Sandıklar kapandı, ilk sayımda Ulusal Parti öne çıktı
Yeni Zelanda’da 7 Kasım Cumartesi günü yapılan genel seçimde oy verme işlemi yerel saatle 19.00’da sona erdi. İlk geçici sonuçlarda Ulusal Parti öne çıkarken, sayımın erken aşamasında Opportunity Partisi yüzde 5’lik Parlamento barajının üzerinde yer aldı. İlk veriler, nihai sandalye dağılımını ve yeni hükümeti tek başına belirlemiyor.
Oyların yüzde 3,1’inin sayıldığı aşamada Opportunity Partisi’nin parti oyu yüzde 5,6 olarak açıklandı. Daha erken bir sayımda Ulusal Parti yüzde 32,61, İşçi Partisi yüzde 25,27, Yeşiller yüzde 13,51, ACT yüzde 12,57 ve Yeni Zelanda First yüzde 8,68 oy oranına ulaştı. Seçim gecesi yayımlanan oranlar, gün içindeki oylar ve özel oyların eklenmesiyle değişebilir.
Erken oy kullanma 26 Ekim’de başladı. Seçim Komisyonu verilerine göre perşembe gününün sonunda 1,6 milyondan fazla seçmen oyunu kullandı. Erken oyların yüksek sayısı, seçim günü sandıklardaki yoğunluğu azaltabilecek unsurlardan biri olarak görülüyor.
Yeni Zelanda’da oy kullanmak zorunlu değil, ancak oy verme hakkı bulunan kişiler için seçmen kaydı gerekiyor. Aralık 2025’te yürürlüğe giren düzenleme, seçim gününden 13 gün önce kayıt süresini kapattı. Bu nedenle 25 Ekim’e kadar kayıt yaptırmayan uygun seçmenler oy merkezlerinde oy kullanamayabilir.
Luxon ve Hipkins hükümet için yarışıyor
Merkez sağdaki Ulusal Parti lideri ve Başbakan Christopher Luxon, 2023 seçimlerinin ardından kurulan hükümetin başında ikinci dönem için yarışıyor. Ana muhalefetteki İşçi Partisi’nin lideri Chris Hipkins ise partisini yeniden iktidara taşımayı hedefliyor.
Kampanya boyunca ekonomik büyümenin yavaşlaması, enflasyon ve hayat pahalılığı seçmenlerin öne çıkan gündemleri arasında yer aldı. Ulusal Parti, kamu harcamalarını kontrol ederek bütçeyi yeniden fazla vermeye yöneltme ve emeklilik sistemini genişletme sözü verdi. İşçi Partisi ise hane halkı giderlerini azaltma, sağlık ve ulaşıma erişimi iyileştirme, konut ve altyapı yatırımlarını artırma vaatleriyle kampanya yürüttü.
Elektrik faturaları, market fiyatları, vergiler, göç politikası ve sürekli oturum sahiplerinin oy hakkı da siyasi partiler arasındaki başlıca tartışma alanları oldu. Küçük partiler, enerji şirketleri, market rekabeti ve vergilendirme konusunda büyük partilerden ayrışan öneriler sundu.
MMP sistemi iki oyla Meclis dağılımını belirliyor
Yeni Zelanda, 1996’dan beri karma üyeli nispi temsil sistemiyle seçim yapıyor. MMP olarak bilinen sistemde seçmenler iki ayrı oy kullanıyor: Yerel aday oyu ve parti oyu.
Yerel aday oyunda, seçim çevresinde en fazla oyu alan aday milletvekili oluyor. Parti oyu ise partilerin Parlamento’daki toplam sandalye sayısını belirliyor. Partiler, ülke genelindeki parti oylarının en az yüzde 5’ini alırsa veya bir seçim çevresinde milletvekilliği kazanırsa Parlamento’ya girebiliyor.
Yeni Zelanda Parlamentosu çoğunlukla 120 sandalyeden oluşuyor. Hükümet kurmak için bir partinin ya da partiler arası koalisyonun Meclis’te yarıdan fazla sandalyenin desteğini alması gerekiyor. Büyük partilerden hiçbirinin tek başına çoğunluğa ulaşamaması halinde küçük partilerin desteği, başbakanın ve yeni hükümetin belirlenmesinde etkili olabilir.
