İsrail Cumhurbaşkanı İzak Herzog, 27 Ekim genel seçimlerinin kesinleşen sonuçlarının kendisine sunulmasının ardından partilerle hükümet kurma istişarelerini sürdürüyor. Görüşmelerin ikinci gününde ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi, ne Binyamin Netanyahu’yu ne de Gadi Eisenkot’u hükümeti kurmak için önereceğini bildirdi. Hiçbir bloğun 120 üyeli Knesset’te 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamaması, yeni hükümetin kim tarafından kurulacağı sorusunu öne çıkardı.
Merkezi Seçim Komitesi, seçim sonuçlarının geçerli ve hukuken bağlayıcı olduğunu açıkladı. Komite, usulsüzlük iddialarına ilişkin incelemede sonuçların bütünlüğünü bozacak ya da sandalye dağılımını değiştirecek kanıt bulmadığını bildirdi. Yabancı müdahale iddialarına yönelik güvenlik soruşturması ise sürüyor.
Herzog partilerden hükümet adayı tavsiyesi alıyor
İsrail’de cumhurbaşkanlığı makamı büyük ölçüde sembolik yetkilere sahip olsa da seçim sonrasında hükümet kurma görevini verecek kişiyi belirleme yetkisi Cumhurbaşkanı İzak Herzog’da bulunuyor. Herzog, partilerin temsilcilerini Cumhurbaşkanlığı Konutu’nda kabul ederek başbakanlık için kimi önerdiklerini dinliyor.
İzak Herzog, görüşmeler öncesinde siyasi partilerden yeni bir seçimi önlemek için esnek davranmalarını istedi. Herzog, istikrarlı bir hükümet kurulabilmesi için seçim dönemindeki her vaat ve taahhüdün yerine getirilemeyeceğini söyledi. Herzog ayrıca Arap yurttaşlara yönelik suçlayıcı ve ırkçı söylemlerin kabul edilemeyeceğini vurguladı.
İlk görüşmelerde Dini Siyonizm Partisi, Şas Partisi ve Yahudi Gücü Partisi, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun hükümeti kurmakla görevlendirilmesini önerdi. İsrail Evimiz Partisi ise Gadi Eisenkot’u destekledi. Görüşmelerin ikinci gününde Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi iki aday için de tavsiyede bulunmadı; parti, önceliğinin Tevrat öğrencilerinin askerlik hizmetinden muafiyetine ilişkin düzenleme olduğunu bildirdi.
Sandalye tablosu hükümet arayışını zorlaştırıyor
Kesinleşen sonuçlara göre Binyamin Netanyahu’nun Likud partisinin öncülük ettiği sağ, aşırı sağ ve ultra-Ortodoks blok 53 sandalye kazandı. Gadi Eisenkot’un merkezdeki Yaşar Partisi ile diğer Yahudi muhalefet partilerinden oluşan blok ise 48 sandalyede kaldı.
Birleşik Arap Listesi ve Ortak Liste toplam 19 sandalye elde etti. Arap partilerinin sandalye sayısı, hükümet kurma hesaplarında belirleyici bir ağırlık yarattı. Birleşik Arap Listesi, Gadi Eisenkot’u hükümet kurma görevi için önereceğini açıkladı. Ortak Liste ise henüz aday tercihini açıklamadı.
Eisenkot’un, Birleşik Arap Listesi’nin desteğiyle en az 56 milletvekilinin tavsiyesini alması bekleniyor. Ortak Liste’nin 11 milletvekilinin desteği, Eisenkot’un tavsiye sayısını 61’in üzerine çıkarabilir. Ancak tavsiye sayısının çoğunluğa ulaşması, koalisyon anlaşmasının sağlandığı anlamına gelmiyor.
Birçok Yahudi parti, seçim öncesinde Arap partileriyle hükümet kurmayacağını açıkladı. Gadi Eisenkot’un bazı müttefikleri de hükümetin Arap partilerinin desteğine dayanmasına mesafeli yaklaşıyor. Netanyahu ile Eisenkot arasında geniş tabanlı bir birlik hükümeti kurulması ihtimali de siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle güç görünüyor.
