NASA’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, Endonezya yakınlarında Sumatra’nın kuzeyinde Dünya atmosferine yeniden giriş yaptı. ABD Uzay Kuvvetleri, yaklaşık 1,5 tonluk uzay aracının kontrolsüz inişini doğruladı. Gözlemevinin ne kadarının atmosferde yandığı ve herhangi bir parçanın yeryüzüne ulaşıp ulaşmadığı henüz açıklanmadı.
2004’ten beri gama ışını patlamalarını inceleyen Swift, yoğun güneş etkinliğinin artırdığı atmosferik sürüklenme nedeniyle irtifa kaybetti. NASA, uzay aracının büyük bölümünün atmosferde yanacağını, hayatta kalabilecek sınırlı sayıdaki yoğun parçanın hasar verme olasılığının ise çok düşük olduğunu daha önce bildirmişti.
Yeniden giriş Sumatra’nın kuzeyinde doğrulandı
Swift’in yörüngesi Ekvator’a 20,6 derecelik eğim yapıyordu. Yeniden girişten önce olası parça düşüş alanı, 20,6 derece güney enlemi ile 20,6 derece kuzey enlemi arasındaki geniş kuşak olarak hesaplanıyordu. Afrika’nın bazı bölgeleri, Orta ve Güney Amerika, Güneydoğu Asya, Hindistan ve Avustralya’nın kuzeyi bu kuşakta bulunuyordu.
Son yörünge verileri, yeniden girişin Sumatra’nın kuzeyinde gerçekleştiğini gösterdi. Buna rağmen gözlemevi yoğun atmosfer katmanlarında parçalandığı için enkazın kesin dağılımı hakkında ayrıntılı bilgi paylaşılmadı. Olası parçaların önemli bölümünün okyanusa düşmesi bekleniyordu.
NASA’nın daha önceki risk değerlendirmesine göre, hayatta kalabilecek enkazın insan yaralanmasına neden olma ihtimali 10 binde 1’in altında bulunuyordu. Titanyum bağlantı parçaları, reaksiyon tekerlekleri ve nikel içeren ayna düzeneği gibi yoğun bileşenler, yeniden girişe hafif dış yapı parçalarından daha dayanıklı olabilir.
Swift neden kontrolsüz biçimde atmosfere indi
Swift, 20 Kasım 2004’te iki yıllık temel görev için fırlatıldı. Uzay aracı kendi itki sistemine sahip olmadığı için yörüngesini yükseltemedi. Dünya atmosferinin üst katmanlarındaki çok seyrek gaz, yıllar boyunca Swift üzerinde sürtünme yarattı ve gözlemevini giderek daha alçak bir yörüngeye çekti.
Güneş etkinliğinin artması, üst atmosferi genişleterek sürüklenmeyi hızlandırdı. Swift ekibi gözlemevini belirli yönlere çevirerek sürtünmeyi azaltmaya çalıştı. NASA ayrıca özel bir şirketle Swift’i yakalayıp daha yüksek yörüngeye taşıyacak bir kurtarma görevi planladı.
Kurtarma aracı temmuz ayında fırlatıldı ancak Swift’e yaklaşırken itiş sistemi ve yön kontrolünde sorunlar yaşadı. Ağustosta kurtarma girişimi sonlandırıldı. Swift, kısa süreli son bilim gözlemlerinin ardından 20 Ekim’de kapatıldı. Gözlemeviyle iletişim kurulamadığı için araç, atmosfere doğal olarak alçaldı.
Gama ışını patlamalarının izinde 22 yıl
Swift, evrendeki en enerjik olaylar arasında sayılan gama ışını patlamalarını hızla bulmak ve izlemek amacıyla tasarlandı. Üç teleskoplu gözlemevi, geniş görüşlü algılayıcısıyla bir patlama saptadığında saniyeler içinde yön değiştirerek olayın yüksek enerjili ışınımını ve sönümlenen parıltısını ölçebiliyordu.
Görev boyunca Swift, 2.000’den fazla gama ışını patlamasını tespit etti ve izledi. Gama ışını patlamaları, büyük kütleli yıldızların çökmesi veya nötron yıldızlarının çarpışması gibi aşırı enerjili olaylarla ilişkilendiriliyor. Swift verileri, kısa süreli patlamaların gökyüzündeki konumunun başka teleskoplara hızla bildirilmesini de sağladı.
Gözlemevi yalnızca gama ışını patlamalarını incelemedi. Aktif galaksiler, süper kütleli kara deliklerin çevresindeki olaylar, süpernovalar, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler de Swift’in gözlem programında yer aldı. Temel görev süresini yaklaşık yirmi yıl aşan uzay aracı, son aylarında da bilimsel gözlemler yaptı.
Atmosfere girişte gözlemevine ne oldu
Swift, yoğun atmosfer katmanlarına indiğinde hava direnci ve ısınma etkisiyle parçalandı. Güneş panelleri ve dış yapıdaki hafif bileşenlerin ilk aşamada ayrılması, aracın gövdesinin ise eriyip daha küçük parçalara bölünmesi bekleniyordu. Yeniden giriş sırasında gözlemevi, gökyüzünde kısa süreli parlak bir iz oluşturmuş olabilir.
Kontrolsüz yeniden giriş tamamlanmış olsa da, gözlemevinin hangi parçalarının atmosferden sağ çıktığına ilişkin doğrulanmış ayrıntı bulunmuyor. Yetkililerin enkazla ilgili yeni veri yayımlaması halinde değerlendirme değişebilir. Herhangi bir uzay aracı parçası bulunduğu düşünülürse nesneye yaklaşılmaması ve yerel güvenlik birimlerine haber verilmesi gerekiyor.
Sıkça Sorulanlar
Swift Gözlemevi nerede atmosfere girdi?
Neil Gehrels Swift Gözlemevi, Endonezya yakınlarında Sumatra'nın kuzeyinde Dünya atmosferine yeniden giriş yaptı. Yeniden girişin ardından enkazın kesin dağılımına ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.
Swift Gözlemevi'nin parçaları yeryüzüne ulaştı mı?
Yaklaşık 1,5 tonluk Swift Gözlemevi'nin ne kadarının atmosferde yandığı henüz açıklanmadı. NASA, gözlemevinin büyük bölümünün yanacağını ve kalabilecek parçaların hasar verme olasılığının çok düşük olduğunu öngörmüştü.
Swift Gözlemevi neden yörüngede tutulamadı?
Yoğun güneş etkinliği üst atmosferi genişletti ve atmosferik sürüklenmeyi artırarak Swift'in yörüngesini alçalttı. Uzay aracının kendi yörüngesini yükseltecek bir itki sistemi yoktu; planlanan robotik kurtarma görevi de teknik arızalar nedeniyle tamamlanamadı.
Swift Gözlemevi hangi bilimsel çalışmaları yaptı?
Swift, 2004'ten itibaren gama ışını patlamalarını hızla tespit edip izledi. Gözlemevi ayrıca süpernovalar, aktif galaksiler, kara delik çevresindeki olaylar, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler üzerine gözlemler yaptı.