Birleşik Krallık, yörüngedeki iki işlevsiz uyduyu temizlemek için robotik uzay aracı geliştirme çalışmalarını başlattı. Birleşik Krallık Uzay Ajansı, aktif uzay çöpü temizleme görevi kapsamında ClearSpace UK ile 61 milyon sterlin, yaklaşık 81 milyon dolar değerinde sözleşme imzaladı. Uzay aracının 2029’da İskoçya’nın Shetland Adaları’ndaki SaxaVord Uzay Üssü’nden fırlatılması, hedef uyduların ise 2032’ye kadar alçak Dünya yörüngesinden çıkarılması hedefleniyor.
İki işlevsiz uydu 2032’ye kadar yörüngeden çıkarılacak
Görev, komutlara yanıt vermeyen ve Birleşik Krallık’ta kayıtlı iki uyduya odaklanacak. Hedef uyduların adları henüz açıklanmadı. Her iki uydu da alçak Dünya yörüngesinde bulunuyor ve görev dışı kalmalarına rağmen yörüngedeki diğer araçlar için çarpışma riski taşıyor.
Sözleşme, Birleşik Krallık’ın Aktif Enkaz Giderme programının parçası olarak yürütülüyor. Programın temel amacı, kullanılmayan büyük uzay araçlarını kontrollü biçimde yörüngeden indirmek ve uzay çöpü temizliğinin teknik olarak uygulanabilirliğini göstermek.
Planlanan çalışma yalnızca iki uyduyu atmosferde imha etmeyi amaçlamıyor. Birleşik Krallık Uzay Ajansı, görev aracının ilk yakalama denemelerinden sonra yakıt ikmali yapılarak yeni operasyonlarda kullanılabilmesini de hedefliyor. Yeniden kullanılabilir tasarım, her enkaz hedefi için yeni uzay aracı fırlatma maliyetini azaltabilir.
Robot araç hedeflerle yörüngede nasıl buluşacak?
ClearSpace UK’nin geliştireceği araç, hedef uydularla otonom olarak buluşacak. Yönlendirme, seyrüsefer ve kontrol sistemleri ile bilgisayarlı görü teknolojisi, işlevsiz uydunun konumunu, dönüş hızını ve hareketini değerlendirecek. İşlevsiz bir uydu kendi ekseni etrafında dönüyorsa yakalama manevrası daha karmaşık hâle gelecek.
Araç, güvenli yaklaşmanın ardından robotik manipülatörleriyle hedef uyduyu kavrayacak. Alçak Dünya yörüngesindeki nesneler saatte yaklaşık 27 bin kilometre hızla hareket ettiğinden, yakalama sırasında aracın hedefle göreli hızını çok düşük düzeye indirmesi gerekecek.
Yakalanan uydu daha sonra iticiler yardımıyla daha alçak, kontrollü yeniden giriş yörüngesine taşınacak. Uydu atmosfere girdikten sonra oluşan sürtünme ve ısı nedeniyle yanacak. Kontrollü yeniden giriş planı, büyük parçaların yeryüzüne ulaşması riskini azaltmayı amaçlıyor.
Uzay çöpü neden alçak Dünya yörüngesinde risk yaratıyor?
Dünya çevresinde çalışan uydu sayısının artması, yoğun kullanılan yörünge bantlarındaki çarpışma riskini büyütüyor. Avrupa Uzay Ajansının Ekim 2026 verilerine göre Dünya yörüngesinde düzenli olarak izlenen yaklaşık 47 bin 140 nesne bulunuyor. Sayı; çalışan uyduları, görevini tamamlamış uzay araçlarını, roket aşamalarını ve önceki çarpışmalardan kalan büyük parçaları kapsıyor.
Bazı değerlendirmeler, çapı 10 santimetreden büyük enkaz sayısını 35 bin ila 50 bin arasında gösteriyor. İzlenmesi zor daha küçük parçaların sayısının ise milyonlara ulaştığı tahmin ediliyor. Santimetre ölçeğindeki bir parça bile yörünge hızında bir uyduya, insanlı araca veya Uluslararası Uzay İstasyonu’nun koruyucu yüzeyine ciddi hasar verebilir.
Büyük iki nesnenin çarpışması, çok sayıda yeni parça oluşturabilir. Yeni parçalar da başka çarpışmaları tetikleyebilir. Kessler sendromu olarak adlandırılan zincirleme çarpışma riski, belirli yörünge bölgelerinin uzun süre güvenli kullanımını zorlaştırabilir. Aktif enkaz giderme çalışmaları, özellikle büyük ve kontrol dışı uyduların oluşturduğu tehlikeyi azaltmayı hedefliyor.
Görev için ad arayışı ve yeniden kullanım hedefi
Birleşik Krallık Uzay Ajansı, aktif enkaz giderme görevi için kamuoyundan ad önerisi istedi. Görevin resmî adı henüz açıklanmadı. Bir okur oylamasında “Binface” ve “Binny McBinface” önerileri öne çıktı; adlar, çöp kutusu başlıklı kurgusal bir uzay savaşçısı karakterine gönderme yapıyor.
Adlandırma tartışması, görevin teknik hedefini değiştirmiyor. Asıl sınav, aracın hizmet vermek üzere tasarlanmamış, hareketi sınırlı bilgiyle izlenen eski uydulara güvenle yaklaşabilmesi olacak. Başarılı bir yakalama ve kontrollü yeniden giriş, benzer görevlerin ticari uydu işletmecileri için yaygın bir hizmete dönüşmesine katkı sağlayabilir.
Yörüngedeki iletişim, hava tahmini, navigasyon ve afet yönetimi altyapısı uydulara dayanıyor. Birleşik Krallık’ın planladığı iki uyduluk çalışma, uzay çöpü sorununu tek başına çözmeyecek. Ancak görev, büyük enkaz nesnelerinin yeniden kullanılabilir robotik araçlarla yörüngeden çıkarılmasına yönelik uygulamalı bir test niteliği taşıyacak.
Sıkça Sorulanlar
Birleşik Krallık'ın uzay çöpü temizleme görevi ne zaman başlayacak?
Robotik uzay aracının 2029'da İskoçya'nın Shetland Adaları'ndaki SaxaVord Uzay Üssü'nden fırlatılması planlanıyor. İki işlevsiz uydunun 2032'ye kadar yörüngeden çıkarılması hedefleniyor.
ClearSpace UK uyduları yörüngeden nasıl çıkaracak?
ClearSpace UK aracı, otonom seyrüsefer ve bilgisayarlı görüyle hedef uydulara yaklaşacak, robotik manipülatörlerle uyduları yakalayacak. Araç, hedefleri kontrollü yeniden giriş yörüngesine taşıyacak; uydular atmosferde yanacak.
Görev kapsamında kaç uydu temizlenecek?
Aktif enkaz giderme görevinin ilk aşamasında Birleşik Krallık kayıtlı iki işlevsiz uydu temizlenecek. Hedef uyduların adları henüz kamuoyuna açıklanmadı.
Uzay çöpü neden tehlikelidir?
Yörüngedeki enkaz parçaları saatte on binlerce kilometre hızla hareket eder ve küçük parçalar dahi çalışan uydulara veya insanlı uzay araçlarına zarar verebilir. Büyük nesnelerin çarpışması, daha fazla enkaz oluşturarak zincirleme risk yaratabilir.
Görevin resmî adı açıklandı mı?
Birleşik Krallık Uzay Ajansı görev için ad önerileri istedi, ancak resmî ad henüz açıklanmadı. Bir okur oylamasında “Binface” ve “Binny McBinface” adları öne çıktı.