Abu Dabi’de toprak ve güvenlik gündemi
ABD, Rusya ve Ukrayna heyetleri, Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirmeye yönelik temaslar için Abu Dabi’de masaya oturdu. İki gün sürmesi planlanan görüşmelerin ana başlıklarını toprak anlaşmazlıkları, Ukrayna’ya verilebilecek güvenlik garantileri ve savaş sonrasındaki Avrupa güvenlik düzeni oluşturuyor.
ABD Başkanı Donald Trump, görüşmeler öncesinde çatışmayı sona erdirme yönünde güçlü bir eğilim gördüklerini söyledi. Trump, taraflarla temasların sürdüğünü ve müzakerelerden umutlu olduğunu belirtti. Washington yönetimi, kalıcı bir anlaşmanın yalnızca çatışmaların durmasıyla sınırlı kalmaması gerektiği görüşünde.
Trump, olası anlaşmanın ardından Ukrayna’nın sınırlarının bugünkünden farklı olabileceğini de söyledi. ABD Başkanı’nın sözleri, Washington’ın barış düzenlemesinde Ukrayna’nın toprak tavizi vermesini beklediği şeklinde yorumlandı. Trump, Zelenskiy ile Putin arasındaki kişisel gerilimin uzlaşmanın önündeki engellerden biri olduğunu savundu.
Müzakere masasındaki temel ayrılık, Ukrayna’nın doğu ve güneyindeki toprakların statüsünde yoğunlaşıyor. Güvenlik garantileri ile toprak düzenlemesinin aynı anlaşma içinde ele alınması planlanıyor. Taraflar, ateşkesin karşı tarafın askerî kapasitesini yenilemesi için kullanılabileceği endişesini taşıdığı için savaş sonrasına yönelik denetim ve caydırıcılık mekanizmaları da gündemde bulunuyor.
Heyetlerin başında kimler yer alıyor?
Ukrayna heyetine, Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin dış istihbarat şefi Rüstem Umerov başkanlık ediyor. Ukrayna heyetinde Zelenskiy’nin danışmanlarından Kirilo Budanov ile askerî yetkililer de yer alıyor.
Rus heyetinin başkanlığını Kremlin danışmanlarından Vladimir Medinski yürütüyor. Rus heyetinde askerî temsilcilerin de bulunduğu bildirildi. Kremlin danışmanı Kirill Dmitriyev’in Abu Dabi’deki görüşmeye katılmadığı bilgisi verildi.
ABD tarafında Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile Jared Kushner öne çıkıyor. ABD’li temsilcilerin Abu Dabi temaslarının ardından Vladimir Putin’le görüşmek üzere Rusya’ya gitmesi de ihtimaller arasında değerlendiriliyor.
Heyetlerin askerî ve siyasi yetkililerden oluşması, görüşmelerin yalnızca diplomatik ilkelerle sınırlı kalmayacağını gösteriyor. Olası anlaşmanın uygulanması, denetimi ve Ukrayna’nın savunma kapasitesi de teknik müzakerelerin kapsamına giriyor.
NATO benzeri güvence ve Avrupa’nın rolü
Washington, Ukrayna için NATO’nun 4. ve 5. maddelerine benzer nitelikte güvenlik garantileri seçeneğini değerlendiriyor. ABD’li yetkililer, Ukrayna’ya verilecek güvencelerin NATO üyeliğiyle aynı hukuki çerçeveye dayanmayacağını, ancak saldırı riskine karşı güçlü caydırıcılık sağlamayı hedeflediğini bildirdi.
ABD Başkanı’nın böyle bir taahhüde onay vermesi halinde, güvenlik garantilerinin Zelenskiy ile Trump arasında ayrıca ele alınması bekleniyor. Ukrayna yönetimi, olası yeni bir Rus saldırısını önlemek için kapsamlı ve bağlayıcı güvence talep ediyor.
Avrupa ülkelerinin müzakere masasındaki konumu ise netleşmiş değil. ABD tarafı; Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, NATO ve Avrupa Birliği temsilcilerinin dahil olduğu daha geniş bir format istiyor. Fransa, Abu Dabi’deki görüşmelere katılacağını açıklarken, Rusya Avrupalı temsilcilerin üçlü görüşmelerde doğrudan yer almayacağını, temasların ayrı kanallardan sürdürülebileceğini savunuyor.
