Rızai müzakere şartları ve saldırı uyarısı
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, ABD ile yaşanan askeri gerilim sürerken Tahran’ın diplomasi için ilan ettiği yedi koşulun karşılanmasında ısrar etti. Rızai, koşullar yerine getirilirse diplomatik yolun açık kalacağını, İran’a yönelik yeni bir saldırı halinde ise silahlı kuvvetlerin yeni silahlarla karşılık vereceğini söyledi.
Rızai’nin açıklaması, ABD ile İran arasındaki temasların geleceğine ilişkin iki yönlü bir mesaj taşıdı. İranlı yetkili, müzakere seçeneğini tamamen dışlamadı; ancak görüşmelerin başlamasını İran’ın önceden bildirdiği taleplerin uygulanmasına bağladı. Rızai, İran yönetiminin askeri tehdidi karşılıksız bırakmayacağı görüşünü de yineledi.
İran tarafından daha önce açıklanan koşullar arasında deniz ablukasının kaldırılması, yaptırımların sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçişe ilişkin düzenlemeler yer alıyor. Rızai, yeni koşulların önceki mutabakatlardan içerik ve yöntem bakımından farklı olduğunu savundu.
Yedi koşul diplomasi için ön şart sayılıyor
Muhsin Rızai, İran’ın ABD’ye yedi maddelik bir koşul listesi ilettiğini ve koşullar uygulanmadıkça müzakerelerin başlamayacağını söyledi. İranlı yetkili, Washington’ın daha önce verdiği yanıtı yeterli bulmadıklarını belirtti. Rızai’ye göre diplomatik temasların yönünü, ABD’nin İran’ın taleplerine vereceği karşılık belirleyecek.
Rızai ayrıca ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’ten gelen bir mektubu okuduğunu, mektuba henüz yanıt vermediğini aktardı. Rızai, mektuptaki üslubun önceki yaklaşımlardan farklı olduğunu savundu; ancak mektubun içeriği veya ABD yönetiminin yedi koşula ilişkin resmî tutumu hakkında ayrıntı paylaşmadı.
Hürmüz Boğazı’nın yönetimi de İran’ın öne çıkardığı başlıklar arasında bulunuyor. Rızai, İran’ın yeni koşullarda boğazın yönetimine ilişkin daha açık bir kontrol düzenlemesi talep ettiğini söyledi. Hürmüz Boğazı, küresel enerji sevkiyatında taşıdığı rol nedeniyle İran-ABD geriliminde stratejik önem taşıyor.
Katar arabuluculuğunda Hürmüz için iki günlük öneri
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Katar aracılığıyla yürütülen temaslarda olumlu gelişmeler yaşandığını söyledi. Arakçi, İran’ın koşullarının kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nı daha önce gündeme gelen yedi günlük takvim yerine iki gün içinde yeniden açmayı kabul edebileceğini bildirdi.
Arakçi, ABD’li yetkililerle doğrudan görüşme planı bulunmadığını da açıkladı. İranlı diplomatların Katar’da temas yürüttüğü bilgisi paylaşılırken, görüşmelerin doğrudan ya da dolaylı biçimde ilerlemesinin Washington’ın İran’ın koşullarına vereceği yanıta bağlı olduğu belirtildi.
İran’ın önerisine göre boğazdan geçecek gemiler, İran ve Umman’ın uzlaşacağı bir rotayı kullanacak. Tahran yönetimi, boğazdaki geçiş düzeninin İran’ın yönetimi altında işlemesini talep ediyor. ABD yönetimi ise müzakerelerin iyi gittiğini savunurken İran’a güven konusunda çekincelerini dile getirdi.
Hamaney ordudan sınır tanımayan yanıt istedi
İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney, üst düzey komutanlarla yaptığı görüşmede olası askeri veya terör saldırılarına karşı acil ve etkili yanıt verilmesi talimatını verdi. Hamaney, saldırıların sona erdirilmesine ilişkin zamanlama ve koşulları İran Silahlı Kuvvetleri ile İran halkının belirleyeceğini söyledi.
Toplantıya İran Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahi, İran Ordusu Genel Komutanı Emir Hatemi ve Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi de katıldı. Hamaney, komutanlardan potansiyel tehditlere karşı coğrafi sınırlama olmaksızın harekete geçebilecek hazırlığı korumalarını istedi.
Hamaney’in talimatında, İran ordusunun hedef menzilinin ABD ve İsrail’e ait varlıkları kapsayacak biçimde güncellenmesi gerektiği de yer aldı. İran yönetimi, askeri hazırlık açıklamalarını dış tehditleri caydırma amacıyla yaparken ABD’den veya İsrail’den Rızai’nin sözlerine ilişkin ayrı bir resmî yanıt gelmedi.
Savunma Bakanlığı hazırlığın arttığını bildirdi
İran Savunma Bakanı Mehrdad Ahlaki Kitapçi de silahlı kuvvetlerin muharebe gücünü artırdıklarını açıkladı. Ahlaki, İran’ın akıllı muharebe kapasitesini geliştirmeyi sürdürdüğünü ve silahlı kuvvetlerin her türlü saldırıya kesin ve etkili yanıt vermeye hazır olduğunu söyledi.
İranlı komutanlar, Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı, Umman Denizi ile kuzeybatı ve güneydoğu sınırlarındaki konuşlanma hakkında Hamaney’e bilgi verdi. Komutanlar, keşif, lojistik ve muharebe mühimmatının yanı sıra yerli silah üretiminin arttığını bildirdi.
Rızai’nin diplomasi çağrısı ile askeri karşılık uyarısı, Tahran’ın müzakere kapısını açık tuttuğunu ancak güvenlik taleplerinden geri adım atmayacağını gösteriyor. ABD ile İran arasında görüşmelerin yeniden başlayıp başlamayacağı, yedi koşul üzerinde ortak bir zemin oluşmasına, Hürmüz Boğazı’nın geçiş düzenine ve bölgedeki askeri gerilimin seyrine bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
İran, ABD ile müzakereler için hangi şartı öne sürüyor?
İran, ABD ile müzakerelerin başlamasını Tahran’ın ilettiği yedi koşulun uygulanmasına bağlıyor. Koşullar arasında deniz ablukasının kaldırılması, yaptırımların sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzeni bulunuyor.
Hürmüz Boğazı ne zaman açılabilir?
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran’ın koşullarının kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın iki gün içinde yeniden açılabileceğini söyledi. Daha önce boğazın bir hafta içinde açılmasına yönelik teklif gündeme gelmişti.
İran ile ABD arasında doğrudan görüşme var mı?
İran, ABD’li yetkililerle doğrudan görüşme planı bulunmadığını açıkladı. Katar aracılığıyla yürütülen temasların, İran’ın koşullarına verilecek yanıta göre doğrudan veya dolaylı biçimde ilerlemesi bekleniyor.
Mücteba Hamaney askeri güçlere hangi talimatı verdi?
Mücteba Hamaney, İran Silahlı Kuvvetlerinden olası askeri veya terör saldırılarına derhal, etkili ve coğrafi sınır tanımayan karşılık verebilecek hazırlığı korumalarını istedi. Hamaney ayrıca ABD ve İsrail’e ait varlıkları kapsayacak hedef planlaması talimatı verdi.