Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu, e-ticarette sahte beğeni, takipçi, yorum ve beş yıldız gibi yapay etkileşimlerle ürün veya işletme görünürlüğünü artıran uygulamaları denetim kapsamına aldı. Kurul, mevzuata aykırı bulunduğu belirlenen çok sayıda ilan için erişim engeli kararı verdi.
İncelemeler yalnızca sosyal medya beğenileri veya yorumlarla sınırlı kalmadı. Ürünlerin ücret karşılığında favorilere eklenmesi, sepete atılması, görüntülenme sayısının yükseltilmesi ve satın alma yapmamış kişilere yorum yazdırılması da yanıltıcı ticari uygulama olarak değerlendirildi.
Yapay etkileşimler satın alma kararlarını etkiliyor
Reklam Kurulu değerlendirmesinde; beğeni, soru, görüntülenme, takipçi, yorum ve yıldız sayılarının manipüle edilerek ürün ya da işletmelere gerçekte olduğundan fazla ilgi varmış izlenimi verildiği tespit edildi. Söz konusu veriler, çevrim içi alışveriş yapan tüketicilerin ürün seçimi ve işletmeye duyduğu güven üzerinde etkili olabiliyor.
E-ticaret platformlarında yüksek puan, yoğun yorum ve fazla takipçi bilgisi birçok tüketici tarafından hizmet kalitesinin göstergesi olarak görülüyor. Yapay yollarla üretilen veriler ise gerçek kullanıcı deneyimiyle oluşmuş değerlendirmelerden ayrışmadığında tüketicinin karşılaştırma yapmasını zorlaştırıyor.
Kurulun denetimi, işletmelerin kendi dijital görünürlüğünü artırmak için doğrudan veya üçüncü kişiler aracılığıyla satın aldığı hizmetleri de kapsıyor. Bir ürünün satışını artırmak amacıyla gerçek dışı değerlendirme oluşturulması ya da ürünü destekleyen ifadeler için hizmet alınması, ilgili yönetmeliğe aykırı kabul ediliyor.
Ücretli sepet ve favori hizmetleri incelemede
İncelemenin önemli başlıklarından birini, ürünlerin ücret karşılığında favori listelerine eklenmesi veya alışveriş sepetine atılması oluşturdu. Favori ve sepet sayıları, tüketicilerde ürünün rağbet gördüğü ya da stokunun tükenebileceği algısını yaratabiliyor.
Satın alma işlemi yapılmadan sepete ekleme hizmeti verilmesi, platformların öneri sistemlerini de etkileyebiliyor. Yoğun ilgi gördüğü izlenimi verilen ürünler, bazı platformlarda daha görünür sıralarda yer alabiliyor. Reklam Kurulu, görünürlüğü yapay biçimde yükselten bu tür işlemleri denetim başlıkları arasına aldı.
Mal veya hizmet satın almayan kişilerin yorum yapmaya yönlendirilmesi de inceleme kapsamına girdi. Gerçek alışveriş deneyimine dayanmayan yorumların yayımlanması, ürünün niteliği, teslimat koşulları veya satıcı hizmeti hakkında yanlış bir kanaat oluşturabiliyor.
Olumsuz yorumların gizlenmesi de denetleniyor
Denetimlerde yalnızca olumlu etkileşimlerin yapay olarak artırılması değil, olumsuz tüketici yorumlarının engellenmesi de ele alındı. Bazı işletmeler veya hizmetler hakkında yazılan olumsuz değerlendirmelerin yayımlanmasının ya da tüketiciler tarafından görüntülenmesinin önüne geçildiği belirlendi.
Olumsuz yorumların kaldırılması veya görünmez hâle getirilmesi, tüketicilerin ürün ve işletmeler hakkında dengeli bilgiye ulaşmasını sınırlıyor. Gerçek kullanıcı deneyimlerinin seçilerek gösterilmesi, çevrim içi pazarlarda şeffaflık ve adil rekabet bakımından risk yaratıyor.
Tüketiciler, alışveriş öncesinde yalnızca yıldız ortalamasını değil, yorumların içeriğini, ürünün doğrulanmış satın alma bilgisi taşıyıp taşımadığını ve satıcının olumsuz geri bildirimlere yanıtını da inceleyebilir. Farklı platformlardaki fiyat, teslimat ve iade koşullarının karşılaştırılması da daha sağlıklı tercih yapılmasına yardımcı olabilir.
Aykırı ilanlar için erişim engeli uygulandı
Reklam Kurulu, mevzuata aykırı ilanların bulunduğu çok sayıda internet adresi hakkında erişim engeli kararı aldı. Karar kapsamındaki ilanlar arasında arama motorlarında sunulan sahte beş yıldız ve yorum hizmetleri ile alışveriş platformlarındaki takipçi, beğeni, favori ve sepete ekleme botları yer aldı.
Erişim engeli kararı, yapay etkileşim hizmeti sunan ilanları hedef alıyor. E-ticaret işletmelerinin reklam ve tanıtım faaliyetlerinde gerçek dışı tüketici değerlendirmesi kullandırmama yükümlülüğü ise yönetmelik hükümleri çerçevesinde sürüyor.
Denetim, dijital pazarlama faaliyetlerinde sayısal görünürlüğün tek başına güven göstergesi olmadığını ortaya koyuyor. Tüketici tercihlerini etkileyecek verilerin doğruluğu, e-ticaret piyasasında hem tüketici hakları hem de işletmeler arasındaki rekabet için önem taşıyor.
Sıkça Sorulanlar
Ticaret Bakanlığı e-ticarette hangi uygulamalar için erişim engeli kararı verdi?
Reklam Kurulu; sahte yorum, beğeni, takipçi, beş yıldız, görüntülenme, favoriye ekleme ve sepete ekleme hizmetlerinin ilan edildiği çok sayıda internet adresi için erişim engeli kararı verdi.
Ücret karşılığı sepete ekleme hizmeti neden yanıltıcı sayılıyor?
Satın alma olmadan ürünün sepete eklenmesi, ürünün yoğun ilgi gördüğü izlenimi yaratabilir ve bazı platformların öneri sistemlerindeki görünürlüğünü etkileyebilir. Bu nedenle uygulama yanıltıcı ticari faaliyet kapsamında inceleniyor.
Olumsuz tüketici yorumlarının gizlenmesi denetime dahil mi?
Evet. Olumsuz yorumların yayımlanmasının veya tüketiciler tarafından görülmesinin engellenmesi, gerçek kullanıcı deneyimlerine erişimi zorlaştırdığı için denetim kapsamına alındı.
Gerçek dışı değerlendirme satın almak hangi kurala aykırı?
Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği, bir ürünün satışını artırmak amacıyla gerçeği yansıtmayan tüketici değerlendirmeleri yaptırılması ya da ürünü destekleyen ifadeler için hizmet satın alınmasını yasaklıyor.