ABD Başkanı Donald Trump, yapay zekâ veri merkezleri kuran şirketlere, tesislerin bulunduğu yerlerdeki topluluklara veya sakinlere “temettü” adı altında mali fayda sağlamaları çağrısında bulundu. Trump, 21 Ekim Çarşamba günü yaptığı paylaşımda, mali anlaşmaların başlangıçta tepki gören bazı veri merkezi projelerine destek kazandırdığını söyledi.
Trump ayrıca büyük ölçekli yeni veri merkezlerinin kendi elektriklerini üretmesi gerektiğini belirtti. Fazla elektriğin yerel topluluğa veya elektrik şebekesine verilmesi ya da satılması önerisi, tesislerin enerji fiyatları üzerindeki baskısını azaltma hedefiyle gündeme geldi. Önerinin hangi hukuki çerçeveyle uygulanacağı ve ödemelerin nasıl hesaplanacağı açıklanmadı.
Trump veri merkezleri için mali paylaşım önerdi
Trump, veri merkezi şirketlerinin yerel kabul elde etmek için topluluklarla anlaşma yapmasını istedi. Başkanın “temettü” olarak adlandırdığı yaklaşım, doğrudan hane ödemesi, yerel fon kurulması, eğitim yatırımı, istihdam programları veya altyapı desteği biçimini alabilir.
Veri merkezi yatırımları, yapay zekâ hizmetlerinin çalışması için gereken yüksek işlem kapasitesini sağlıyor. Ancak büyük kampüsler yüksek miktarda elektrik ve su tüketebiliyor; yeni iletim hatları, trafo merkezleri ve soğutma sistemleri gerektirebiliyor. Tesislerin konut alanlarına yakınlığı, gürültü ve ışık kirliliği de yerel itirazların başlıca nedenleri arasında yer alıyor.
Trump, şirketlerin tesisleri için gerekli elektriği kendilerinin üretmesini savundu. Fazla üretimin şebekeye aktarılması halinde elektrik fiyatlarında düşüş olabileceğini öne sürdü. Açıklama, yeni bir federal düzenleme veya bağlayıcı bir idari karar ayrıntısı içermediği için şimdilik şirketlere yönelik siyasi bir çağrı niteliği taşıyor.
Enerji ve su tüketimi itirazları büyütüyor
ABD Enerji Bakanlığının tahminine göre veri merkezleri, 2023 yılında ülke elektrik tüketiminin yüzde 4,4’ünü oluşturdu. Yapay zekâ altyapısındaki hızlı büyüme nedeniyle veri merkezlerinin elektrik payının 2028’de yüzde 6,7 ile yüzde 12 arasına çıkabileceği öngörülüyor.
Yerel yönetimler ve sakinler, yeni tesislerin elektrik faturalarını artırabileceği, su kaynaklarını zorlayabileceği ve mevcut altyapı kapasitesini aşabileceği görüşünü dile getiriyor. Bazı eyaletlerde yeni veri merkezi projelerine geçici durdurma kararı, imar sınırı veya daha sıkı çevre koşulları getirilmesi tartışılıyor.
Proje gecikmelerine ilişkin veriler de farklılık gösteriyor. Bir araştırma, topluluk muhalefeti nedeniyle 20 eyalette en az 46 projenin geciktiğini, geri çekildiğini veya askıda kaldığını; söz konusu yatırımların toplam açıklanmış değerinin 170 milyar dolar olduğunu bildiriyor. Başka bir değerlendirme ise yalnızca 2026 içinde en az 47 büyük projenin geciktiğini aktarıyor. Her iki veri de yerel izin ve toplumsal kabulün yatırım takviminde belirleyici hale geldiğine işaret ediyor.
Yerel anlaşmalar her zaman destek sağlamıyor
Veri merkezi geliştiricileri, yerel itirazları azaltmak amacıyla vergi geliri, iş gücü eğitimi, temiz enerji fonu ve altyapı yatırımı içeren topluluk faydası anlaşmalarına yöneliyor. Pennsylvania’daki Lancaster AI Hub için imzalanan anlaşmada ekonomik kalkınma, sürdürülebilirlik ve planlama fonlarıyla birlikte çevresel ve mali taahhütlere karşı güvence mekanizmaları yer aldı.