Savaş sonrası Ukrayna’nın savunma harcamalarının finansmanı da Avrupa için önemli başlıklardan biri. ABD yönetimi, Avrupa ülkelerinin Ukrayna’nın askerî güvenliği ve ekonomik toparlanması için daha fazla mali sorumluluk üstlenmesini istiyor.
Tarafların toprak talepleri uzlaşmayı zorluyor
Rusya, Donetsk bölgesinin tamamı dahil olmak üzere kontrol ettiği veya talep ettiği bölgelerde Ukrayna’nın geri çekilmesini istiyor. Moskova ayrıca Ukrayna’nın NATO üyeliği hedefinden vazgeçmesini, Ukrayna ordusuna sınırlamalar getirilmesini ve Rusya’nın güvenlik kaygılarının anlaşmaya yazılmasını talep ediyor. Rus tarafı, Luhansk, Herson ve Zaporijya bölgelerine ilişkin taleplerini; Rusça ve Moskova’ya bağlı Ortodoks Kilisesi üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması isteğini de gündemde tutuyor.
Ukrayna ise mevcut temas hattının müzakerelerde esas alınmasını istiyor ve savaş alanında Rusya’nın ele geçiremediği topraklardan vazgeçmeyi reddediyor. Kiev yönetimi, kapsamlı siyasi düzenlemeden önce ateşkes sağlanması gerektiği görüşünü koruyor. Ukrayna tarafı, savunma kapasitesini zayıflatacak hükümlere de karşı çıkıyor.
ABD’li yetkililer, kapalı temaslarda her iki tarafın da sınırlı esneklik işaretleri verdiğini bildirdi. Ancak toprak başlığında nihai uzlaşının, savaş sonrasındaki güvenlik düzenlemeleri netleşmeden sağlanamayacağı belirtiliyor.
Rusya’ya uygulanan yaptırımlar da olası anlaşmanın parçalarından biri olabilir. Değerlendirilen seçenekler arasında, Rusya’nın anlaşmaya uyması halinde yaptırımların kademeli hafifletilmesi; ihlal halinde yaptırımların yeniden devreye alınması bulunuyor.
Kalıcı anlaşma için hangi adımlar bekleniyor?
Abu Dabi görüşmelerinin ardından teknik heyetlerin toprak, güvenlik ve denetim başlıklarında ortak metin oluşturması bekleniyor. Daha geniş katılımlı bir müzakere formatının kurulabilmesi için Rusya’nın Avrupa ülkelerinin doğrudan rolüne yaklaşımı belirleyici olacak.
Müzakerelerin başarılı olması halinde tarafların ateşkes şartları, Ukrayna’nın savunma gücü, uluslararası garantiler ve yaptırımların geleceğini eş zamanlı biçimde karara bağlaması gerekecek. Tarafların temel talepleri arasındaki geniş fark, Abu Dabi görüşmelerini savaşın sona ermesi için önemli ancak zorlu bir aşama haline getiriyor.
Sıkça Sorulanlar
ABD, Rusya ve Ukrayna görüşmeleri nerede yapılıyor?
ABD, Rusya ve Ukrayna heyetleri Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin görüşmeleri Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de yapıyor.
Abu Dabi görüşmelerinin ana gündemi nedir?
Görüşmelerde toprak anlaşmazlıkları, Ukrayna'ya verilebilecek güvenlik garantileri, ateşkes koşulları ve savaş sonrası Avrupa güvenlik düzeni ele alınıyor.
Abu Dabi'de Ukrayna heyetine kim başkanlık ediyor?
Ukrayna heyetine Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin dış istihbarat şefi Rüstem Umerov başkanlık ediyor. Heyette Kirilo Budanov ile askerî yetkililer de bulunuyor.
Rusya ve Ukrayna toprak konusunda hangi talepleri savunuyor?
Rusya, talep ettiği bölgelerden Ukrayna ordusunun çekilmesini isterken Ukrayna, mevcut temas hattının esas alınmasını ve savaş alanında Rusya'nın ele geçiremediği topraklardan vazgeçmemeyi savunuyor.