Alberta’da 19 Ekim Pazartesi günü yapılacak halk oylaması, eyaletin Kanada’dan hemen ayrılıp ayrılmayacağını belirlemeyecek. Seçmenler, Alberta’nın Kanada’da kalması ile gelecekte bağlayıcı bir ayrılık referandumuna giden hukuki sürecin başlatılması arasında tercih yapacak. Son araştırmalar Kanada’da kalma seçeneğinin belirgin üstünlüğüne işaret ederken, bağımsızlık hareketi oylamayı Ottawa’ya siyasi mesaj verme aracı olarak görüyor.
Alberta seçmeni hangi soru için sandığa gidiyor?
Oy pusulasındaki ayrılık sorusu, Alberta’nın derhal bağımsız devlet olmasını öngörmüyor. Ayrılık yönünde çoğunluk çıkması hâlinde eyalet yönetiminin, bağımsızlık konusunda ileride yapılabilecek bağlayıcı referandum için hukuki adımları başlatması gündeme gelecek.
Kanada’dan ayrılma girişimi, tek başına eyalet oylamasıyla tamamlanabilecek bir işlem değil. Federal hükümet, diğer eyaletler ve Alberta’da yaşayan yerli halklarla kapsamlı görüşmeler yapılması gerekecek. Yetki paylaşımı, kamu borcu, sınırlar, doğal kaynaklar ve yerli halkların hakları müzakerelerin başlıca başlıkları arasında yer alacak.
Halk oylamasında ayrılık sorusunun yanında göç, geçici oturum sahiplerinin kamu hizmetlerine erişimi ve yargıç seçimi gibi konularda dokuz soru daha bulunuyor. Danielle Smith, seçmenlerden dokuz öneriye destek vererek Alberta’nın federal hükümetle görüşmelerde elini güçlendirmelerini istedi.
Anketler Kanada’da kalma eğilimini gösteriyor
13-16 Ekim tarihlerinde 801 Alberta sakiniyle çevrim içi yapılan araştırmada, katılımcıların yaklaşık yüzde 70’i Alberta’nın Kanada’nın parçası olarak kalmasından yana görüş bildirdi. Ayrılık için bağlayıcı referandum sürecinin başlatılmasını destekleyenlerin oranı yüzde 23 oldu. Kararsızların oranı yüzde 5, oy kullanmayacağını söyleyenlerin oranı ise yüzde 2 olarak ölçüldü.
Araştırmada ayrılık sürecine destek, erkeklerde, 35-54 yaş grubunda ve Calgary ile Edmonton dışındaki bölgelerde eyalet ortalamasının üzerinde çıktı. Çevrim içi araştırmanın hata payı benzeri güven aralığı artı veya eksi 4,2 puan olarak açıklandı; alt gruplardaki belirsizlik daha yüksek olabilir.
Ayrılık yanlısı hareketin bazı temsilcileri, yüzde 20’nin üzerindeki desteğin uzun vadeli bir siyasi taban oluşturduğunu savunuyor. Hareketin muhalifleri ise mevcut oranların, Alberta’nın Kanada’dan ayrılması için gerekli toplumsal çoğunluktan uzak kaldığını belirtiyor.
Petrol politikaları Ottawa ile gerilimi büyüttü
Alberta, dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerinden birine sahip. Eyalet ekonomisi enerji üretimine dayanırken ham petrol ihracatının büyük bölümü ABD pazarına gidiyor. Petrol gelirleri ve enerji altyapısı, federal hükümetle eyalet arasındaki anlaşmazlıkların merkezinde bulunuyor.
Ayrılık yanlıları, Alberta’nın federal bütçeye yüksek katkı sunduğunu, karşılığında yeterli söz hakkı elde edemediğini savunuyor. Federal karbon fiyatlandırması, emisyon sınırları ve enerji projelerine ilişkin düzenlemeler de Alberta’daki petrol sektörünün tepkisini çekti.
Gerilim yeni değil. 1980’lerdeki Ulusal Enerji Programı, Alberta’da federal enerji politikalarına yönelik kalıcı hoşnutsuzluğun simgelerinden biri hâline geldi. COVID-19 dönemindeki sağlık tedbirleri ve 2022’deki kamyoncu protestoları da muhafazakâr aktivist ağlarını güçlendirdi; bağımsızlık fikri daha geniş bir siyasi tartışmaya taşındı.
