Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Erol Özvar, dört yıllık lisans programlarının 180 kredi üzerinden yeniden düzenlenerek üç yılda tamamlanabilmesi için çalışma yürütüldüğünü açıkladı. Özvar, üniversitelerin yaklaşık bir yıldır olası değişikliğe hazırlandığını söyledi. Ancak hangi bölümlerin kapsama alınacağı, mevcut öğrencilerin durumunun ne olacağı ve uygulamanın başlayacağı akademik yıl henüz açıklanmadı.
Üç yıllık lisans modeli için 180 kredi önerisi
Erol Özvar, Avrupa’da lisans eğitiminin ortalama üç yıl sürdüğünü, bazı meslek alanlarında ise üç yıllık lisansın ardından iki yıllık uzmanlaşma eğitimi verildiğini anlattı. Mimarlık ve mühendislik alanları, 3+2 modelinin görüldüğü programlar arasında yer alıyor.
Özvar’a göre Türkiye’de lisans programları 180 kredi içinde formüle edilebilir ve eğitim üç akademik yılda tamamlanabilir. Açıklama, dört yıllık tüm bölümlerin eğitim süresinin derhal üç yıla indirildiği anlamına gelmiyor. YÖK, modelin hukuki çerçevesi, program bazlı kapsamı ve geçiş kuralları hakkında ayrıntı paylaşmadı.
Mevcut lisans programlarında eğitim süreleri ve mezuniyet şartları yürürlükte kalıyor. Öğrenciler ile adayların tercih ve kayıt kararlarında, yalnızca resmî olarak ilan edilecek takvim ve program değişikliklerini esas alması gerekiyor.
Ders sayıları gelecek yıldan itibaren azaltılacak
YÖK Başkanı, lisans müfredatlarının da yeniden ele alınması gerektiğini belirtti. Özvar’ın paylaştığı karşılaştırmaya göre Türkiye’deki lisans programlarında yaklaşık 60 ders bulunurken Avrupa’daki örneklerde ders sayısı 20 ila 25 arasında değişiyor.
YÖK, ders sayılarının azaltılması için yürütülen çalışmanın ardından sistemin gelecek yıldan itibaren yeni anlayışla işlemeye başlamasını planlıyor. Planlanan yaklaşım, derslerin tümüyle kaldırılmasından çok ders yükünün azaltılması ve içeriklerin güncel ihtiyaçlara göre düzenlenmesine dayanıyor.
Yapay zekâ okuryazarlığı, dijital beceriler ve teknoloji kullanımı, üniversite programlarında daha fazla yer verilmesi istenen başlıklar arasında bulunuyor. Özvar ayrıca uygulamalı eğitimin güçlendirilmesini savundu. Üniversitelerin sektörlerle iş birliğini artırması, öğrencilerin teorik eğitimin yanında mesleki deneyim kazanması ve mezun istihdamının program tasarımında dikkate alınması hedefleniyor.
YÖK, erken istihdam gerekçesini öne çıkardı
Özvar, 12 yıllık zorunlu eğitim ile dört yıllık lisans eğitiminin toplam 16 yıllık resmî eğitim süresi oluşturduğunu hatırlattı. Askerlik, staj ve iş arama dönemleri de eklendiğinde bazı gençlerin çalışma hayatına başlama yaşının 26-27’ye çıktığını söyledi.
YÖK Başkanı, lisans süresinin yeniden değerlendirilmesini gençlerin üretim ve çalışma hayatına daha erken katılmasına yönelik bir adım olarak sundu. Doğurganlık oranlarındaki düşüş ve evlilik yaşındaki yükseliş de Özvar’ın değerlendirmesinde yer aldı.
İstihdam imkânı sınırlı bazı programların kapatıldığı, güncel ihtiyaçlara dönük yeni programların açıldığı da bildirildi. Son üç yılda yaklaşık 80 yeni program türü oluşturulduğu; yapay zekâ, veri bilimi, makine öğrenmesi, robotik, otonom sistemler ve siber güvenlik gibi dijital alanlardaki programların 160 üniversitede 724’e ulaştığı açıklandı.
Mühendislik ve mimarlıkta farklı model olasılığı
Üç yıllık lisans modeli her alan için aynı yapıda uygulanmayabilir. Özvar’ın örnek verdiği Avrupa uygulamalarında mimarlık ve mühendislik gibi özel yetkinlik gerektiren alanlarda üç yıllık lisansın ardından iki yıllık ek uzmanlaşma eğitimi bulunuyor.