Seçim sonuçlarına yönelik iddialar kabul edilmedi
Binyamin Netanyahu’nun kampı, Arap partilerinin yabancı destekle seçimi etkilediğini öne sürdü. Merkezi Seçim Komitesi, tarafların tüm itirazlarını değerlendirdiğini ve seçim güvenliğini ya da sonucu etkileyen düzensizlik saptamadığını açıkladı.
İsrail iç istihbarat teşkilatı Şin Bet, yabancı aktörlerin seçimlere müdahale etmiş olabileceği iddialarını ayrıca inceliyor. Seçim Komitesi Başkanı Noam Sohlberg, soruşturmadaki şüphelerin ciddi biçimde araştırılması gerektiğini; ancak mevcut değerlendirmeye göre olası etkinin sonuçları değiştirecek boyutta olmadığını bildirdi.
Başsavcılık, Arap siyasetçilerin sorgulanmasına ilişkin talebi kanıt bulunmadığı gerekçesiyle kabul etmedi. Arap partileri, kendilerine yöneltilen suçlamaların Arap seçmenlerin oylarını itibarsızlaştırmayı amaçladığını savundu. Herzog, güvenlik soruşturmasının tamamlanmasını beklemek gerektiğini, ancak Arap yurttaşların hedef gösterilmemesi gerektiğini söyledi.
Hükümet kurma görevi için takvim nasıl işleyecek
İzak Herzog, görüşmelerin ardından hükümet kurma şansı en yüksek gördüğü milletvekiline görev verecek. Cumhurbaşkanı, en çok sandalyeye sahip partinin liderini seçmek zorunda değil; tavsiye sayısını ve kurulabilecek koalisyon ihtimalini değerlendirebiliyor. Herzog’un kararını 11 Kasım’a kadar açıklaması gerekiyor.
Görevlendirilen adayın koalisyon kurmak için 28 günü bulunuyor. Cumhurbaşkanı, gerekli görmesi halinde süreyi 14 gün daha uzatabiliyor. İlk adayın başarısız olması durumunda Herzog görevi başka bir milletvekiline verebilir veya süreci Knesset’e taşıyabilir.
Netanyahu ya da Eisenkot’un çoğunluğa ulaşamaması, İsrail’i erken seçime götürebilir. Herzog’un yürüttüğü istişareler, yalnızca yeni başbakan adayını değil, Arap partilerinin hükümet denklemindeki rolünü ve siyasi krizin ne kadar süreceğini de belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
İzak Herzog hükümet kurma görevini ne zaman verecek?
İzak Herzog'un partilerle istişarelerin ardından hükümet kurma ihtimali en yüksek gördüğü milletvekilini 11 Kasım'a kadar görevlendirmesi gerekiyor.
İsrail seçimlerinde blokların sandalye dağılımı nasıl oluştu?
Binyamin Netanyahu'nun öncülük ettiği blok 53, Gadi Eisenkot'un liderliğindeki Yahudi muhalefet bloğu 48 sandalye kazandı. Birleşik Arap Listesi ile Ortak Liste toplam 19 sandalyeye ulaştı.
Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi kimi destekliyor?
Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi, hükümeti kurma görevi için ne Binyamin Netanyahu'yu ne de Gadi Eisenkot'u önerdi. Parti, Tevrat öğrencilerinin askerlik hizmetinden muafiyetini önceliği olarak açıkladı.
Gadi Eisenkot hükümet kurmak için yeterli desteği alabilir mi?
Birleşik Arap Listesi'nin tavsiyesiyle Gadi Eisenkot'un en az 56 milletvekilinin desteğini alması bekleniyor. Ortak Liste'nin tavrı henüz açıklanmadı; destek vermesi hâlinde tavsiye sayısı 61'i aşabilir.
Hükümeti kurmakla görevlendirilen adayın ne kadar süresi olacak?
Görevlendirilen milletvekilinin koalisyon kurmak için 28 günü olacak. İzak Herzog gerekli görürse bu süreyi 14 gün daha uzatabilecek.