Trump seçim öncesi İran’a saldırı olmayacağını duyurdu
ABD Başkanı Donald Trump, 8 Ekim’de yaptığı açıklamada ABD’nin 3 Kasım’daki ara seçimlerden önce İran’a saldırmayacağını bildirdi. Trump, Washington ile Tahran arasında “verimli görüşmeler” yürütüldüğünü söylerken İran limanlarına yönelik ablukanın devam edeceğini ve İran’ın nükleer silah edinmesinin engellenmesinin temel hedef olduğunu vurguladı.
Açıklama, ABD Savunma Bakanlığının ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığına (CENTCOM) İran’a yönelik geniş çaplı askerî harekâtın yeniden başlaması ihtimaline karşı planlamayı tamamlaması talimatı vermesinin ardından geldi. Pentagon talimatı saldırı emri anlamına gelmiyor ve belirli bir harekât tarihi içermiyor. Trump’ın açıklamasıyla, seçim öncesinde saldırı düzenlenebileceğine ilişkin değerlendirmeler geçerliliğini yitirdi.
ABD yönetimi, askerî hazırlıkların yanı sıra ekonomik baskıyı da artırıyor. Hazine Bakanlığı, İran petrolünün yaptırımları aşarak taşınmasında kullanıldığı iddia edilen 17 gemiye yönelik yeni yaptırımlar açıkladı. İran tarafı ise ABD’nin karşı önerisine birkaç gün içinde resmî yanıt vermeyi planladığını bildirdi.
Hazırlık talimatı, İran çevresinde artırılan ABD deniz ve hava gücünün ardından geldi. ABD ile İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılar başlatmasının ardından bölgedeki çatışmalar, füze misillemeleri ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlere ilişkin gerilim uzun süredir devam ediyor.
Operasyon planında enerji ve nükleer hedefler var
Gündemdeki askerî seçeneklerin İran’ın enerji altyapısı, kritik tesisleri ve nükleer programıyla bağlantılı hedefleri kapsayabileceği öne sürülüyor. Operasyonun kapsamı, hedef listesi ve saldırı kararı üzerindeki görüşmelerin sürdüğü; sınırlı bir harekât ile daha geniş bir bombardıman arasında farklı seçeneklerin ele alındığı aktarılıyor.
Amerikan yönetimindeki bazı isimlerin, sınırlı saldırıların İran’ı müzakere masasına döndürmesinin, Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş sağlamasının veya ABD’de akaryakıt fiyatlarını kısa sürede düşürmesinin kesin olmadığını düşündüğü belirtildi. Buna karşılık, askerî seçeneği destekleyenlerin operasyonun Trump’a siyasi ve askerî başarı iddiası için alan açabileceğini savunduğu bildirildi.
Trump, son açıklamalarında İran’ın askerî kapasitesinin zayıfladığını ve Tahran’ın nükleer silah edinmesini engellemek için harekete geçilmesi gerektiğini savundu. Trump ayrıca ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’ndaki varlığını “çelik duvar” olarak tanımladı. İran’ın nükleer kapasitesine ve deniz geçişlerine ilişkin değerlendirmeler, Trump’ın açıklamaları olarak kaldı; bağımsız bir doğrulama sunulmadı.
Camp David görüşmesi ve İsrail temasları sürüyor
Trump’ın ulusal güvenlik ekibi geçen hafta Camp David’de saatler süren bir toplantı yaptı. Görüşmede İran savaşı, diplomatik temaslar ve uzun vadeli dış politika planlamasının ele alındığı bildirildi. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, toplantının uzun vadeli dış politika başlıklarına odaklandığını açıkladı.
Trump ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu da son günlerde ikinci kez telefonla görüştü. Netanyahu’nun telefon görüşmesinden önce güvenlik kabinesiyle İran dosyasını değerlendirdiği, Rubio ile de temas kurduğu aktarıldı. Olası yeni harekâtta ABD ve İsrail güçlerinin eş güdüm içinde hareket etmesi bekleniyor.
İsrailli yetkililer, İran’ın yeni bir saldırı ihtimaline karşı önleyici adım atabileceği endişesini dile getirdi. Geniş çaplı bir saldırı halinde İran’ın İsrail’e çok sayıda balistik füze fırlatabileceği, çatışmanın İsrail’deki seçim atmosferini de etkileyebileceği değerlendirmesi yapılıyor.
Diplomasi ve seçim sonrası askerî seçenekler gündemde
Washington ile Tahran arasında Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı temaslar, nükleer tavizler, yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz geçişleri konusunda ilerleme sağlayamadı. Arabulucuların, ABD’nin nükleer talepler içeren karşı önerisine İran’dan yanıt beklediği bildirildi.
Haziranda sağlanan geçici durgunluk, diplomatik müzakerelerin tıkanmasıyla daha kırılgan hale geldi. İran yönetimi daha önce diplomasiye açık olduğunu, ancak yaptırımların hafifletilmesi ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması gibi şartların karşılanması gerektiğini bildirmişti. Washington ise Hürmüz Boğazı’nın açılması için sunulan koşulları kabul etmemişti.
Trump’ın 8 Ekim’deki açıklaması, 3 Kasım’dan önce yeni saldırı düzenlenmeyeceğini ortaya koydu. Buna rağmen ABD’nin bölgeye ilave askerî unsurlar sevk ettiği, üçüncü bir uçak gemisinin ekim sonuna doğru Orta Doğu’ya ulaşabileceği bildiriliyor. Askerî seçeneklerin seçim sonrasında yeniden değerlendirilmesi ihtimali korunuyor.
Nihai kararın Trump tarafından verileceği, CENTCOM’un hazırladığı seçeneklerin ise saldırı emri olmadığı belirtiliyor. İran’a yönelik yeni bir operasyon kararı, nükleer müzakerelerin geleceği, Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret trafiği ve bölgesel güvenlik bakımından belirleyici sonuçlar doğurabilir.
Sıkça Sorulanlar
Trump İran'a yönelik saldırılar hakkında ne açıkladı?
Donald Trump, ABD'nin 3 Kasım 2026'daki ara seçimlerden önce İran'a saldırmayacağını açıkladı. Trump, Tahran'la verimli görüşmeler yürütüldüğünü de söyledi.
CENTCOM'a verilen talimat ne anlama geliyor?
CENTCOM'a İran'a karşı olası geniş çaplı askerî operasyon için seçenekleri ve hazırlıkları tamamlaması talimatı verildi. Talimat, doğrudan bir saldırı emri veya belirlenmiş bir operasyon tarihi anlamına gelmiyor.
ABD ile İran arasındaki görüşmelerin ana başlıkları neler?
Görüşmeler İran'ın nükleer programı, yaptırımların hafifletilmesi, dondurulmuş varlıklar ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz geçişleri üzerinde yoğunlaşıyor. İran'ın ABD karşı önerisine birkaç gün içinde resmî yanıt vermesi bekleniyor.
Hürmüz Boğazı neden önem taşıyor?
Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve enerji sevkiyatının önemli geçiş noktalarından biridir. Boğazdaki güvenlik riski, deniz taşımacılığı maliyetlerini ve petrol fiyatlarını doğrudan etkileyebilir.