Türkiye’de mühendislik ve mimarlık programlarının olası değişiklikten nasıl etkileneceği netleşmedi. Mesleki yeterlilik koşulları, uygulama gereksinimleri ve ilgili alanların eğitim standartları, programlara göre farklı düzenlemeler gerektirebilir.
YÖK’ün gündemindeki diğer başlıklardan biri de diş hekimliği ve eczacılık öğrencilerinin belirli başarı koşullarıyla bazı mühendislik programlarında çift ana dal yapabilmesi. Çift ana dal düzenlemesinin 2027-2028 akademik yılına yetiştirilmesi hedeflenirken üç yıllık lisans modeline ilişkin kesin bir başlangıç tarihi açıklanmadı.
Dijital yeterlikler ve işletmede eğitim de gündemde
YÖK, üniversite öğrencileri, mezunlar ve çalışma hayatındaki bireyler için ücretsiz çevrim içi eğitimler sunan Dijital Üniversite Platformu’nda 16 farklı eğitim yürütüyor. Platforma bu yıl 233 bin başvuru yapıldığı, yaklaşık 55 bin kişinin eğitimlere katıldığı bildirildi.
Mikro yeterlik uygulamasıyla üniversite dışında kazanılan bilgi ve becerilerin, belirlenen kalite standartları çerçevesinde öğrencilerin transkriptine eklenmesi de mümkün hale geldi. Meslek yüksekokullarında ise öğrencilerin dört yarıyılın en az birini işletmelerde geçirmesini hedefleyen İşletmede Mesleki Eğitim modeli üzerinde çalışılıyor.
Modelin ilk aşamada Ankara, Bursa, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kocaeli ve Konya’da uygulanması planlanıyor. Bazı programlarda iki yarıyıl okulda ve iki yarıyıl işletmede eğitim seçeneği de değerlendiriliyor.
Bilimsel yayın ve uluslararası öğrenci verileri açıklandı
Özvar, Türkiye’nin bilimsel yayın üretiminde 2000’li yıllardaki 35’inci sıradan dünya genelinde 13’üncü sıraya yükseldiğini bildirdi. Türkiye’de 20 devlet ve üç vakıf olmak üzere 23 araştırma üniversitesi bulunduğunu söyledi.
YÖK Başkanı’nın verdiği bilgiye göre Türkiye’de yaklaşık 380 bin uluslararası öğrenci öğrenim görüyor ve uluslararası öğrencilerin ekonomiye yıllık katkısı yaklaşık 3 milyar dolar düzeyinde bulunuyor. Açıklamalar, yükseköğretimde eğitim süresi, ders yükü ve istihdam ilişkisini birlikte değiştirmeyi amaçlayan hazırlıkların sürdüğünü gösteriyor.
Sıkça Sorulanlar
YÖK'ün üç yıllık lisans eğitimi çalışması neyi kapsıyor?
YÖK, dört yıllık lisans programlarının 180 kredi üzerinden yeniden düzenlenerek üç akademik yılda tamamlanabilmesini değerlendiriyor. Düzenlemenin hangi bölümlerde uygulanacağı henüz açıklanmadı.
Dört yıllık üniversite eğitimi hemen üç yıla mı inecek?
Hayır. YÖK, üç yıllık lisans modelinin hazırlık aşamasında olduğunu açıkladı; yürürlük tarihi, geçiş kuralları ve kapsamı için resmî karar yayımlanmadı.
Üniversitelerde ders sayıları ne zaman azaltılacak?
YÖK Başkanı Erol Özvar, ders sayılarının azaltılmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü ve sistemin gelecek yıldan itibaren bu anlayışla işlemeye başlamasının planlandığını bildirdi.
Mühendislik ve mimarlıkta eğitim süresi nasıl değişebilir?
Mühendislik ve mimarlık gibi özel yetkinlik gerektiren alanlarda üç yıllık lisansın ardından iki yıllık ek uzmanlaşma eğitimi içeren 3+2 modeli değerlendiriliyor. Türkiye'deki uygulama ayrıntıları henüz netleşmedi.
Diş hekimliği ve eczacılık öğrencileri mühendislikte çift ana dal yapabilecek mi?
YÖK, belirli başarı koşullarını karşılayan diş hekimliği ve eczacılık öğrencilerine bazı mühendislik programlarında çift ana dal hakkı sunmayı planlıyor. Uygulamanın 2027-2028 akademik yılına yetiştirilmesi hedefleniyor.