Parti Québécois, Quebec’te 5 Ekim Pazartesi yapılan eyalet seçimini yaklaşık 60 sandalyeyle ilk sırada tamamladı. 127 üyeli Quebec Ulusal Meclisinde tek başına iktidar için gereken 64 sandalyeye ulaşamayan ayrılıkçı parti, azınlık hükümeti kuracak. Parti lideri Paul St-Pierre Plamondon’un Quebec başbakanı olması bekleniyor.
Seçim sonucu, Parti Québécois’i 2014’ten sonra ilk kez iktidara taşıdı. Parti Québécois, 2022 eyalet seçiminde yalnızca üç sandalye kazanmıştı. Sonuçlar, Quebec’in Kanada’dan ayrılması tartışmasını yeniden siyasal gündemin merkezine yerleştirirken Ottawa yönetimi için de yeni bir federal-eyalet müzakeresi dönemi başlatıyor.
Azınlık hükümeti Meclis desteğine bağlı kalacak
Parti Québécois, çoğunluk eşiğinin altında kaldığı için bütçe, temel yasalar ve güven oylamalarında diğer partilerin desteğini arayacak. Paul St-Pierre Plamondon, seçim gecesinde seçmenin Parti Québécois’ten diğer partilerle çalışmasını istediğini kabul etti.
Quebec Liberal Partisi seçimde ikinci sıradaki güçlerden biri oldu. Quebec Muhafazakâr Partisi de sandalye sayısını artırdı. Önceki iktidar Coalition Avenir Québec ise ağır kayıp yaşadı; parti lideri Christine Fréchette, Trois-Rivières bölgesindeki kendi milletvekilliği yarışını da kaybetti.
Azınlık tablosu, Parti Québécois’in bağımsızlık referandumu hazırlıkları dahil her büyük siyasi hedefte Meclis aritmetiğini gözetmesini gerektirecek. Liberal ve muhafazakâr partiler, egemenlik referandumuna karşı çıkacaklarını daha önce açıkladı. Bağımsızlık yanlısı Québec solidaire ise bazı oylamalarda belirleyici konuma gelebilir.
Bağımsızlık referandumu için 2029 sonrası işaret edildi
Paul St-Pierre Plamondon, seçim kampanyasında Quebec’in Kanada’dan ayrılması konusunda üçüncü bir referandum düzenleme sözü verdi. Parti lideri, referandumu ABD Başkanı Donald Trump görevdeyken yapmayacağını söyledi. Donald Trump’ın görev süresinin Ocak 2029’da bitmesi öngörüldüğünden, olası referandumun 2029 veya 2030’da gündeme gelmesi bekleniyor.
Quebecli seçmenler daha önce 1980 ve 1995 yıllarında bağımsızlık referandumlarında ayrılma teklifini reddetti. 1995’teki oylama çok dar farkla sonuçlanmıştı. Güncel anketler ise Quebec’in Kanada’dan ayrılmasına desteğin yaklaşık yüzde 30 düzeyinde kaldığını gösteriyor.
Siyaset bilimci değerlendirmeleri, seçim zaferinin doğrudan bağımsızlık için geniş bir toplumsal yetki anlamına gelmediğine işaret ediyor. Değerlendirmelerde, çok partili yapı ile önceki hükümete yönelik seçmen yorgunluğunun Parti Québécois’in yükselişinde belirleyici olduğu vurgulanıyor.
Quebec ile Ottawa arasında yeni anlaşmazlık alanları
Parti Québécois, bağımsızlık hedefinin dışında göç, monarşi ve ulaştırma yatırımları konusunda federal hükümetle farklı çizgide duruyor. Parti yönetimi, Ottawa’nın Quebec’e yönelik göçmen kabul hedeflerini yükseltme girişimlerine karşı çıkacağını bildirdi. Quebec, Fransızca konuşan göçmenleri önceleyen kendi göç politikalarına zaten geniş ölçüde sahip bulunuyor.
