Trump Wasilla mitinginde askeri mesajını sertleştirdi
ABD Başkanı Donald Trump, Alaska’nın Wasilla kentinde düzenlenen Kongre ara seçimleri mitinginde İran’a ilişkin açıklamalar yaptı. Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceklerini tekrarladı ve Washington yönetiminin Tahran’a yönelik olası adımları için “bekleyin ve görün” sözlerini kullandı.
Trump, İran’a sert bir darbe indirebileceklerini ve sabırlarının tükendiğini söyledi. ABD Başkanı, İran’ın nükleer kapasitesini hedef alan önceki askerî operasyonların nükleer silah riskini ortadan kaldırdığını savundu. Trump ayrıca İran’daki savaşın yakında biteceğini öne sürdü.
Açıklamalar, Trump’ın 3 Kasım’daki Kongre ara seçimleri öncesinde İran’a yeni saldırı düzenlemeyeceklerini bildiren önceki sözlerinin ardından geldi. Wasilla’daki konuşmada yeni bir operasyonun tarihi, kapsamı veya hedefleri açıklanmadı. Trump’ın ifadeleri, askerî seçeneklerin gündemden çıkmadığına yönelik mesaj olarak yorumlandı.
Hürmüz Boğazı’nda geçiş ve saldırı iddiaları
ABD ile İran arasındaki anlaşmazlığın merkezinde Hürmüz Boğazı bulunuyor. Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne bağlayan deniz geçidi, küresel petrol sevkiyatının önemli bölümü için kritik rota olmayı sürdürüyor. Trump, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı açtığını ve geçişleri kontrol ettiğini savundu.
İran yönetimi ise boğazdaki kontrol ve geçiş düzenine ilişkin ABD’nin değerlendirmelerine itiraz ediyor. Deniz güvenliği verilerine dayanan haberlerde, 5-12 Ekim arasında Hürmüz Boğazı ve yakınında en az 14 saldırı, saldırı girişimi veya engelleme vakası kayda geçtiği bildirildi. Takip eden iki günde en az üç gemiye yönelik yeni olay yaşandığı da aktarıldı.
Ekim ayının ilk yarısında kaydedilen olay sayısının 20’ye ulaştığı ileri sürüldü. Temmuz ayında en az 12, ağustosta en az 10 ve eylülde en az 18 geminin saldırılardan etkilendiği yönündeki veriler, deniz taşımacılığındaki riskin arttığına işaret ediyor.
İranlı iki üst düzey yetkili, Tahran’ın petrol fiyatlarını yüksek tutmak ve ABD ara seçimleri üzerinde baskı oluşturmak amacıyla deniz hedeflerine yönelik yeni yöntemler uyguladığını söyledi. ABD’li bir askerî yetkili de İran’ın küçük teknelerdeki silahsız gözlemcilerle potansiyel hedefleri tespit etmeye yöneldiğini bildirdi. İran tarafı, boğazdan geçen küçük tonajlı tankerler, römorkörler ve ikmal gemilerini de hedef aldığı iddialarıyla karşı karşıya bulunuyor.
Tarafların nükleer program ve boğaz şartları
Tahran ile Washington, nükleer müzakerelerin başlayabilmesi için birbirinden farklı ön şartlar öne sürüyor. İran, Hürmüz Boğazı’ndaki ablukanın kaldırılmasını, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını ve Lübnan dahil çatışma alanlarındaki savaşın durmasını talep ediyor. İran yönetimi, nükleer program başlığının ardından müzakere edilmesini istiyor.
ABD yönetimi ise İran’ın nükleer programından tamamen vazgeçmesini ve Hürmüz Boğazı’nda gemilerin ücretsiz, serbest geçişinin yeniden sağlanmasını öncelik olarak görüyor. Hürmüz Boğazı’nın statüsü, tarafların müzakereye dönüş için birbirinden talep ettiği temel başlıklar arasında yer alıyor.
İran Devrim Muhafızları sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi, ABD’nin yeni saldırı başlatmasının akıl dışı olacağını söyledi. Muhibbi, Trump’ın ara seçimler öncesinde siyasi kazanım arayışı nedeniyle saldırı ihtimalinin tümüyle dışlanamayacağını da belirtti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile İran’a yönelik seçeneklerin görüşüldüğü, ancak kesin karar alınmadığı yönündeki iddialar için resmî doğrulama yapılmadı.
Petrol fiyatları ile Alaska LNG projesi gündemde
Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riski enerji piyasalarını da etkiliyor. Brent petrol, 14 Ekim işlemlerinde 106 doların üzerinde seyretti. Trump, enerji fiyatlarındaki dalgalanmanın İran’ın nükleer silah edinmesini engellemenin maliyeti olarak görülmesi gerektiğini söyledi.
Mitingde Alaska’daki enerji yatırımları da öne çıktı. Trump, Tayvan’ın Alaska’da planlanan boru hattı projesinden üretilecek sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 30’unu gelecek 20 yıl boyunca satın almayı kabul ettiğini açıkladı. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, Tayvan’ın boru hattının geliştirilmesi için 4,4 milyar dolarlık yatırım taahhüdü verdiğini bildirdi.
Alaska LNG projesi, ABD’nin enerji ihracatını artırma hedefiyle Hürmüz Boğazı’ndaki petrol taşımacılığı risklerinin aynı dönemde tartışıldığı mitingin ekonomik başlığını oluşturdu. İran’a yönelik olası askerî adımların, deniz güvenliği gelişmelerinin ve nükleer müzakere koşullarının enerji fiyatları üzerindeki etkisi yakından izlenecek.
Sıkça Sorulanlar
Donald Trump İran hakkında ne söyledi?
Donald Trump, Alaska'nın Wasilla kentindeki mitingde İran'a ne yapacaklarının görülmesi gerektiğini söyledi ve İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceklerini tekrarladı. Trump, yeni bir operasyonun tarihini veya kapsamını açıklamadı.
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin nedeni nedir?
ABD ile İran, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerinin statüsü konusunda anlaşamıyor. Washington serbest ve ücretsiz geçiş isterken, Tahran geçiş düzenini nükleer müzakereler ve diğer siyasi şartlarla ilişkilendiriyor.
Hürmüz Boğazı'nda gemilere yönelik kaç olay bildirildi?
Deniz güvenliği verilerine dayanan haberlerde 5-12 Ekim döneminde en az 14 saldırı, saldırı girişimi veya engelleme vakası bildirildi. Ekim ayının ilk yarısındaki toplam olay sayısının en az 20 olduğu öne sürüldü.
Trump'ın açıklamaları önceki saldırı açıklamasıyla çelişiyor mu?
Trump daha önce 3 Kasım'daki Kongre ara seçimlerine kadar İran'a yeni saldırı düzenlenmeyeceğini söylemişti. Wasilla konuşmasındaki sert mesajlar olası askerî seçeneklerin sürdüğünü gösterse de yeni saldırı kararı veya tarihine ilişkin resmî duyuru yapılmadı.
Alaska LNG projesinde Tayvan'ın taahhüdü nedir?
Trump, Tayvan'ın Alaska'daki planlanan boru hattı projesinden üretilecek sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 30'unu 20 yıl boyunca almayı kabul ettiğini açıkladı. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, Tayvan'ın proje için 4,4 milyar dolar yatırım taahhüdü verdiğini bildirdi.