İranlı yetkililer boğazın kapalı olduğunu duyurdu
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ile Devrim Muhafızları Genel Komutan Danışmanı Muhammed Rıza Nakdi, 7 Ekim 2026’da yaptıkları ayrı açıklamalarda Hürmüz Boğazı’nın kapalı olduğunu savundu. Galibaf, İran’ın yedi şartı karşılanmadan boğazın açılmayacağını söyledi. Nakdi ise İran Silahlı Kuvvetlerinin geçiş hattında tam kontrol sağladığını ileri sürdü.
Açıklamalar, ABD Başkanı Donald Trump’ın aynı gün Hürmüz Boğazı’nda ABD Donanması’nın kontrol sahibi olduğu yönündeki sözleriyle çelişen yeni bir İran tutumu ortaya koydu. Tarafların boğazdaki fiilî denetim ve ticari geçişlerin durumu hakkında karşılıklı iddiaları bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan deniz koridoru olarak enerji sevkiyatında önemli bir konuma sahip. İran’ın açıklamaları, ABD ile İran arasındaki çatışmalar ve dolaylı diplomatik temasların sürdüğü dönemde geldi.
Galibaf yedi şartın karşılanmasını istedi
Galibaf, Tahran’daki Meclis konuşmasında ABD’nin arabulucular üzerinden çeşitli öneriler sunduğunu söyledi. Galibaf, İran’ın müzakerelerdeki tutumunun açık olduğunu belirterek, İslamabad Mutabakatı temelindeki yedi şart yerine getirilmedikçe Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını açıkladı.
Haziranda imzalanan 14 maddelik İslamabad Mutabakatı; savaşın sona ermesi, tarafların egemenliğine saygı gösterilmesi, İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılması ve ticari gemiler için güvenli geçiş sağlanması gibi başlıkları içeriyordu. Metinde ayrıca İran’ın nükleer programı, yaptırımlar ve İran’ın dondurulmuş varlıkları da yer aldı.
Mutabakatın uygulanması konusunda yaşanan anlaşmazlıkların ardından ABD-İran çatışması temmuzda yeniden başladı. Tahran, sonraki aylarda Katar üzerinden yürütülen dolaylı temaslarda boğazın açılması ile ateşkes koşullarını birbirine bağladı.
Tahran’ın açıkladığı beş koşul neler?
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, eylülde yedi şarttan beşini kamuoyuyla paylaşmıştı. İran’ın açıkladığı talepler; dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, tüm cephelerde savaşın bitmesi, ABD’nin İran’ın iç işlerine müdahale etmemesi, İran topraklarına saldırıların durması ve deniz ablukasının kaldırılması olarak sıralandı.
Tahran, kalan iki koşulun ayrıntılarını açıklamadı. Galibaf’ın son konuşması, İran yönetiminin yedi maddelik çerçeveden geri adım atmadığını gösterdi.
İranlı yetkililer, ABD’den gelen açıklamalar ile sahadaki uygulamalar arasında fark bulunduğunu savunuyor. Galibaf, İran’ın güvenlik kararlarını günlük açıklamalara göre değil, karşı tarafın eylemlerine göre belirlediğini söyledi.
Nakdi alternatif geçişlerin kapatılacağını söyledi
Nakdi, Hürmüz Boğazı’nda küçük teknelerle petrol kaçakçılığı yapıldığı iddiasını da gündeme getirdi. Nakdi, kaçırıldığı öne sürülen sınırlı miktardaki petrolün daha sonra tankerlere aktarıldığını belirtti.
İranlı komutan danışmanı, boğazda kullanılan bazı alternatif rotaları yasa dışı olarak tanımladı. Nakdi, kayalıkların patlatılmasıyla oluşturulduğunu ileri sürdüğü az sayıdaki güzergâhın kısa süre içinde kapatılacağını söyledi. İran tarafı, söz konusu rotaların konumu, kapatma takvimi veya uygulamanın ticari gemilere etkisi hakkında ayrıntı vermedi.
Nakdi’nin açıklaması, İran’ın boğazdaki denetim iddiasını yalnızca ana deniz hattıyla sınırlamadığını gösteriyor. Ancak uluslararası deniz trafiğinin mevcut kapasitesi ve geçişlerin hangi koşullarda sürdüğü hakkında tarafsız bir teyit bulunmuyor.
Karşılıklı kontrol iddiaları gerilimi artırıyor
Washington ile Tahran, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol konusunda farklı açıklamalar yapıyor. Trump, ABD’nin boğazda tam hâkimiyet sahibi olduğunu savunurken İranlı yetkililer boğazın kapalı olduğunu ve İran Silahlı Kuvvetlerinin denetimi elinde tuttuğunu bildiriyor.
Açıklamalar, diplomatik temaslar için baskıyı artırabilir. İran’ın koşulları kabul edilmeden geçişleri açmayacağını bildirmesi, ateşkes, yaptırımlar, deniz ablukası ve dondurulmuş varlıklar başlıklarındaki müzakerelerin birbirinden ayrılmadığını ortaya koyuyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin geleceği, ABD’nin İran’ın ilettiği şartlara vereceği yanıtla ve çatışma ortamındaki gelişmelerle şekillenecek. Taraflardan henüz yedi şartın tamamına yönelik ortak bir anlaşma açıklaması gelmedi.
Sıkça Sorulanlar
İran Hürmüz Boğazı'nı hangi koşulla açacağını açıkladı?
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, İslamabad Mutabakatı temelindeki yedi şart yerine getirilmeden Hürmüz Boğazı'nın açılmayacağını söyledi.
İran'ın kamuoyuna açıkladığı Hürmüz şartları neler?
İran; dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını, savaşın tüm cephelerde sona ermesini, İran'ın iç işlerine müdahalenin bitmesini, saldırıların durmasını ve deniz ablukasının kaldırılmasını istiyor. Yedi şarttan ikisinin ayrıntısı açıklanmadı.
Hürmüz Boğazı'nda kontrol konusunda taraflar ne söylüyor?
ABD Başkanı Donald Trump, boğazda ABD Donanması'nın kontrol sahibi olduğunu savunuyor. İranlı yetkililer ise boğazın kapalı olduğunu ve İran Silahlı Kuvvetlerinin tam denetim sağladığını ileri sürüyor.
İran alternatif Hürmüz geçişleri hakkında ne planlıyor?
Devrim Muhafızları danışmanı Muhammed Rıza Nakdi, yasa dışı olarak nitelediği ve kayalıkların patlatılmasıyla oluşturulduğunu iddia ettiği alternatif güzergâhları kapatacaklarını söyledi.