Seçim günü yasağı kampanya faaliyetlerini durdurdu
Yeni Zelanda’da seçim günü, siyasi faaliyetlere ilişkin kapsamlı bir yasak uygulandı. Gece yarısından sandıkların kapandığı 19.00’a kadar siyasi partilerin, adayların, medya kuruluşlarının ve sosyal medya kullanıcılarının seçmenin tercihini etkileyebilecek kampanya faaliyeti yürütmesi yasaktı.
Yasak, seçim tahmini ve kamuoyu araştırması yayımlamayı, sandık çıkışı anketlerini, oy verme merkezleri önünde seçmenlerle röportaj yapmayı ve belirli bir partiye oy vermeyi teşvik eden paylaşımları kapsıyor. Parti afişleri ile reklamların da seçim gününden önce kaldırılması gerekiyordu.
Kuralları ihlal edenler 20 bin Yeni Zelanda dolarına kadar para cezasıyla karşılaşabiliyor. Seçim günü seçmenler genel olarak oy kullandığını söyleyebiliyor ve insanları oy vermeye çağırabiliyor; ancak belirli bir adayı ya da partiyi destekleyen propaganda yapamıyor.
Siyasi tartışmaların sınırlanması, sosyal medyada farklı bir seçim günü geleneğini de öne çıkarıyor. Çok sayıda seçmen, oy merkezlerine götürdükleri köpeklerin fotoğraflarını paylaşarak siyasi içerikten uzak duruyor.
Geçici sayım sürerken koalisyon hesabı öne çıktı
Seçim Komisyonu, erken oyların sonuçlarını sandıkların kapanmasının ardından yayımlamaya başladı. Kurumun, seçim gecesi kullanılan oyların büyük bölümüne ilişkin geçici sonuçları açıklaması; seçim günü kullanılan oyların toplamını ise gece ilerledikçe tamamlaması bekleniyor.
Opportunity Partisi’nin yüzde 5 eşiğinin üzerinde kalması halinde Parlamento’ya ilk kez girmesi ve koalisyon görüşmelerinde belirleyici rol üstlenmesi olası. Ulusal Parti lideri Christopher Luxon, kampanya döneminde Opportunity Partisi ile anlaşma yapmayacağını söylemişti. Geçici sonuçlar, parti oylarındaki değişim ve seçim çevrelerindeki yarışlar nedeniyle hükümeti kuracak çoğunluğu kesinleştirmiyor.
Kesin sonuçların 27 Kasım’da açıklanması bekleniyor. Kesin tabloda, yurt dışında yaşayan Yeni Zelanda vatandaşlarının posta yoluyla gönderdiği oylar ile özel oylar da yer alacak.
Geçici sonuçlar, hangi partilerin koalisyon görüşmelerinde avantaj elde ettiğine dair ilk tabloyu verecek. Ancak Parlamento’daki nihai sandalye dağılımı ve hükümeti kuracak anlaşmanın çerçevesi, kesin sonuçların ardından netleşecek.
Sıkça Sorulanlar
Yeni Zelanda seçiminde ilk sonuçlarda hangi parti önde?
Genel seçimde sandıkların kapanmasının ardından açıklanan ilk geçici sonuçlarda Christopher Luxon liderliğindeki Ulusal Parti önde göründü. Geçici oranlar, sayım ilerledikçe değişebilir.
Opportunity Partisi seçimde neden önemli?
Opportunity Partisi, oyların yüzde 3,1'inin sayıldığı aşamada yüzde 5,6 oy aldı ve Parlamento'ya giriş için gereken yüzde 5 eşiğinin üzerinde yer aldı. Parti barajı geçerse, koalisyon görüşmelerinde hükümetin kurulmasını etkileyebilir.
Yeni Zelanda'da kesin seçim sonuçları ne zaman açıklanacak?
Yeni Zelanda Seçim Komisyonu kesin sonuçları 27 Kasım'da açıklamayı planlıyor. Kesin sayımda özel oylar ile yurt dışından kullanılan oylar da hesaba katılacak.
Yeni Zelanda seçim sisteminde seçmenler kaç oy kullanıyor?
Yeni Zelanda'nın karma üyeli nispi temsil sisteminde seçmenler iki oy kullanır. Yerel aday oyu seçim çevresinin milletvekilini, parti oyu ise partilerin Parlamento'daki toplam sandalye sayısını belirler.