İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 27 Ekim parlamento seçimlerinin ardından hükümet kurma görevini muhalefet lideri ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’a verdi. Herzog’un kararı, Knesset’te hiçbir siyasi bloğun 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamadığı seçim sonrasında geldi. Eisenkot’un 8 Kasım Pazar akşamı Kudüs’teki Cumhurbaşkanlığı Konutu’nda görevi resmen alması bekleniyor.
Herzog, görevi Eisenkot’a neden verdi?
Isaac Herzog, parlamentoya giren partilerin temsilcileriyle yaptığı görüşmelerin ardından Gadi Eisenkot’u hükümet kurmakla görevlendirme kararı aldı. Merkez sağdaki Yashar Partisinin lideri Eisenkot, istişarelerde Binyamin Netanyahu’dan daha fazla destek topladı.
Eisenkot’un adaylığı 67 milletvekilinin desteğini alırken Netanyahu için 46 milletvekili öneride bulundu. Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisinin yedi milletvekili ise herhangi bir adayı önermemeyi tercih etti.
27 Ekim seçimlerinde Netanyahu’nun liderliğindeki dini-milliyetçi blok 53 sandalye alarak en büyük siyasi grup oldu. Ancak 120 üyeli Knesset’te çoğunluk için gereken 61 milletvekiline ulaşamadı. Eisenkot’un dört Yahudi partisinden oluşan muhalefet ittifakı ise 48 sandalyede kaldı.
İsrail’deki Arap partileri toplam 19 sandalye kazandı ve hükümet arayışında belirleyici konuma geldi. Raam ile Ortak Arap Listesi, cumhurbaşkanlığı istişarelerinde Eisenkot’u destekledi. Bazı değerlendirmelerde Eisenkot’un adaylığının toplam 67 milletvekilinin desteğini aldığı bildirildi. Ancak aday desteği, koalisyona katılım taahhüdü anlamına gelmiyor.
Eisenkot’un koalisyon için 28 günlük süresi var
Gadi Eisenkot, hükümeti kurmak için ilk aşamada 28 gün süre kullanabilecek. Cumhurbaşkanının onay vermesi halinde süre 14 gün daha uzatılabilecek. Görüşmeler sonuçsuz kalırsa Herzog, başka bir milletvekiline görev verebilecek; sonraki aşamada Knesset kendi adayını belirleme yoluna gidebilecek.
Hiçbir adayın çoğunluğu sağlayamaması halinde İsrail yeniden seçime gidebilir. Hükümet kurma takviminin tüm aşamalarının yaklaşık 100 güne yayılabileceği değerlendiriliyor.
Eisenkot, seçim kampanyası sırasında Yashar, Together, Yisrael Beiteinu ve Demokratlar partileri etrafında bir hükümet kurulmasını savundu. Eisenkot, kendi koşullarını kabul eden partilerin başlangıçta veya daha sonra koalisyona katılabileceğini söyledi. Muhalefet lideri ayrıca acil durum hükümeti seçeneğini de dışlamadı.
Arap partileri ve ultra-Ortodokslar denklemi belirliyor
Eisenkot’un önündeki en kritik başlık, Arap partilerinin hükümetteki rolü olacak. Eisenkot’un Yahudi muhalefet bloğu, Arap partileriyle resmi koalisyon kurmaya mesafeli duruyor. Arap partilerinin dışarıdan destek verdiği azınlık hükümeti seçeneği matematiksel çoğunluk sağlayabilir, ancak siyasi uzlaşma gerektiriyor.
Diğer seçenek, geçmiş seçimlerde Netanyahu’yu destekleyen ultra-Ortodoks partilerle anlaşma yapılması. Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi, cumhurbaşkanlığı istişarelerinde ne Netanyahu ne de Eisenkot için aday önerdi. Partinin tutumu, Eisenkot’a görüşme alanı açsa da ultra-Ortodoks partilerin hükümet programı ve bakanlık paylaşımı talepleri pazarlıkları zorlaştırabilir.
