gerektiğini söyledi.
Bakıri, koşulların kabul edilmesinin tek başına görüşmelerin hemen başlayacağı anlamına gelmediğini de belirtti. İran tarafı, taleplerin uygulanmasından sonra ciddi bir müzakere zemini oluşup oluşmayacağını değerlendirecek.
İran’ın yedi koşulu hangi talepleri içeriyor?
İran yönetiminin ABD’ye ilettiği belirtilen koşullar arasında deniz ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemiler ile petrol tankerlerinin güvenli geçişinin güvence altına alınması yer alıyor. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’nden dünya piyasalarına taşınan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz için kritik deniz güzergâhlarından biri sayılıyor.
Tahran’ın diğer talepleri tek taraflı yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatına yönelik muafiyet sağlanması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması olarak sıralandı. İran ayrıca nükleer maddelerin ülke sınırları içinde kalmasını ve savaşın sona ermesini istedi.
Yedi koşulun bütün hâlinde kabul edilmesi, İran’ın açıkladığı çerçevenin temel unsuru olarak öne çıktı. Bakıri, Washington’ın yalnızca bazı maddeleri kabul etmesinin yeterli olmayacağı mesajını verdi.
Bakıri, ABD’ye neden güven sorunu yöneltti?
Ali Bakıri, koşulların ABD’nin önceki diplomatik temaslardaki tutumuna duyulan güvensizlik nedeniyle hazırlandığını söyledi. Bakıri, ABD’nin müzakere yükümlülüklerini defalarca ihlal ettiğini savundu.
İranlı yetkili, önceki yıl ilkbaharda beş tur görüşmenin ardından yeni bir savaş başladığını, sonbaharda diplomatik temaslar sürerken müzakere ilkeleriyle uyuşmayan adımlar atıldığını ileri sürdü. Bakıri ayrıca kış aylarında görüşmeler devam ederken İran lideri Ali Hamaney’e suikast düzenlendiği iddiasında bulundu. Söz konusu değerlendirmeler İran tarafının açıklamasını yansıtıyor; iddialara ilişkin bağımsız doğrulama bilgisi paylaşılmadı.
Bakıri, ABD’nin koşulları kabul etmemesi hâlinde kısa vadeli siyasi kazanç hedefleyen geçici bir anlaşmaya yönelebileceği görüşünü de paylaştı. İranlı yetkili, ABD’nin seçimlerin ardından İran üzerindeki baskıyı artırabileceğini veya askerî seçeneğe yeniden başvurabileceğini savundu.
Koşulların ayrıntıları ve süre konusunda farklı bilgiler
Kaynaklardaki bilgiler, yedi koşulun ayrıntıları ile uygulanma takvimi konusunda farklılaşıyor. Bazı kaynaklar deniz ablukasının kaldırılması, yaptırımların sona ermesi, petrol ihracatı ve dondurulmuş varlıklar dâhil yedi maddenin içeriğini sıralıyor.
Bazı kaynaklar ise açıklama sırasında koşulların ayrıntılarının kamuoyuna açıklanmadığını bildiriyor. Aynı kaynaklar, İran’ın taleplerin yerine getirilmesi için daha önce yedi günlük bir süre tanıdığını; diplomatik temasların sonuç vermesi için sürenin beş güne veya dört güne indirilebileceğinin konuşulduğunu aktarıyor.
İran yönetiminden, yedi koşulun resmi metni ile süreye ilişkin ortak ve ayrıntılı bir duyuru yayımlanmadı. Müzakerelerin başlayıp başlamayacağı, Washington’ın taleplere vereceği yanıt ve Tahran’ın uygulamaya ilişkin değerlendirmesine bağlı olacak.
Bölgesel temaslar güvenlik gündemini genişletti
Ali Bakıri’nin açıklaması, Tahran’da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan temsilcilerinin de katıldığı bildirilen bölgesel temasların ardından geldi. Görüşmelerde Batı Asya’da güvenliğin bölge ülkelerinin iş birliğiyle sağlanması gerektiği görüşünün öne çıktığı aktarıldı.
İranlı yetkililer, İsrail’in Güney Lübnan, Güney Suriye, Gazze Şeridi ve Batı Şeria’daki askerî varlığının sona ermesi talebini de gündeme getirdi. Aynı gün İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Ali Abdollahi’nin, İran güçlerinin Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi çevresindeki denetimine ilişkin açıklama yaptığı bildirildi.
İran-ABD hattındaki müzakere şartları, nükleer program, enerji ticareti, yaptırımlar ve deniz ulaşımı gibi başlıkları aynı çerçevede topluyor. Washington’dan yedi koşula ilişkin resmî bir yanıt gelmeden yeni bir görüşme tarihi veya müzakere formatı açıklanmadı.
Sıkça Sorulanlar
İran, ABD ile müzakereler için hangi koşulları açıkladı?
İran; deniz ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı'nda ticari ve petrol gemilerine güvenli geçiş sağlanması, yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatı muafiyeti ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması dâhil yedi koşul açıkladı. İran ayrıca nükleer maddelerin ülkede kalmasını ve savaşın sona ermesini istiyor.
İran-ABD müzakereleri ne zaman başlayacak?
İran-ABD müzakereleri için açıklanmış bir tarih bulunmuyor. İran yönetimi, ABD'nin yedi koşulu kabul edip uygulamasından sonra müzakere zemininin değerlendirilmesini öngörüyor.
Ali Bakıri ABD'yi neden eleştirdi?
Ali Bakıri, ABD'nin geçmiş müzakere yükümlülüklerini ihlal ettiğini savundu. Bakıri, İran'ın koşulları kalıcı ve adil bir anlaşma için güvence amacıyla hazırladığını söyledi.
Kaynaklar hangi noktada farklı bilgi veriyor?
Kaynaklar, yedi koşulun ayrıntıları ve İran'ın tanıdığı süre konusunda farklılaşıyor. Bazı anlatımlarda koşullar tek tek sıralanırken, bazı anlatımlarda ayrıntıların açıklanmadığı ve yedi günlük sürenin kısaltılmasının tartışıldığı belirtiliyor.