Paul St-Pierre Plamondon, Quebec’in Britanya monarşisiyle kurumsal bağlarını azaltmayı da vaat etti. Planlar arasında Kral III. Charles’ı eyalette temsil eden genel vali yardımcılığı makamına ayrılan mali desteğin kesilmesi yer alıyor. Kanada anayasal düzeninde genel vali yardımcısının eyalet yasalarına resmî onay verme görevi bulunduğundan, girişimin hukuki itirazlarla karşılaşması bekleniyor.
Parti Québécois ayrıca Quebec ile Ontario’yu bağlaması planlanan hızlı tren projesine karşı çıkıyor. Federal hükümetle göç, konut, ticaret ve altyapı başlıklarında yapılacak görüşmeler, azınlık hükümetinin ilk sınavları arasında bulunacak.
Carney yönetimi ulusal birlik baskısıyla karşı karşıya
Kanada Başbakanı Mark Carney, Paul St-Pierre Plamondon’u seçim başarısı nedeniyle kutladı ve Quebec hükümetiyle çalışmaya hazır olduğunu açıkladı. Mark Carney, ABD tarifelerinden etkilenen işletmeler ile çalışanlara destek, istihdam ve konut inşası alanlarında ortak çalışma mesajı verdi.
Quebec, nüfusunun yaklaşık yüzde 80’i Fransızca konuşan 9,1 milyonluk bir eyalet. Eyalet kendi gelir vergisini topluyor ve Fransızcaya İngilizce karşısında öncelik veren yasalara sahip. Parti Québécois’in iktidara dönüşü, federal yapı içindeki özerklik ve egemenlik tartışmalarını yeniden güçlendirdi.
Sonuç, Alberta’da 19 Ekim’de yapılacak ayrılık referandumu hazırlığı oylamasından yaklaşık iki hafta önce geldi. Alberta seçmenleri, Kanada’dan ayrılmaya ilişkin referandum düzenlenmesi için hazırlık başlatılıp başlatılmayacağını oylayacak. Quebec ve Alberta’daki gelişmeler, Mark Carney hükümetinin ulusal birlik politikasını aynı dönemde iki ayrı eyalet düzeyinde sınayacak.
ABD’nin Kanada’ya uyguladığı tarifeler de tartışmanın ekonomik boyutunu büyütüyor. Tarifelerin Quebec ekonomisine milyarlarca Kanada doları düzeyinde maliyet yaratabileceği hesaplanıyor. Donald Trump’ın Kanada’yı ABD’nin 51. eyaleti yapmaya ilişkin söylemleri ise bazı Quebeclilerde Kanada içinde kalmanın sağlayacağı korumaya yönelik desteği artırıyor.
Sıkça Sorulanlar
Parti Québécois Quebec seçiminde kaç sandalye kazandı?
Parti Québécois, 127 üyeli Quebec Ulusal Meclisinde yaklaşık 60 sandalye kazandı. Tek başına çoğunluk için gereken 64 sandalyeye ulaşamadığı için azınlık hükümeti kuracak.
Quebec'te bağımsızlık referandumu ne zaman yapılabilir?
Paul St-Pierre Plamondon, bağımsızlık referandumunu ABD Başkanı Donald Trump görevdeyken düzenlemeyeceğini açıkladı. Trump'ın görev süresinin Ocak 2029'da bitmesi nedeniyle referandum 2029 veya 2030'da gündeme gelebilir.
Quebec daha önce bağımsızlık referandumu yaptı mı?
Quebec, Kanada'dan ayrılma konusunda 1980 ve 1995 yıllarında iki referandum düzenledi. Seçmenler her iki oylamada da bağımsızlık teklifini reddetti; 1995 referandumu çok dar farkla sonuçlandı.
Parti Québécois'in zaferi Kanada için neden önemli?
Parti Québécois'in azınlık hükümeti, Kanada federal yönetimiyle göç, monarşi, ulaştırma ve bağımsızlık referandumu konularında anlaşmazlık yaratabilir. Sonuç ayrıca Alberta'daki ayrılık referandumu hazırlığı oylamasından hemen önce Kanada'nın ulusal birlik tartışmasını güçlendirdi.