ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmenin ardından Rusya’nın ABD ve küresel pazara büyük miktarda dizel sevk edeceğini açıkladı. Açıklamayla eş zamanlı olarak ABD Hazine Bakanlığı, Rus menşeli dizelin küresel piyasaya arzı ve ABD’ye ithalatı için geçici genel lisans yayımladı.
Trump’ın duyurduğu plan, son aylarda yükselen dizel maliyetleri karşısında Washington’ın enerji politikasında belirgin bir yön değişikliğine işaret ediyor. ABD, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra Rus enerji ürünlerine kapsamlı kısıtlamalar getirmiş, Rus petrol ve gazı ithalatını 2022’de durdurmuştu.
Rus dizeli için sevkiyat takvimi açıklandı
Trump, Rusya’nın ilk aşamada 300 bin tondan fazla dizeli derhal Amerikan ve küresel alıcılara göndereceğini söyledi. Kasım ayında 500 bin tonluk ek sevkiyat planlanırken, ardından 1 milyon ton daha dizelin piyasaya verilmesi öngörülüyor.
Trump’ın paylaşımına göre Rus rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa süre içinde 3 milyon tonluk ilave dizel sevkiyatı da yapılacak. Açıklanan miktarlar, toplamda en az 4,8 milyon tonu aşan bir arz planına karşılık geliyor.
Sevkiyatların hangi limanlardan yapılacağı, ticari alıcıların kimler olacağı ve yakıtın ABD’de hangi tarihte satışa sunulacağı henüz açıklanmadı. Beyaz Saray ayrıca dizelin bedelinin hangi tarafça ödeneceği konusunda ayrıntı vermedi.
Geçici lisans ABD ithalatına da izin veriyor
ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi, Rus dizelinin satışı, teslimatı, boşaltılması ve ithalatına izin veren geçici genel lisansı yürürlüğe koydu. Lisans, Rusya Federasyonu menşeli dizelin ABD’ye ithalatını da kapsıyor.
Geçici izin, 9 Ekim itibarıyla tankerlere yüklenmiş Rus dizeli teslimatları için 7 Nisan 2027’de ABD doğu saatiyle 00.01’de sona erecek. Düzenleme, Rusya’ya yönelik yaptırımların tümünün kaldırıldığı anlamına gelmiyor; lisans yalnızca dizel ticaretiyle bağlantılı belirli işlemlere muafiyet sağlıyor.
Trump yönetimi geçen ay Rus ekonomisi, bankaları, yetkilileri ve enerji taşımacılığında kullanılan tanker filosunu hedefleyen kapsamlı yaptırım yasasını onaylamıştı. Yeni lisans, enerji arzı amacıyla yaptırım rejiminde sınırlı fakat doğrudan bir istisna oluşturdu.
Yüksek fiyatlar ve arz kesintileri kararın arkasında
Dizel fiyatları, şubat ayında başlayan İran savaşı ve Rusya-Ukrayna savaşındaki enerji altyapısı saldırılarının ardından keskin biçimde yükseldi. Rus rafinerilerine yönelik saldırılar, üretim ve lojistik kapasitesini baskılarken Moskova temmuz ayında dizel ihracatını yasakladı. Rusya, ihracat yasağını ekim sonuna kadar uzattı.
ABD’de dizelin galon başına ulusal ortalama fiyatı için kaynaklar 9 Ekim’de 6,23 dolar ile 6,28 dolar arasında değişen rakamlar bildirdi. Kaynaklarda eylül sonundaki rekor seviye de 6,52 dolar ile 6,53 dolar arasında yer aldı. Yakıt maliyetleri, hasat dönemindeki çiftçiler, kara yolu taşımacılığı şirketleri ve hayvancılık işletmeleri için doğrudan gider kalemi oluşturuyor.
Trump, düşük dizel fiyatlarını çiftçiler, çiftlik sahipleri ve kamyon şoförleri için öncelik olarak tanımladı. ABD’de 3 Kasım’da yapılacak ara seçimler öncesinde yakıt maliyetleri, yönetimin iç ekonomi gündeminde öne çıkan başlıklardan biri haline geldi.