Netanyahu ise Siyonist partiler arasında ulusal birlik hükümeti kurulmasını öneriyor. Eisenkot’un partisi, Likud ve müttefiklerine aşırı sağla bağlarını keserek Eisenkot liderliğinde birlik hükümetine katılma çağrısı yaptı. Eisenkot, Netanyahu ile aynı hükümette görev yapmayacağını daha önce açıklamıştı.
Netanyahu görevde kalmak için çoğunluk arayacak
Likud lideri Binyamin Netanyahu, görevdeki başbakan sıfatıyla hükümet kurulana kadar makamını sürdürüyor. Netanyahu’nun bloku seçimde en fazla sandalyeye ulaşmasına rağmen ortaklarıyla birlikte çoğunluğu sağlayamadı.
Netanyahu, Arap partilerinin dışarıdan destek vereceği bir hükümete karşı çıkıyor. Seçim sonrasında Arap partilerine yönelik yabancı finansman ve dış müdahale iddialarını da gündeme getirdi. Merkezi Seçim Komitesi ise seçim güvenliğinin sistematik olarak bozulmadığını ve incelemelerin kesin sonuçları değiştirmediğini açıkladı.
Eisenkot’un görevlendirilmesi, Netanyahu’nun yeniden başbakan olmasını engelleyen kesin bir sonuç oluşturmuyor. Eisenkot’un 28 günlük sürede çoğunluk kuramaması halinde Netanyahu veya başka bir aday hükümet kurma şansı elde edebilir.
Eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot kimdir?
66 yaşındaki Gadi Eisenkot, 2015-2019 arasında İsrail Genelkurmay Başkanlığı yaptı ve 2022’de aktif siyasete girdi. Fas kökenli bir ailenin çocuğu olan Eisenkot, başbakan olması halinde İsrail’in Mizrahi topluluğundan gelen ilk hükümet başkanı olacak.
Eisenkot, Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısından sonra Netanyahu’nun savaş kabinesinde kısa süre görev yaptı. Daha sonra muhalefete dönen Eisenkot, Netanyahu’nun Gazze savaşındaki yönetimini eleştirdi. Eisenkot ayrıca işgal altındaki Batı Şeria’da yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik şiddet eylemlerine karşı çıktı.
Koalisyon görüşmelerinin sonucu, Arap partilerinin desteğinin biçimine, ultra-Ortodoks partilerin tercihine ve Likud ile muhalefet arasındaki birlik hükümeti temaslarına bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
Gadi Eisenkot'a hükümet kurma görevi neden verildi?
İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, seçim sonrası partilerle yaptığı istişarelerde Gadi Eisenkot'un 67 milletvekilinin desteğini alması üzerine hükümet kurma görevini Eisenkot'a verdi. Hiçbir blok Knesset'te 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamadı.
Gadi Eisenkot'un hükümet kurmak için ne kadar süresi var?
Gadi Eisenkot, yetki belgesini aldıktan sonra hükümet kurmak için 28 gün kullanabilecek. Isaac Herzog gerekli görürse süreyi 14 gün daha uzatabilecek.
İsrail seçimlerinde partilerin sandalye dağılımı nasıl oluştu?
Binyamin Netanyahu'nun dini-milliyetçi bloku 53, Gadi Eisenkot'un Yahudi muhalefet ittifakı 48 sandalye kazandı. Arap partileri ise toplam 19 milletvekiliyle Knesset'te temsil hakkı elde etti.
Eisenkot hükümeti kuramazsa ne olacak?
Gadi Eisenkot çoğunluk sağlayamazsa Isaac Herzog başka bir milletvekiline hükümet kurma görevi verebilir. Knesset'in de aday belirleyebileceği sonraki aşamaların sonuçsuz kalması halinde İsrail yeniden seçime gidebilir.