Litvanya Parlamentosu, ülkede nükleer silah konuşlandırılması ile yabancı askerî üs kurulmasına yönelik anayasal yasağın kaldırılması için ilk adımı attı. Seimas, 6 Ekim’deki ilk oylamada anayasanın 137. maddesinin yürürlükten kaldırılmasını öngören teklifi 106 kabul, 18 ret ve 6 çekimser oyla kabul etti.
Değişiklik henüz nükleer silahların Litvanya’ya yerleştirilmesi yönünde alınmış bir karar anlamına gelmiyor. Teklif, anayasal engeli kaldırmayı amaçlıyor. Nihai kabul halinde Litvanya’nın NATO müttefikleriyle savunma düzenlemeleri için hukukî hareket alanı genişleyecek.
Seimas anayasa değişikliğini ilk oylamada kabul etti
Litvanya Anayasası’nda değişiklik yapılması iki oylama gerektiriyor. İlk oylamayı geçen teklif için ikinci ve son oylama en erken üç ay sonra düzenlenebiliyor. