Başkanlık emri yaptırımların uygulanmasını durdurdu
ABD Başkanı Donald Trump, 16 Ekim’de imzaladığı başkanlık emriyle Rusya’yı hedef alan yeni yaptırım yasasının çok sayıda hükmünü askıya aldı. Emir, Rusya’nın enerji ve savunma sektörleriyle Rus petrolü ve doğal gazı alımını sürdüren ülkeleri hedefleyen yaptırım, kısıtlama ve gümrük vergilerinin belirli süreyle uygulanmamasını öngörüyor.
Trump, Kongreye gönderdiği sertifikada muafiyet kararının ABD’nin ulusal çıkarına olduğunu bildirdi. Başkanlık emrinde, muafiyetin gerekçesini açıklayan bir raporun da Kongreye sunulduğu belirtildi. Muafiyetler, Trump veya yetki verdiği yönetim yetkilileri yeni bir karar alana kadar yürürlükte kalacak.
Yasa, Trump’ın 18 Eylül’de imzalamasının ardından 30 günlük inceleme döneminin bitmesiyle 18 Ekim’de yürürlüğe girecekti. Başkanlık emri, yaptırım paketinin uygulamaya girmesinden iki gün önce yayımlandı.
Askıya alınan tarife ve yaptırım maddeleri neler?
Yasa, Rusya’dan ithal edilen mallara yüzde 500’e kadar gümrük vergisi getirilmesine imkân tanıyordu. Düzenleme ayrıca Rus menşeli ham petrol ve doğal gazı bilerek almaya devam eden en büyük alıcı ülkelerin mallarına yüzde 100’e kadar vergi uygulanmasının önünü açıyordu.
Muafiyet, Rusya’nın enerji, finans ve savunma alanlarıyla bağlantılı bazı yaptırım hükümlerini; yaptırımları aşmaya yardım eden kişi ve kuruluşlara yönelik sınırlamaları da kapsıyor. Rus petrolünün taşınmasında kullanıldığı ileri sürülen gölge filo tankerlerine ilişkin hükümler de yasanın hedefleri arasında bulunuyordu.
Başkanlık emri, Rusya’ya yönelik tüm ABD yaptırımlarını kaldırmadı. Daha önce çıkarılan başkanlık emirleri kapsamında yaptırım listesine alınan kişi ve kuruluşlara yönelik tedbirler yürürlükte kalacak. Dolayısıyla karar, mevcut yaptırım rejiminin tamamını değil, yeni yasa uyarınca devreye girmesi planlanan belirli araçları durdurdu.
Rus dizeli anlaşması kararın arka planında yer aldı
Karar, Trump’ın bir hafta önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Rus dizelinin küresel piyasaya arzına ilişkin anlaşmaya vardığını açıklamasının ardından geldi. Trump, anlaşmanın yükselen yakıt fiyatlarını sınırlamayı amaçladığını söyledi.
Açıklanan plana göre Rusya’nın ilk aşamada 300 bin tondan fazla dizel göndermesi, kasım ayında 500 bin tonluk ek sevkiyat yapması ve ardından daha yüksek hacimli teslimatlara geçmesi öngörüldü. Rus dizelinin küresel pazara daha fazla sunulmasının yakıt fiyatlarını ne ölçüde düşüreceği tartışma konusu oldu.
Dizel fiyatları, şubat ayında başlayan İran savaşı sonrasında belirgin biçimde yükseldi. Yakıt maliyetleri, ABD’de ara seçimlere kısa süre kala seçmenlerin gündemindeki hayat pahalılığı başlıklarından biri haline geldi. Trump yönetimi, enerji arzını artırma seçeneğini fiyat baskısını azaltacak araçlardan biri olarak görüyor.
Muafiyet, Rus ham petrolünün büyük alıcıları açısından da yeni tarife riskini geçici olarak azalttı. Hindistan’ın Rusya’dan deniz yoluyla petrol ithalatının mevcut düzeylerine yakın kalması beklenirken, Çin de kararın etkilediği büyük enerji alıcıları arasında yer alıyor. Ancak şirketlerin daha önce yürürlükte olan yaptırım listeleri ve işlem kısıtlamalarına uyması gerekiyor.
Ukrayna enerji altyapısına saldırılar eleştirileri artırdı
Volodimir Zelenskiy, muafiyet kararının Rusya üzerindeki baskıyı azalttığını ve savaşın sürmesine alan açabileceğini söyledi. Zelenskiy, kararın Rusya’nın Ukrayna enerji altyapısına düzenlediği geniş çaplı saldırıların hemen ardından alınmasını da eleştirdi.
