ABD Başkanı Donald Trump, Rusya’dan dizel ithalatına izin veren kararın Amerikan tüketicileri için doğru tercih olduğunu söyledi. Açıklama, Cumhuriyetçi ve Demokrat senatörlerin yaptırım kolaylığının geri alınmasını istemesinin ardından geldi. Tartışma, Trump’ın Rusya ile Ukrayna arasında enerji altyapısına saldırıları durduracak bir mutabakat sağlandığını açıklamasına rağmen Kremlin’in ateşkesi doğrulamaması ve Ukrayna’nın yeni saldırılar bildirmesiyle daha da büyüdü.
Trump Rus dizeli kararını savunmayı sürdürdü
Donald Trump, 12 Ekim’deki sosyal medya paylaşımında Avrupa Birliği’nin Rusya’dan enerji alımlarına dikkat çekerek Rus dizeli ithalatına ilişkin kararını savundu. Trump, kararın yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya bulunan Amerikan halkı için alındığını bildirdi.
Trump, 10 Ekim’de Vladimir Putin ile yapılan anlaşma kapsamında ABD’nin ilk aşamada 300 bin ton Rus dizeli ithal edeceğini, daha büyük miktarlarda sevkiyatın da gelebileceğini açıklamıştı. Beyaz Saray yönetimi, ithalatın dizel fiyatlarındaki yükselişi sınırlamaya yardımcı olacağını ve Rusya-Ukrayna savaşı için diplomatik girişimleri destekleyeceğini savunuyor.
ABD’de ortalama dizel fiyatları, Orta Doğu’daki savaş ve küresel arz endişelerinin etkisiyle yükseldi. Yakıt fiyatlarındaki artış, kasım ara seçimleri öncesinde Trump yönetimi için önemli bir iç politika başlığına dönüştü. Trump, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik uzun menzilli saldırılarının da enerji maliyetlerini artırdığını öne sürüyor.
Senatörler yaptırım yasası ve Kongreyi işaret etti
Yedi senatörden oluşan iki partili grup, Rus dizeli ithalatına izin veren düzenlemenin durdurulmasını istedi. Grubun açıklamasını Cumhuriyetçi Susan Collins, Thom Tillis, John Curtis ve Lisa Murkowski ile Demokrat Jeanne Shaheen, Richard Blumenthal ve Ron Wyden imzaladı.
Senatörler, 2022’de kabul edilen ve Rus enerji ürünlerinin ABD’ye ithalatını yasaklayan yasanın karar nedeniyle ihlal edilmiş olabileceğini savundu. Yasa, başkana belirli şartlar altında ithalat yasağını kaldırma yetkisi tanıyor; ancak Kongreye gerekçe sunulmasını gerektiriyor. Senatörler, yönetimin gerekli açıklamayı yapmadığını bildirdi.
Thom Tillis, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşın sorumlusu olduğunu ve enerji fiyatları tartışılırken Kremlin’in rolünün göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi. Eleştiriler, Trump’ın yakın zamanda Rusya ve İran’dan petrol alan ülkelere yönelik gümrük vergilerine imkân tanıyan yaptırım düzenlemesini imzalamasının ardından yükseldi.
Karara destek veren Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi yöneticileri ise dizel ithalatını, Amerikan tüketicilerinin akaryakıt maliyetlerini düşürmeye dönük pragmatik bir adım olarak değerlendiriyor. Destekçiler ayrıca girişimin Moskova ile Kiev arasında bir anlaşmaya ulaşma çabasının parçası olduğunu savunuyor.
Enerji ateşkesi saldırı haberleriyle tartışıldı
Trump, 11 Ekim’de Rusya ve Ukrayna’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları derhal durdurma konusunda anlaştığını duyurdu. Volodymyr Zelenskiy, anlaşma haberini basından öğrendiğini, Rusya’nın da kabul etmesi hâlinde enerji altyapısına yönelik karşılıklı saldırıların durdurulmasını destekleyeceğini açıkladı.
