ABD’nin Donbas-NATO sorusu ilk kez gündeme geldi
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD’li müzakerecilerin Ukrayna’nın NATO üyeliği karşılığında Donbas bölgesinden çekilmesini gündeme getirdiğini açıkladı. Zelenskiy, 14 Kasım’da yayımlanan açıklamasında, ABD tarafının kendisine “Ukrayna NATO’ya katılırsa Donbas’tan çekilir mi?” sorusunu yönelttiğini ve bu başlığın ilk kez gündeme geldiğini söyledi.
Açıklama, ABD’nin arabuluculuğunda yürütülen savaşın sona erdirilmesi görüşmelerinin ardından geldi. Son temaslarda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner Moskova’da görüştü. Witkoff ile Kushner daha sonra Zelenskiy ile İrlanda’da bir araya geldi.
Zelenskiy, NATO üyeliğinin yeniden müzakere başlıkları arasına girdiği sonucuna vardığını belirtti. Ukrayna yönetimi, savaş sonrası dönemde Rusya’dan gelebilecek saldırı riskine karşı NATO üyeliğini veya bağlayıcı güvenlik güvencelerini temel koşul olarak görüyor.
Zelenskiy referandumu hangi koşullara bağladı
Zelenskiy, Ukrayna’nın egemen toprağından çekilmeye hazır olmadığını yineledi. Ukrayna lideri, Donbas konusunda tek başına karar verme yetkisini kullanmayacağını, Batılı ülkelerin kapsamlı bir güvenlik paketi sunması hâlinde öneriyi halk oylamasına götürebileceğini söyledi.
Zelenskiy’in sıraladığı koşullar arasında somut güvenlik garantileri, güçlü ve yeterli mali kaynağa sahip Ukrayna ordusu ile ülkenin yeniden inşası için finansman bulunuyor. Ukrayna yönetimi, toprak tavizinin ancak gelecekteki güvenliği güvence altına alan, askerî kapasiteyi sınırlamayan ve savaşın yıkımını gidermeye dönük bir çerçeveyle tartışılabileceği görüşünde.
Ukrayna’da sıkıyönetim devam ettiği için seçimler ve ülke çapındaki halk oylamaları yapılamıyor. Zelenskiy, daha önce bir barış anlaşmasının ardından aylar içinde seçim düzenlenebileceğini söylemişti. Donbas’la ilgili olası bir referandumun tarihine dair açıklanmış bir takvim bulunmuyor.
Moskova’nın toprak ve tarafsızlık talepleri sürüyor
Donbas, Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk ve Luhansk bölgelerini kapsıyor. Rusya, Donbas’ın büyük bölümünü kontrol ediyor; Ukrayna ise bölgede bazı alanları elinde tutuyor. Ukrayna’nın denetimindeki alanlardan çekilmesi, Kiev açısından Donbas’ın Rus kontrolünde kalmasını kabul etmek anlamına gelecek.
Moskova, barış anlaşması için Ukrayna’nın bazı topraklardan vazgeçmesini, askerî kapasitesine sınırlamalar getirilmesini ve tarafsız kalmasını talep ediyor. Rusya yönetimi ayrıca Ukrayna’da yabancı barış gücü konuşlandırılmasına karşı çıkıyor. Kiev, askerî sınırlamaların gelecekteki saldırılara karşı savunmayı zayıflatacağını savunarak talepleri reddediyor.
Rusya tarafı, NATO üyeliği karşılığında Donbas’tan çekilme seçeneğinin Moskova’daki görüşmelerde ele alındığına ilişkin bilgi bulunmadığını bildirdi. Putin’in son açıklamaları ile Kremlin yetkililerinin tutumu, Rusya’nın toprak ve Ukrayna’nın tarafsızlığı konularındaki çizgisini koruduğunu gösteriyor.
Avrupa’nın katılımı güvenlik pazarlığını genişletiyor
ABD temsilcileri ile Zelenskiy arasındaki temasların ardından Avrupa’nın sonraki müzakere turunda söz sahibi olması planlandı. Avrupa ülkeleri, Ukrayna-Rusya sınırının ötesine uzanan savaş sonrası güvenlik düzeninin müzakere edilmesini istiyor. Ukrayna yönetimi de NATO, Avrupa Birliği ve Batılı ortaklardan alınacak güvenlik güvencelerini toprak başlığından ayrı düşünmüyor.
Taraflar arasında henüz uzlaşma bulunmuyor. Ukrayna, toprak bütünlüğü ve savunma kapasitesini korumayı öncelik sayarken Rusya, Ukrayna’nın NATO ile askerî bağlarının sınırlandırılmasında ısrar ediyor. ABD’nin gündeme getirdiği soru, görüşmelerde NATO üyeliği, toprak kontrolü ve yeniden inşa finansmanının aynı pazarlık çerçevesinde ele alınabileceğine işaret ediyor.
Önümüzdeki görüşmelerde Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantilerinin hukuki niteliği, Ukrayna ordusuna yönelik olası kısıtlamalar ve Donbas’ın statüsü belirleyici olacak. Zelenskiy’in referandum vurgusu, toprak konusunda verilecek kararın yalnızca müzakere heyetleriyle sınırlı kalmayacağını ortaya koyuyor.
Sıkça Sorulanlar
ABD'nin Ukrayna'ya sunduğu Donbas-NATO seçeneği nedir?
Volodimir Zelenskiy'e göre ABD'li müzakereciler, Ukrayna'nın NATO'ya katılması durumunda Donbas'taki birliklerini çekip çekmeyeceğini sordu. Açıklanan bilgi, bağlayıcı bir anlaşmadan çok müzakere sırasında gündeme getirilen bir seçenek niteliğinde.
Zelenskiy Donbas'tan çekilmeyi kabul etti mi?
Volodimir Zelenskiy, Ukrayna'nın kendi toprağından çekilmeye hazır olmadığını açıkladı. Zelenskiy, kapsamlı güvenlik garantileri, güçlü ordu finansmanı ve yeniden inşa desteği sağlanırsa konuyu referanduma taşıyabileceğini söyledi.
Donbas neden Ukrayna-Rusya görüşmelerinin merkezinde bulunuyor?
Donbas, Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk ve Luhansk bölgelerinden oluşuyor ve büyük bölümü Rusya'nın kontrolünde bulunuyor. Ukrayna'nın denetimindeki alanlardan çekilmesi, Kiev'in bölgenin Rus kontrolünde kalmasını kabul etmesi anlamına gelebilir.
Rusya'nın barış görüşmelerindeki temel talepleri neler?
Rusya, Ukrayna'nın toprak tavizi vermesini, askerî kapasitesinin sınırlandırılmasını ve tarafsız kalmasını istiyor. Ukrayna yönetimi, söz konusu şartların ülkenin gelecekteki savunmasını zayıflatacağını belirterek talepleri reddediyor.