Ukrayna tarafı, saldırılarda enerji üretim ve iletim tesislerinin hedef alındığını, bazı şehir ve bölgelerde elektrik ile ısınma kesintileri yaşandığını bildirdi. Zelenskiy, Rusya’nın kış yaklaşırken enerji sistemine yönelik saldırılarla onarım kapasitesini zorlamaya çalıştığını belirtti.
Putin’in yatırım temsilcisi Kirill Dmitriyev ise kararın ABD ile Rusya arasındaki ekonomik ilişkiler bakımından önemli olduğunu söyledi. Avrupa Birliği tarafı da Ukrayna’ya desteğin ve Moskova’ya yönelik baskının sürdürülmesi çağrısı yaptı.
Kongrede kararın hukuki ve siyasi etkileri tartışılıyor
Yasa, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın finansmanını sınırlamak amacıyla Kongrede iki partinin desteğiyle kabul edilmişti. Yasa, başkana muafiyet yetkisi verse de muafiyet öncesinde Kongreye gerekçeli sertifika ve rapor gönderilmesini şart koşuyor. Trump yönetimi, ilgili belgelerin yasama organına iletildiğini açıkladı.
Bazı Cumhuriyetçi ve Demokrat üyeler, Rus dizeli tedariki ile yaptırımların askıya alınmasının Moskova’nın enerji gelirlerini koruyabileceğini savunuyor. Eleştiriler, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı sona erdirmesi için ekonomik baskının artırılması gerektiği görüşünde yoğunlaşıyor.
Trump ise Ukrayna’daki savaşın sona ermesi gerektiğini söyledi. Başkanlık emri, Trump’ın geçen ay imzaladığı yaptırım yasasının uygulanmasında geniş takdir yetkisini kullanacağını gösterdi.
Yönetim Rus enerji ticaretini izlemeyi sürdürecek
Başkanlık emri, ABD Ticaret Temsilciliğine Rus menşeli ham petrol ve doğal gaz alımlarını izleme görevi verdi. Ticaret Temsilciliği; Dışişleri, Hazine ve Enerji bakanlıklarıyla birlikte çalışarak Rus enerji yaptırımlarını aşma girişimlerini de takip edecek.
Yetkililer, yaptırımların yeniden devreye alınmasını gerektirebilecek gelişmeleri başkana bildirecek. Emir, Trump yönetimine ülkelere yönelik tarife ve yaptırım uygulamasını daha sonra yeniden değerlendirme imkânı tanıyor.
Kararın etkisi, Rus dizel sevkiyatlarının gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine, uluslararası yakıt fiyatlarının seyrine ve ABD yönetiminin Rus enerji ticaretine ilişkin izleyeceği verilere bağlı olacak. Kongredeki denetim tartışmasının da muafiyet kararının sonraki aşamasını etkilemesi bekleniyor.
Sıkça Sorulanlar
Trump, Rusya'ya yönelik hangi yaptırımları askıya aldı?
Donald Trump, yeni yasa kapsamında Rusya'ya, Rus enerji alıcılarına ve yaptırımları aşmaya yardım eden kişi ya da kuruluşlara uygulanabilecek belirli yaptırım, kısıtlama ve gümrük vergilerini askıya aldı. Önceki başkanlık emirleriyle getirilen yaptırımlar yürürlükte kaldı.
Rusya'dan enerji alan ülkeler için öngörülen tarife neydi?
Yasa, Rus ham petrolü ve doğal gazını almaya devam eden en büyük alıcı ülkelerin ABD'ye ihraç ettiği mallara yüzde 100'e kadar ek gümrük vergisi uygulanmasına imkân tanıyordu. Muafiyet kararı bu uygulamayı geçici olarak durdurdu.
Trump yaptırımları neden askıya aldı?
Trump, Kongreye gönderdiği sertifikada muafiyetin ABD'nin ulusal çıkarına uygun olduğunu bildirdi. Karar, Rus dizelinin küresel piyasaya daha fazla sunulması ve artan yakıt fiyatlarının sınırlandırılması tartışmaları sırasında alındı.
Ukrayna yönetimi karara nasıl tepki verdi?
Volodimir Zelenskiy, yeni yaptırımların askıya alınmasının Rusya üzerindeki ekonomik baskıyı azalttığını söyledi. Zelenskiy, kararın Ukrayna enerji altyapısına yönelik geniş çaplı Rus saldırılarının ardından alınmasını da eleştirdi.