Gökbilimciler, GPM J071507−114153 adlı ikili yıldız sisteminde 7,9 dakikada bir tekrarlayan radyo darbeleri saptadı. 12 Kasım 2026’da yayımlanan araştırma, darbelerin Güneş’e benzer G-tipi bir yıldızın çevresinde dolanan düşük kütleli beyaz cüceyle bağlantılı olduğunu gösterdi. Keşif, Güneş benzeri bir yıldızla eşleşmiş beyaz cüceden radyo darbelerinin ilk kez tespit edilmesi anlamına geliyor.
Sistem, uzun periyotlu radyo geçicileri olarak adlandırılan gök cisimleri sınıfına giriyor. Uzun periyotlu radyo geçicileri, dakikalardan saatlere uzanan aralıklarla kısa ama güçlü radyo sinyalleri yayıyor. Önceki örneklerin önemli bölümünde beyaz cücelerin, küçük ve soğuk kırmızı cücelerle ikili sistem oluşturduğu görülmüştü.
GPM J071507−114153’te 7,9 dakikalık radyo darbeleri
GPM J071507−114153, 2024’ün sonlarında Batı Avustralya’daki Murchison Widefield Array ile yapılan geniş alanlı bir radyo taramasında bulundu. Araştırmacılar, radyo sinyallerinin saat gibi düzenli biçimde 7,9 dakikada bir geldiğini belirledi. Sinyaller sürekli gözlenmedi; yaklaşık altı saatlik etkinlik dönemini yaklaşık 26 saatlik sessizlik izledi.
Etkinlik ve sessizlik döngüsü, iki yıldızın yaklaşık 32 saatlik, yani 1,3 günlük bir yörüngede birbirinin çevresinde dolandığı yorumunu güçlendirdi. Radyo darbeleri, ikili sistemin Dünya’ya göre uygun hizaya ulaştığı yörünge kesitinde görünür hâle geliyor.
Uzun periyotlu radyo geçicilerinde yüksek kutuplanma ve kısa etkinlik süreleri, sinyallerin tutarlı bir fiziksel mekanizmayla üretildiğine işaret ediyor. Ancak önceki sistemlerde darbelerin beyaz cüceden mi, eş yıldızdan mı çıktığı kesin olarak ayırt edilememişti.
Gözlemler beyaz cücenin yörüngesini izledi
MeerKAT radyo teleskobu, sinyalin gökyüzündeki yerini hassas biçimde belirledi. Ardından Keck Gözlemevi’nin optik tayf ölçümleri, görülebilen eş yıldızın G-tipi olduğunu ortaya koydu. G-tipi yıldızlar, sıcaklık ve kütle bakımından Güneş’e yakın yıldızlar arasında yer alıyor.
Radyo darbelerinin geliş zamanı, beyaz cücenin yörüngedeki konumuna göre dört saniyeye kadar erken ya da geç ölçüldü. Işık yolundaki değişimden kaynaklanan zaman farkı, ikili sistemin yörünge boyutunu hesaplamaya imkân verdi. Optik tayfta G-tipi yıldızın hareketinin sınırlı kalması da Güneş benzeri eş yıldızın görünmeyen eşinden daha ağır olduğunu gösterdi.
Yörünge ölçümleri ve tayf verileri birlikte değerlendirildiğinde, radyo darbeleriyle ilişkilendirilen cismin Güneş’in yaklaşık üçte ikisi kütlesinde olduğu hesaplandı. Söz konusu kütle, nötron yıldızı olasılığını zayıflatıyor. Araştırma ekibi, kaynağın beyaz cüce yakınında ya da doğrudan beyaz cüce üzerinde oluşan bir radyo pulsarı olduğunu değerlendiriyor.
Güneş benzeri eş yıldızın rolü araştırılıyor
Gözlemler, ikili yıldızdaki manyetik ortam hakkında da bilgi verdi. Beyaz cüce, yörüngesinde eş yıldızın arkasından geçerken radyo dalgalarının kutuplanmasında hızlı değişimler görüldü. Ölçümler, G-tipi yıldızın koronasında bulunan yüklü parçacıkların radyo sinyalini etkilediği Faraday dönüşümüyle uyumlu bulundu.
