NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi’nin 4 Kasım Çarşamba günü Dünya atmosferine kontrolsüz biçimde yeniden girmesi bekleniyor. Yaklaşık 22 yıldır yörüngede bulunan ve gama ışını patlamalarını inceleyen uzay aracı, atmosfer sürüklenmesi nedeniyle irtifa kaybetti. Gözlemevinin büyük bölümünün atmosferde yanacağı, ancak bazı ağır parçaların yeryüzüne ulaşabileceği bildirildi.
ABD Uzay Kuvvetleri’nin 2 Kasım tarihli tahminine göre yaklaşık 1,5 ton ağırlığındaki Swift, ABD Doğu Saati’yle 03.30 civarında atmosfere girecek. Tahminde 11 saatlik belirsizlik bulunuyor. Yörüngedeki son değişimler nedeniyle yeniden giriş zamanı ve olası parça düşüş alanı güncellenebilir.
Yeniden girişte parça düşme alanı sınırlı
Swift’in yörüngesi Ekvator’a 20,6 derecelik eğim yapıyor. Bu nedenle yeniden girişten kurtulabilecek parçaların 20,6 derece güney enlemi ile 20,6 derece kuzey enlemi arasındaki kuşağa düşmesi olası görülüyor. Avrupa’nın büyük bölümü ve ABD’nin ana kara kesimi, yörünge geometrisi nedeniyle olası düşüş alanının dışında kalıyor.
Olası geçiş kuşağı Afrika’nın bazı bölgelerini, Orta ve Güney Amerika’yı, Asya’nın bir bölümünü ve Avustralya’nın kuzeyini kapsıyor. Buna karşın gözlemevinin hangi yörünge turunda parçalanacağı kesinleşmeden belirli bir ülke ya da nokta için düşüş tahmini yapılamıyor.
NASA, bir parçanın yeryüzündeki bir kişiyi yaralama olasılığını yaklaşık 2.100’de 1 olarak hesaplıyor. Risk düşük olsa da gözlemevinin tamamının yanması beklenmiyor. Titanyumdan üretilmiş bağlantı parçaları, bazı sabitleme elemanları ve nikel içeren ayna düzeneği gibi yoğun bileşenler yeniden girişe daha dayanıklı olabilir.
Swift neden kontrolsüz biçimde atmosfere iniyor
Swift, 20 Kasım 2004’te iki yıllık temel görev için fırlatıldı. Uzay aracı kendi itki sistemine sahip olmadığı için yörüngesini yükseltemedi. Dünya atmosferinin üst katmanlarındaki çok seyrek gaz, yıllar boyunca Swift üzerinde sürtünme yarattı ve gözlemevini giderek daha alçak bir yörüngeye çekti.
Güneş etkinliğinin artması, üst atmosferi genişleterek sürüklenmeyi hızlandırdı. Swift ekibi gözlemevini belirli yönlere çevirerek sürtünmeyi azaltmaya çalıştı. NASA ayrıca özel bir şirketle Swift’i yakalayıp daha yüksek yörüngeye taşıyacak bir kurtarma görevi planladı.
Kurtarma aracı temmuz ayında fırlatıldı ancak Swift’e yaklaşırken arıza yaşadı. Ağustosta kurtarma girişimi sonlandırıldı. Swift, kısa süreli son bilim gözlemlerinin ardından 20 Ekim’de kapatıldı. Gözlemeviyle artık iletişim kurulamadığı için araç, atmosfere doğal olarak alçalıyor.
Gama ışını patlamalarının izinde 22 yıl
Swift, evrendeki en enerjik olaylar arasında sayılan gama ışını patlamalarını hızla bulmak ve izlemek amacıyla tasarlandı. Üç teleskoplu gözlemevi, geniş görüşlü algılayıcısıyla bir patlama saptadığında saniyeler içinde yön değiştirerek olayın yüksek enerjili ışınımını ve sönümlenen parıltısını ölçebiliyordu.
Görev boyunca Swift, 2.000’den fazla gama ışını patlamasını tespit etti ve izledi. Gama ışını patlamaları, büyük kütleli yıldızların çökmesi veya nötron yıldızlarının çarpışması gibi aşırı enerjili olaylarla ilişkilendiriliyor. Swift verileri, kısa süreli patlamaların gökyüzündeki konumunun başka teleskoplara hızla bildirilmesini de sağladı.
Gözlemevi yalnızca gama ışını patlamalarını incelemedi. Aktif galaksiler, süper kütleli kara deliklerin çevresindeki olaylar, süpernovalar, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler de Swift’in gözlem programında yer aldı. Temel görev süresini yaklaşık yirmi yıl aşan uzay aracı, son aylarında da bilimsel gözlemler yaptı.
Gözlemevi atmosfere girerken ne yaşanacak
Swift, yoğun atmosfer katmanlarına indiğinde hava direnci ve ısınma etkisiyle parçalanacak. Güneş panelleri ve dış yapıdaki hafif bileşenlerin ilk aşamada ayrılması, aracın gövdesinin ise eriyip daha küçük parçalara bölünmesi bekleniyor. Yeniden giriş, gökyüzünde kısa süreli parlak bir iz oluşturabilir.
Yeniden giriş denetimli olmadığı için enkazın nereye düşeceği, son saatlerdeki yörünge değişimlerine bağlı olacak. Yetkililer gözlemevi atmosfere girene kadar yörünge verilerini izlemeyi ve tahminleri yenilemeyi sürdürecek. Kamuoyunun, herhangi bir parça bulunduğu iddiasında nesneye yaklaşmaması ve yerel güvenlik birimlerinin duyurularını izlemesi gerekiyor.
Sıkça Sorulanlar
Swift Gözlemevi ne zaman atmosfere girecek?
Neil Gehrels Swift Gözlemevi'nin 4 Kasım 2026 Çarşamba günü ABD Doğu Saati'yle yaklaşık 03.30'da atmosfere girmesi bekleniyor. Tahminde 11 saatlik belirsizlik bulunuyor.
Swift Gözlemevi'nin parçaları nereye düşebilir?
Swift'ten kalabilecek parçalar, gözlemevinin yörünge eğimi nedeniyle 20,6 derece güney ile 20,6 derece kuzey enlemleri arasındaki kuşağa düşebilir. Kesin konum, yeniden giriş zamanına bağlı olarak son saatlerde netleşecek.
Swift parçalarının insanlara zarar verme riski nedir?
NASA, Swift'ten kalabilecek bir parçanın yeryüzündeki bir kişiyi yaralama ihtimalini yaklaşık 2.100'de 1 olarak hesaplıyor. Risk düşük olsa da bazı yoğun metal bileşenlerin atmosfere girişten sağ çıkması mümkün görülüyor.
Swift Gözlemevi neden yörüngede tutulamadı?
Atmosfer sürüklenmesi Swift'in yörüngesini yıllar içinde alçalttı ve artan güneş etkinliği düşüşü hızlandırdı. Gözlemevinin yörüngesini yükseltmek için düzenlenen ticari kurtarma görevi, yaklaşma aşamasındaki arıza nedeniyle başarısız oldu.
Swift Gözlemevi bilim dünyasına ne kazandırdı?
Swift, 2004'ten beri 2.000'den fazla gama ışını patlamasını saptadı ve izledi. Gözlemevi ayrıca aktif galaksiler, süpernovalar, kara delikler, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler hakkında veri sağladı.