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise temasların sürdüğünü söylemekle yetindi ve kamuoyuna doğrulanmış bir mutabakat sunmadı. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da ateşkes fikrine mesafeli açıklamalar yaptı. Moskova yönetimi, geçici ateşkes yerine kalıcı barış istediğini öne sürüyor.
Ukrayna tarafı, Trump’ın açıklamasından sonraki saatlerde doğal gaz üretim altyapısı, Kharkiv’deki bir elektrik tesisi ve başka enerji hedeflerinin insansız hava araçlarıyla vurulduğunu bildirdi. Zelenskiy, Rusya’nın 13 Ekim’de altı enerji tesisini hedef aldığını, saldırılarda 33 kişinin yaralandığını açıkladı. Zelenskiy, Rusya’nın enerji sistemi ve kritik altyapıya yönelik saldırıları sonlandırması durumunda Ukrayna’nın Rus petrol rafinerileri ve petrol ihracatına yönelik uzun menzilli saldırılarını durdurabileceğini söyledi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Rusya’nın enerji altyapısına yönelik saldırıları sürdürdüğünü belirterek, enerji tesisleri ve Karadeniz için bir ateşkesi desteklediğini açıkladı. Mevcut tablo, tarafların enerji ateşkesinin kapsamı ve yürürlüğe girip girmediği konusunda ortak bir açıklamaya sahip olmadığını gösteriyor.
Dizel fiyatları ve Ukrayna savaşı bağlantısı
Rus dizeli ithalatı kararı, yalnızca ABD’nin iç yakıt piyasasını değil, Ukrayna savaşına yönelik yaptırım politikasını da doğrudan etkiliyor. Eleştiren senatörler, Rus enerji gelirlerinin savaş kapasitesine kaynak sağlayabileceği görüşünde. Zelenskiy de yaptırım kolaylığının Moskova’ya ekonomik ve siyasi avantaj sağlayacağını belirtti.
Trump yönetimi ise yakıt fiyatlarını düşürmenin Amerikan ekonomisi için öncelikli olduğunu vurguluyor. Yönetimin enerji arzı gerekçesi ile Kongredeki yaptırım yanlısı kanadın güvenlik gerekçesi arasındaki ayrışma, Rus dizeli kararının siyasi ve hukuki tartışmalarını sürdürecek.
Enerji ateşkesine ilişkin açık, karşılıklı ve doğrulanmış bir uygulama planı açıklanmadığı sürece, Rusya ile Ukrayna’nın enerji altyapısına saldırıları ve buna bağlı petrol piyasası riskleri diplomatik girişimlerin önünde temel engel olmaya devam edecek.
Sıkça Sorulanlar
Trump Rus dizeli ithalatını neden savunuyor?
Donald Trump, Rus dizeli ithalatına izin verilmesinin ABD'de yükselen dizel ve akaryakıt fiyatlarını sınırlamaya yardımcı olacağını söylüyor. Trump yönetimi ayrıca adımın Rusya-Ukrayna savaşındaki diplomatik girişimleri destekleyebileceğini savunuyor.
ABD Senatosundaki itirazın gerekçesi nedir?
İki partili senatör grubu, 2022 tarihli Rus enerji ürünleri ithalatı yasağının ihlal edilmiş olabileceğini savunuyor. Senatörler, Rus enerji gelirlerinin Ukrayna'ya karşı savaş kapasitesini destekleyebileceği görüşünde.
Rusya-Ukrayna enerji ateşkesi yürürlüğe girdi mi?
Taraflar enerji ateşkesinin yürürlüğe girdiğini ortak biçimde doğrulamadı. Kremlin net bir mutabakat açıklamazken Ukrayna, Rusya'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının sürdüğünü bildirdi.
Ukrayna enerji tesislerine yönelik son saldırılarda ne oldu?
Volodymyr Zelenskiy, Rusya'nın 13 Ekim'de altı enerji tesisini hedef aldığını ve saldırılarda 33 kişinin yaralandığını açıkladı. Ukrayna yönetimi, doğal gaz üretim altyapısı ile elektrik tesislerinin de hedefler arasında bulunduğunu bildirdi.