Kansas’ın De Soto kentindeki bir proje için geliştirici şirket, yerel sakinlere 10 yıl boyunca kamu hizmeti ve emlak vergisi kredisi önerdi. Şirket, teklifin istihdam ve düzenli vergi geliri yaratacağını savundu.
Buna karşın doğrudan hane ödemeleri her yerde olumlu karşılanmıyor. Pennsylvania’nın Hazle bölgesinde planlanan bir yapay zekâ veri merkezi için hane başına 10 bin dolar önerildiği, bazı sakinlerin ise teklifi topluluğu bölme riski taşıyan bir rüşvet girişimi olarak değerlendirdiği bildirildi. Örnek, mali katkının tek başına çevresel kaygıları veya adalet tartışmalarını gidermeyebileceğini gösteriyor.
Şirketler yatırım modellerini değerlendirmeye aldı
Yapay zekâ altyapısı şirketi Nebius, yerel topluluklara yatırım yapılması fikrine prensipte açık olduğunu açıkladı. Şirket yöneticisi, veri merkezlerinin vergi gelirinin yanı sıra eğitim, iş geliştirme ve doğrudan ekonomik fırsatlar yoluyla çevre sakinlerine katkı sunabileceğini söyledi.
Amazon, Google, Meta, Microsoft, OpenAI, Oracle ve xAI, mart ayında veri merkezleriyle bağlantılı ek elektrik üretimi ve altyapı maliyetlerini üstlenmeye dönük Beyaz Saray taahhüdüne katılmıştı. Trump’ın son çağrısı, enerji maliyetinin yatırımcılar yerine elektrik abonelerine yansımaması tartışmasını yeniden öne çıkardı.
Veri merkezi finansmanı da daha seçici bir döneme giriyor. Bankacılık çevreleri, projelerin kira sözleşmeleri, müşteri güvencesi ve fiyatlama yapısı incelenmeden finansman sağlanmaması gerektiğini vurguluyor. Yerel topluluklarla kurulacak anlaşmalar, izin riskini azaltabilir; ancak enerji arzı, su kullanımı, çevresel yükümlülükler ve projenin ekonomik getirisi yatırım kararlarında belirleyici olmaya devam edecek.
Sıkça Sorulanlar
Donald Trump veri merkezleri için ne önerdi?
Donald Trump, yapay zekâ veri merkezi şirketlerinin yerel topluluklara veya bireysel sakinlere mali fayda sağlamasını önerdi. Trump ayrıca büyük tesislerin kendi elektriğini üretmesini ve fazla enerjiyi şebekeye ya da topluluklara satmasını istedi.
Trump veri merkezlerine neden yerel ödeme yapılmasını istiyor?
Trump, mali anlaşmaların veri merkezi projelerine yönelik yerel muhalefeti azaltabileceğini savunuyor. Veri merkezleri elektrik tüketimi, su kullanımı, enerji faturaları ve çevresel etkiler nedeniyle birçok bölgede itirazla karşılaşıyor.
Veri merkezlerinin ABD elektrik tüketimindeki payı ne kadar?
ABD Enerji Bakanlığının tahminine göre veri merkezleri 2023’te ülke elektrik tüketiminin yüzde 4,4’ünü oluşturdu. Payın 2028’de yüzde 6,7 ile yüzde 12 arasına yükselmesi bekleniyor.
Yerel topluluklara yapılacak ödemeler herkes tarafından destekleniyor mu?
Hayır. Bazı projelerde vergi kredileri, kalkınma fonları ve eğitim yatırımları destek görürken, Pennsylvania’nın Hazle bölgesindeki hane başına 10 bin dolarlık teklif bazı sakinler tarafından topluluğu bölebilecek bir rüşvet girişimi olarak değerlendirildi.