Smith ve Carney ayrılığa karşı kampanya yürüttü
Danielle Smith halk oylamasını gündeme taşımasına rağmen Alberta’nın Kanada’da kalmasını savunuyor. Smith, ayrılık için ölçülen desteğin hâlâ yüksek olduğunu söyledi ve eyaletin taleplerinin Kanada içinde daha güçlü bir müzakereyle karşılanabileceğini öne sürdü.
Mark Carney de Calgary’deki birlik yanlısı etkinlikte Alberta’daki ekonomik ve siyasi rahatsızlıkların gerçek olduğunu kabul etti. Carney, ayrılık lehine oy kullanarak Ottawa’ya mesaj gönderme düşüncesine karşı çıktı ve böyle bir tercihin yıllar sürebilecek bölünme ile belirsizlik yaratabileceğini söyledi.
Federal hükümetin Batı Kıyısı’na uzanacak boru hattı ve büyük altyapı projelerine yönelik desteği, Alberta ile Ottawa arasındaki ilişkilerde yeni bir başlık oluşturdu. Ayrılık yanlısı çevreler, federal hükümetin son dönemde Alberta’nın taleplerine daha fazla kulak verdiğini kabul etmekle birlikte, kalıcı yapısal değişiklik talep ediyor.
Oylama sonrası bağımsızlık hareketi sürebilir
Ayrılık seçeneğinin kaybetmesi, bağımsızlık tartışmasının tamamen sona ereceği anlamına gelmeyebilir. Hareketin liderleri, olumsuz sonuçta seçmenlerin kararına uyacaklarını ancak Alberta’nın federal sistem içindeki konumuna dair kampanyayı sürdüreceklerini bildiriyor.
Siyaset bilimciler, ayrılık yanlılarının ortak kültürel kimlikten çok ekonomik ve siyasi rahatsızlıklarda birleştiğine işaret ediyor. Bu durum hareketin uzun vadeli bütünlüğünü zorlaştırabilir. Buna karşılık, dokuz ek sorudan güçlü destek çıkması ve Ottawa’nın talepleri karşılamaması hâlinde bağımsızlık yanlıları yeni bir siyasi gerekçe elde edebilir.
19 Ekim’deki sonuç, Alberta’nın Kanada’dan ayrılmasına doğrudan karar vermeyecek. Ancak sonuç, eyalet yönetiminin Ottawa ile müzakerelerde kullanacağı siyasi gücü ve Kanada’daki ulusal birlik tartışmasının yönünü belirleyecek önemli bir gösterge olacak.
Sıkça Sorulanlar
Alberta halk oylamasında neye karar verecek?
Alberta seçmenleri, eyaletin Kanada’da kalması veya gelecekte bağlayıcı ayrılık referandumu için hukuki sürecin başlatılması arasında tercih yapacak. Oylama, Alberta’nın hemen bağımsız olması anlamına gelmiyor.
Alberta’daki ayrılık halk oylaması ne zaman yapılacak?
Alberta’daki halk oylaması 19 Ekim 2026 Pazartesi günü yapılacak. Aynı oy pusulasında göç, kamu hizmetleri ve yargı yetkileriyle ilgili dokuz soru daha bulunuyor.
Anketler Alberta’nın Kanada’dan ayrılması hakkında ne söylüyor?
13-16 Ekim tarihli çevrim içi araştırmada katılımcıların yaklaşık yüzde 70’i Alberta’nın Kanada’da kalmasını destekledi. Ayrılık için referandum sürecinin başlatılmasına destek yüzde 23 olarak ölçüldü.
Alberta ayrılık oylamasını neden yapıyor?
Petrol gelirleri, federal enerji ve iklim politikaları ile Ottawa’nın Alberta’nın ekonomik taleplerine yeterince karşılık vermediği görüşü ayrılık tartışmasını besliyor. COVID-19 dönemi protestoları da bağımsızlık hareketine yeni destekçiler kazandırdı.
Alberta’da ayrılık yönünde oy çıkarsa ne olacak?
Ayrılık yönünde sonuç, Alberta’yı otomatik olarak bağımsız yapmayacak. Federal hükümet, diğer eyaletler ve yerli halklarla uzun ve karmaşık müzakereler yürütülmesi gerekecek.