Piyasa tepkisi ve Ukrayna’dan yaptırım eleştirisi
Açıklamanın ardından Avrupa’da işlem gören dizel vadeli kontratları yüzde 4 geriledi. Buna karşın dizel fiyatları yıl başından beri yüksek seviyesini koruyor; petrol piyasasında ise daha sınırlı bir hareket izlendi.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rus petrol ürünlerinin satışına izin verilmesinin Moskova’nın Ukrayna’daki savaşı için ek gelir yaratacağını savundu. Zelenskiy, yaptırımlardaki her gevşemenin kalıcı ve karşılıklı bir gerilimi azaltma anlaşmasına bağlanması gerektiğini söyledi; Ukrayna’nın, Rusya enerji altyapısına yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını önerdiğini bildirdi.
Görüşmelere ilişkin bilgilere göre Washington, Ukrayna’dan Rus rafinerilerine yönelik saldırıları yaklaşık altı kez durdurmasını istedi. Zelenskiy yönetimi ise Rusya’nın Ukrayna enerji şebekesine saldırılarını sonlandırması koşuluyla rafineri saldırılarını durdurmayı önerdi.
Miami’de yapılan temaslarda ABD’nin Ukrayna ile istihbarat paylaşımını kesebileceği yönünde uyarı yapıldığı da öne sürüldü. Ancak ABD tarafı, böyle bir tehdidin yöneltildiği iddiasını reddetti. ABD, Ukrayna ve Avrupalı temsilcilerin katıldığı görüşmelerde savaşın sona erdirilmesine yönelik öneriler ile gelecekteki güvenlik güvenceleri ele alındı.
Rus dizelinin yeniden küresel pazara yönelmesi, arzı artırarak fiyat baskısını azaltabilir. Ancak etkinin sevkiyatların takvimine, Rus rafinerilerinin üretim kapasitesine, sigorta ve taşımacılık imkanlarına ve alıcıların ticari kararlarına bağlı olması bekleniyor.
Karar, Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya’ya uygulanan ekonomik baskının geleceği bakımından da önem taşıyor. Rus enerji gelirlerini sınırlamayı hedefleyen yaptırımlar sürerken, geçici lisans enerji fiyatlarını düşürme hedefiyle Rus dizeline Amerikan pazarında sınırlı erişim açıyor.
Sıkça Sorulanlar
Rusya ABD ve küresel piyasalara ne kadar dizel sevk edecek?
Donald Trump’ın açıkladığı plana göre Rusya ilk aşamada 300 bin tondan fazla, kasımda 500 bin ton ve hemen sonrasında 1 milyon ton dizel gönderecek. Rafinerilerin durumuna bağlı olarak 3 milyon tonluk ek sevkiyat da planlanıyor.
Rus dizeli için ABD yaptırımları kaldırıldı mı?
Hayır. ABD Hazine Bakanlığının geçici genel lisansı, yalnızca Rus dizeliyle bağlantılı belirli satış, teslimat, boşaltma ve ithalat işlemlerine sınırlı muafiyet sağlıyor; Rusya’ya yönelik tüm yaptırımları kaldırmıyor.
Geçici lisans ne zamana kadar geçerli?
Geçici lisans, 9 Ekim 2026 itibarıyla tankerlere yüklenmiş Rus dizeli teslimatları için 7 Nisan 2027’de ABD doğu saatiyle 00.01’de sona erecek.
Ukrayna dizel anlaşmasına neden karşı çıktı?
Volodimir Zelenskiy, Rus petrol ürünlerinin satışına izin verilmesinin Moskova’nın savaş gelirlerini artırabileceğini savundu. Zelenskiy, yaptırım gevşetilmesinin enerji altyapısı saldırılarını durduracak karşılıklı ve kalıcı bir anlaşmaya bağlanmasını istedi.
ABD ile Ukrayna arasında rafineri saldırıları konusunda ne yaşandı?
Görüşmelere ilişkin bilgilere göre Washington, Ukrayna’dan Rus rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmasını istedi. Ukrayna, Rusya’nın kendi enerji altyapısına saldırılarını sonlandırması karşılığında bu saldırıları durdurmayı önerdi; istihbarat paylaşımının kesilmesi uyarısı yapıldığı iddiası ise ABD tarafınca reddedildi.