Araştırma ekibi, Güneş benzeri yıldızdaki güçlü manyetik alan bölgesine bağlı büyük bir plazma halkasının da izine rastladı. Yıldız yüzeyinden uzanan plazma yapıları, yıldız etkinliğinin ve parlamalarının radyo dalgaları üzerinden uzaktan incelenmesini sağlayabilir.
Sistem Dünya’dan 5 bin ışık yılından daha uzakta bulunuyor. Uzaklığa rağmen radyo gözlemleri, parlak G-tipi yıldızın ışığında görünmesi zor olan beyaz cücenin hareketini ve yakın çevresindeki manyetik etkileşimleri ortaya çıkardı. Radyo dalgaları, optik gözlemlerde baskın yıldız ışığı nedeniyle gizlenen sönük eş yıldızların bulunmasında ayrı bir avantaj sunuyor.
Keşif ikili yıldız evrimine yeni veri sunuyor
Araştırmacılar, beyaz cücenin geçmişte genişleyerek dev yıldız aşamasına ulaşmış olabileceğini düşünüyor. Dev yıldızın dış katmanları eş yıldızı sarmış, eş yıldız daha sonra içe doğru hareket ederek yörüngeyi daraltmış olabilir. Dış katmanların uzaya atılmasının ardından geride beyaz cüce ile G-tipi yıldızdan oluşan yakın ikili sistem kalmış olabilir.
Güneş benzeri yıldızların yanında beyaz cüce bulunması, ikili yıldız evriminde nadir görülmeyen ancak optik yöntemlerle belirlenmesi güç bir aşamayı temsil ediyor. Daha geniş radyo taramaları, benzer sistemlerin sayısını artırabilir ve beyaz cücelerin manyetik alanlarıyla eş yıldızların atmosferleri arasındaki ilişkiyi test edebilir.
Beyaz cüce içeren bazı ikili sistemler, Tip Ia süpernovalarının olası öncülleri arasında gösteriliyor. Tip Ia süpernovaları, evrendeki uzaklıkların ve evrenin genişlemesinin ölçümünde kullanılan önemli kozmik işaretlerdir. Yeni nesil radyo teleskoplarının sağlayacağı hassasiyet, beyaz cüceli ikili sistemlerin sayısını ve yıldızların yaşam döngüsündeki yerini daha ayrıntılı biçimde incelemeyi hedefliyor.
Sıkça Sorulanlar
GPM J071507−114153 nedir?
GPM J071507−114153, düşük kütleli bir beyaz cüce ile Güneş benzeri G-tipi yıldızın oluşturduğu ikili sistemdir. Sistemden 7,9 dakikada bir tekrarlayan radyo darbeleri saptanmıştır.
Radyo darbeleri ne sıklıkla görülüyor?
GPM J071507−114153'teki radyo darbeleri 7,9 dakikada bir tekrar ediyor. Sinyaller yaklaşık altı saat boyunca görüldükten sonra yaklaşık 26 saat boyunca kayboluyor; döngü, yaklaşık 1,3 günlük yörüngeyle ilişkilendiriliyor.
Beyaz cücenin yanında nasıl bir yıldız var?
Beyaz cücenin eşi G-tipi bir yıldızdır. G-tipi yıldızın sıcaklığı ve kütlesi Güneş'inkine yakındır; önceki uzun periyotlu radyo geçicilerinde daha çok kırmızı cüce eş yıldızlar saptanmıştı.
Keşif neden önemli?
GPM J071507−114153, Güneş benzeri yıldızla eşleşmiş beyaz cüceden radyo darbelerinin ilk tespiti olarak değerlendiriliyor. Sistem, beyaz cüce ile eş yıldızın manyetik etkileşimini ve ikili yıldızların evrimini incelemek için yeni ölçüm olanağı sağlıyor.