9 Kasım’da Moskova ofisi ve sunucular kapanacak
Rusya’nın bağımsız gazetelerinden Novaya Gazeta, 30 Ekim’de yayımladığı açıklamayla 9 Kasım’da faaliyetlerini durduracağını duyurdu. Gazete, yaklaşık 30 yıldır kullandığı Moskova’daki ofisini boşaltacağını, sunucularını kapatacağını ve kalan yayın çalışmalarına son vereceğini bildirdi.
Genel Yayın Yönetmeni Sergey Sokolov, kararın yayın kurulunun tercihinden kaynaklanmadığını söyledi. Novaya Gazeta yönetimi, Rus makamları ve güvenlik kurumlarının yıllara yayılan uygulamalarının haber merkezinin çalışma imkânlarını ortadan kaldırdığını savundu. Gazetenin kapanış öncesinde son bir sayı yayımlaması planlanıyor.
Dmitri Muratov da kapatılmayı, Ukrayna savaşı sonrasında savaş karşıtı ve bağımsız medya kuruluşlarına yönelik geniş baskı ortamının parçası olarak değerlendirdi. 2021 Nobel Barış Ödülü sahibi Muratov, Novaya Gazeta’nın savaşın her türüne karşı durduğu için hedef alındığını söyledi.
Finansman ve mekân kaybı kapanışı hızlandırdı
Novaya Gazeta’nın açıklamasına göre, Moskova’daki yayın merkezine tahliye bildirimi gönderildi. Aynı dönemde okur bağışlarının toplandığı sistem de devre dışı kaldı. Gazete yönetimi, abonelerden ve okurlardan gelir alamamasının yayın faaliyeti için gerekli mali kaynakları kestiğini belirtti.
Tahliye talebi ve bağış sisteminin kapanması, daha önce yürürlüğe giren idari ve hukuki kısıtlamalara eklendi. Gazetenin medya kaydı iptal edildi, internet sitesine Rusya içinden erişim engellendi ve basılı yayın için kullanılan imkânlar sınırlandı. Novaya Gazeta, söz konusu kararların tek tek değil, gazetenin çalışmasını sona erdirecek sonuçlar doğurduğunu bildirdi.
Eylül 2026’da gazete çalışanlarının “yabancı ajan” olarak sınıflandırılması da mali hizmetlere erişimi güçleştirdi. Rusya’da “yabancı ajan” tanımı, ilgili kişi ve kurumlara ek bildirim, denetim ve faaliyet yükümlülükleri getiriyor. Novaya Gazeta yönetimi, finans kuruluşlarının hizmet vermekten kaçınmasının bağış altyapısının kaybında etkili olduğunu ileri sürdü.
2022 sonrası baskılar yayın faaliyetini daralttı
Novaya Gazeta, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı saldırısının ardından basılı yayını durdurmuş, daha sonra sınırlı çevrim içi faaliyet yürütmüştü. Savaş hakkında Rus ordusunu “itibarsızlaştırma” ve makamların yanlış bilgi saydığı içerikleri yayma suçlamalarına ağır cezalar getiren düzenlemeler, bağımsız yayın kuruluşlarının çalışma alanını daralttı.
Gazete, Rusya içindeki internet erişim engeline rağmen çalışmalarını sürdürmeye çalıştı. Bir grup eski çalışan ise Letonya’nın başkenti Riga merkezli, ayrı bir yayın kuruluşu olan Novaya Gazeta Europe’u kurdu. Novaya Gazeta Europe’un faaliyetleri devam ediyor; Moskova merkezli Novaya Gazeta’nın kapanma kararı Avrupa merkezli yayın kuruluşunu kapsamıyor.
Gazetecilere yönelik soruşturmalar da son kararda etkili oldu. Araştırmacı gazeteci Oleg Roldugin, bilgisayar verilerine hukuka aykırı erişim ve kişisel verilerin yasa dışı kullanımı iddialarıyla yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alındı, ardından ev hapsine çıkarıldı. Yetkililer ekim ayında Genel Yayın Yönetmeni Sergey Sokolov’un evinde de arama yaptı.
Rus makamları, geçmiş yıllarda Ukrayna savaşı koşullarında bazı sansür uygulamalarının gerekli olduğunu savunmuş, yabancı istihbarat servislerinin Rusya’da huzursuzluk yaratmaya çalıştığını öne sürmüştü. Novaya Gazeta’nın kapanış duyurusu hakkında ise açıklamanın yayımlandığı gün doğrudan bir resmi yanıt verilmedi.
Gazetenin geçmişi ve gazetecilere yönelik saldırılar
Novaya Gazeta, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1993’te kuruldu. Eski Sovyet lideri Mihail Gorbaçov’un Nobel Barış Ödülü’nden ayırdığı paranın kuruluşta kullanıldığı biliniyor. Gazete, yolsuzluk, insan hakları ihlalleri, Rus siyaseti ve Çeçenistan savaşları üzerine araştırma haberleriyle tanındı.
Gazetenin çalışanları geçmişte şiddet olayları ve saldırılarla da karşı karşıya kaldı. Araştırmacı gazeteci Anna Politkovskaya, Çeçenistan’daki insan hakları ihlalleri ve Rus ordusuna yönelik suçlamalar üzerine haberler yayımladıktan sonra 2006’da Moskova’daki apartmanında öldürüldü. Novaya Gazeta, yıllar içinde altı çalışanının öldürüldüğünü açıkladı.
Gazeteci Yelena Mlaşina 2023’te Çeçenistan’da çalışırken ağır saldırıya uğradı. Muratov da 2022’de tren yolculuğu sırasında saldırıya uğradı. İnsan hakları ve basın özgürlüğü kuruluşları, kapanma kararının Rusya’da bağımsız haber alma imkânlarını daha da sınırlayacağını belirterek gazetecilerin taciz, kovuşturma ve şiddet riski olmadan çalışabilmesini istedi.
Novaya Gazeta’nın 9 Kasım’da kapatılması, Rusya’da yaklaşık 33 yıldır faaliyet gösteren etkili bir araştırmacı gazetecilik kuruluşunun ülke içindeki yayın hayatının sona ermesi anlamına geliyor. Gazetenin eski çalışanlarının ve yönetiminin ileride hangi yayın modeliyle çalışacağına dair ayrıntı paylaşılmadı.
Sıkça Sorulanlar
Novaya Gazeta ne zaman faaliyetlerini durduracak?
Novaya Gazeta, 30 Ekim 2026'daki duyurusuna göre 9 Kasım 2026'da kalan faaliyetlerini sonlandıracak. Gazete, Moskova ofisini boşaltıp sunucularını kapatacağını açıkladı.
Novaya Gazeta neden kapanıyor?
Novaya Gazeta yönetimi, medya kaydının iptali, internet sitesine erişim engeli, bağış sisteminin kapatılması, tahliye talebi ve gazetecilere yönelik soruşturmaların çalışmayı imkânsızlaştırdığını bildirdi.
Novaya Gazeta'nın kapanması Novaya Gazeta Europe'u etkiliyor mu?
Hayır. Letonya'nın Riga kentinde faaliyet gösteren Novaya Gazeta Europe, Moskova merkezli Novaya Gazeta'dan ayrı bir yayın kuruluşu olarak çalışmalarını sürdürüyor.
Novaya Gazeta'nın Rus gazeteciliğindeki yeri nedir?
1993'te kurulan Novaya Gazeta, yolsuzluk, insan hakları ihlalleri ve Çeçenistan savaşları üzerine araştırma haberleriyle tanındı. Gazete, çalışanlarına yönelik saldırılar ve öldürülme olaylarıyla da gündeme geldi.