Cumartesi, 21 Kasım 2026Köşesiz. Yorumsuz. Sadece haber.

Andromeda’da küçük yıldız, dev eş yıldızla birleşti

Andromeda’da küçük yıldız, dev eş yıldızla birleşti

sciencenews.org

WhatsAppXE-Posta

Yedi yıllık parlama birleşmenin izini verdi

Gökbilimciler, Andromeda Galaksisi’nde iki yıldızın birleşmesini patlamadan yıllar önce başlayan belirtileriyle birlikte izledi. AT 2025abao adı verilen sistemde, Güneş’ten biraz daha küçük bir yıldız, yaşlanarak genişleyen dev eş yıldızın dış gaz katmanlarına girdi ve sonunda çekirdeğe kadar ilerledi.

Araştırma ekibi, sistemdeki olağandışı parlaklık değişimini ilk kez 2023’te fark etti. Arşiv verileri ise parlaklığın 2018’den beri arttığını, yıldızın daha önce uzun yıllar boyunca kayda değer değişkenlik göstermediğini ortaya koydu. Parlamaya, dev yıldızın dış katmanları içinde dolanan küçük eş yıldızın aktardığı enerjinin neden olduğu hesaplandı.

İkili yıldızların ortak zarf evresi olarak adlandırılan aşamada, büyük yıldızın gaz katmanı her iki yıldızı çevreler. Küçük yıldız gaz içinde hareket ederken sürtünmeyle yavaşlar, yörüngesi daralır ve kaybettiği yörünge enerjisi çevredeki gazı ısıtır. AT 2025abao’daki uzun süreli parlama, gökbilimcilerin kuramsal olarak öngördüğü mekanizmanın doğrudan izlenebilmesini sağladı.

Patlama küçük yıldızın çekirdeğe indiğini gösterdi

Sistem, 17 Ekim 2025’te hızlı biçimde parlaklaşarak patladı. Gözlemler, patlamadan önce dev yıldızın çapının iki katından fazla büyüdüğünü, yüzey sıcaklığının ise sınırlı ölçüde değiştiğini gösterdi. Patlamayı izleyen veriler, küçük yıldızın dev eşinden ayrılıp sıkı bir yörüngede kalmadığına işaret etti.

Modeller, dev yıldızın dış gazının yalnızca yaklaşık onda birinin uzaya atıldığını gösteriyor. Gazın taşıdığı enerji ile atılan madde miktarı birlikte değerlendirildiğinde, küçük yıldızın dev yıldızın çekirdeğine ulaştığı sonucu öne çıktı. Araştırmacılar, birleşme sonrasında tek bir yıldız kalmış olabileceğini belirtiyor.

Birleşme öncesinde iki yıldızın binlerce yıl boyunca birbirinin çevresinde dolandığı tahmin ediliyor. Küçük eş yıldız dev yıldızın yüzeyine değdikten sonra ise birleşme yaklaşık yedi yörüngede, başka bir ifadeyle yaklaşık yedi yılda tamamlandı. Daha küçük ve yoğun yıldızlar arasındaki bazı birleşmeler binlerce yörünge sürebildiği için, AT 2025abao’nun geniş gaz zarfı olayın evrimini daha ayrıntılı takip etmeye imkân verdi.

Webb verileri yıldız çiftinin kütlesini hesapladı

James Webb Uzay Teleskobu, patlamanın en parlak döneminden 47 gün sonra sistemi gözledi. Erken tarihte yapılan gözlem, uzaya saçılan gaz ve tozun özelliklerini ölçmeye yardımcı oldu. Araştırma ekibi, kızılötesi verileri görünür, morötesi ve yakın kızılötesi gözlemlerle karşılaştırarak birleşme öncesindeki yıldız çiftinin özelliklerini yeniden kurdu.

Hesaplamalara göre büyük yıldızın kütlesi Güneş’in yaklaşık yedi katı, yarıçapı yaklaşık 350 katı ve parlaklığı yaklaşık 18 bin katıydı. Küçük eş yıldızın ise Güneş’in yaklaşık 0,7 katı kütleye sahip olduğu tahmin edildi. Büyük yıldız, nükleer yakıtının önemli bölümünü tüketmiş, soğuk ve geniş bir dev yıldızdı.

Patlama sonrası oluşan sıcak toz, geride kalan nesnenin doğrudan görüntülenmesini güçleştiriyor. Araştırmacılar, sistemin birkaç yıl ile birkaç on yıl arasında soğuyup dengelenmesini bekliyor. Nihai yıldızın manyetik alanı, kimyasal bileşimi, sıcaklığı ve parlaklığı gelecek gözlemlerle belirlenecek.

Yeni gözlemler ortak zarf evresini aydınlatacak

AT 2025abao gözlemleri, ortak zarf evresinin verimliliğine dair doğrudan ölçüm sağladı. Gökbilim açısından ortak zarf evresi önem taşıyor; bazı ikili sistemlerde yıldızlar birleşirken, bazı sistemlerde iki yıldız büyük miktarda madde kaybederek birbirine yakın yörüngelerde yaşamayı sürdürüyor.

Hayatta kalan sıkı ikili yıldızlar zamanla nötron yıldızlarına veya kara deliklere dönüşebiliyor. Bazı sistemler süpernova patlamaları, kütleçekim dalgaları ve milisaniye atarcalarıyla ilişkili olabiliyor. AT 2025abao, hangi koşulların birleşmeyle, hangi koşulların ise iki ayrı yıldızın varlığını sürdürmesiyle sonuçlandığını anlamaya yardımcı olacak.

Geniş alanlı yeni gökyüzü taramaları, benzer geçici olayların sayısını artırabilir. Araştırmacılar, gelecekteki gözlemlerle ortak zarf evresindeki sistemleri patlamadan önce belirlemeyi ve yıldız birleşmelerinin erken aşamalarını daha fazla örnekte incelemeyi hedefliyor.

Sıkça Sorulanlar

AT 2025abao yıldız birleşmesi nerede gerçekleşti?

AT 2025abao olayı, Dünya’dan yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıktaki Andromeda Galaksisi’nde gerçekleşti.

AT 2025abao sistemindeki yıldızlar nasıl birleşti?

Küçük eş yıldız, genişleyen dev yıldızın gaz zarfına girdi. Gaz sürtünmesi küçük yıldızın yörüngesini daralttı ve küçük yıldız yaklaşık yedi yıl sonra dev yıldızın çekirdeğine ulaştı.

AT 2025abao patlaması ne zaman görüldü?

AT 2025abao sistemindeki patlama 17 Ekim 2025’te saptandı. Sistem parlaklığındaki yavaş artış ise arşiv verilerine göre 2018’de başladı.

Yıldız birleşmesi neden bilimsel olarak önem taşıyor?

AT 2025abao, ortak zarf evresindeki bir yıldız birleşmesinin patlama öncesi ve sonrası izlenmesini sağladı. Gözlemler, ikili yıldızların ne zaman birleştiğini ya da yakın çiftler olarak hayatta kaldığını açıklayan modelleri sınamaya yardımcı oluyor.

Çerez tercihleri