Tahran toplantısında iş birliğinin sürdürülmesi kararı çıktı
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan üst düzey temsilciler, 26 Ekim’de İran’ın başkenti Tahran’da İranlı yetkililerle bir araya geldi. Dörtlü görüşmenin ardından yayımlanan sonuç bildirisinde, bölgesel barış ve güvenlik başlıkları dahil olmak üzere dört ülke arasındaki iş birliğini güçlendirmek amacıyla görüşmelerin sürdürülmesinde mutabık kalındığı bildirildi.
Türkiye’yi MİT Başkanı İbrahim Kalın, Suudi Arabistan’ı Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, Pakistan’ı Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir temsil etti. İran heyetinde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai yer aldı.
Görüşmelerde bölgesel güvenlik, Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler, Yemen’deki saldırılar, Hürmüz Boğazı çevresindeki riskler ile ABD ve İran arasındaki gerilim ele alındı. Taraflar, askerî risklerin yayılmasını önlemek ve diplomatik kanalları açık tutmak için temasların devamına karar verdi.
Kalın, Bin Selman ve Münir Tahran’da görüştü
Türk güvenlik kaynaklarından edinilen bilgiye göre MİT Başkanı İbrahim Kalın, Tahran’daki toplantıya katıldı. Suudi Arabistan heyetine Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman’ın, Pakistan heyetine ise Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir’in başkanlık ettiği bildirildi.
Heyetler, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ile görüştü. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de temaslara katıldı.
Pezeşkiyan, İran’ın İslam ülkeleri arasındaki iş birliğini, anlaşmazlıkların azaltılmasına dönük girişimleri ve bölgesel güvenliği güçlendirecek mutabakatları desteklediğini söyledi. Rızai de bölgedeki krizlerden çıkışın dört ülkenin iş birliğiyle mümkün olabileceğini belirtti.
İran tarafı, bölgesel güvenlik başlığında Filistin ve Lübnan’daki gelişmelerin yanı sıra ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askerî faaliyetlerinin bölgesel etkilerinin de görüşüldüğünü açıkladı. Toplantı önerisinin, Münir’in bir önceki haftada gerçekleştirdiği Tahran ziyareti sırasında gündeme geldiği belirtilmişti.
Görüşmelere katılan isimlerin savunma, istihbarat ve güvenlik alanlarında yetkili olması, toplantının diplomatik mesajların yanında sahadaki askerî riskleri de kapsadığını gösterdi. Sonuç bildirisi, tarafların somut bir askerî karar açıklamadığını; buna karşılık iş birliği görüşmelerini devam ettirme iradesi ortaya koyduğunu gösteriyor.
Husi saldırıları ve ABD-İran gerilimi gündemdeydi
Tahran temasları, Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarını artırdığı dönemde gerçekleşti. Suudi Arabistan yönetimi, pazar günü yaşanan saldırı dalgasında füze ve insansız hava araçlarının hava savunma sistemlerince engellendiğini açıklamıştı.
Görüşmelerde, Suudi Arabistan’ın güvenliğine yönelik tehditlerin yanı sıra İran ile ABD arasındaki diplomatik çıkmaz da ele alındı. Pakistan, Washington ile Tahran arasındaki temaslarda arabuluculuk rolü üstleniyor. Mareşal Münir, Tahran ziyareti sırasında Pezeşkiyan ve diğer İranlı yetkililerle görüşmüştü.
İranlı yetkililer, ABD ile yeniden müzakere için Tahran’ın taleplerinin karşılanması gerektiğini savunuyor. Suudi Arabistan tarafı ise Tahran ziyaretini, gerilimin azaltılması, diyalog ve diplomatik çözümlerin teşvik edilmesine dönük çabaların parçası olarak tanımladı.
Mekke savunma anlaşmasının kapsamı ne?
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan ağustos ayında Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı. Anlaşma, üyelerden birine yönelen silahlı saldırının diğer üyelere de yönelmiş sayılmasını öngörüyor. Metinde tarafların toprak bütünlüğü, egemenlik ve uluslararası tanınan sınırlarına yönelik tehditlere karşı gerekli araçları kullanacağı belirtiliyor.
Pakistan’ın anlaşmayı geçen hafta onayladığı, Türkiye’de ise TBMM onay sürecinin başladığı bildirilmişti. Tahran’daki görüşme, anlaşmaya taraf üç ülkenin İran’la yürüttüğü ilk üst düzey güvenlik teması olarak değerlendiriliyor.
Toplantı, ittifak üyelerinin Suudi Arabistan’a askerî kapasitenin hızlı konuşlandırılması konusunda Riyad’da yaptığı olağanüstü görüşmenin ardından gerçekleşti. Tahran temasları, saldırı risklerine karşı koordinasyonun sınırlarını ve diplomatik kanalların açık tutulmasına yönelik ortak yaklaşımı netleştirmeyi hedefledi.
Görüşmelerin bölgesel etkisi neden önemli?
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın İran’la aynı masaya oturması, bölgesel krizlerin doğrudan diyalog yoluyla ele alınması bakımından önem taşıyor. İran ile üçlü blok arasındaki temas, Suudi Arabistan’a yönelik saldırıların yoğunlaşmasından sonraki ilk üst düzey görüşme niteliğini taşıyor.
Taraflar arasında kalıcı bir güvenlik düzenlemesi ya da somut askerî karar çıkıp çıkmayacağı, devam edecek görüşmelerin ardından belli olacak. İlk aşamada saldırıların yayılmasını önlemek, karşılıklı güvenlik kaygılarını iletmek ve arabuluculuk kanallarını desteklemek temasların temel hedefleri arasında yer alıyor.
Sıkça Sorulanlar
Tahran’daki dörtlü toplantıya kimler katıldı?
Toplantıya Türkiye adına MİT Başkanı İbrahim Kalın, Suudi Arabistan adına Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman ve Pakistan adına Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir katıldı. İran tarafında Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Muhsin Rızai yer aldı.
Tahran toplantısında hangi konular görüşüldü?
Dörtlü toplantıda bölgesel güvenlik, Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler, Yemen’deki saldırılar, Hürmüz Boğazı çevresindeki riskler ile ABD-İran gerilimi ele alındı.
Tahran toplantısının sonucu ne oldu?
Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran, bölgesel barış ve güvenlik dahil ortak konularda iş birliğini güçlendirmek için görüşmeleri sürdürme konusunda mutabık kaldı. Sonuç bildirisinde somut bir askerî karar açıklanmadı.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması nedir?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ağustos ayında imzaladığı güvenlik iş birliği düzenlemesidir. Anlaşma, üyelerden birine yönelik silahlı saldırının diğer üyeleri de ilgilendirdiği ilkesine dayanıyor.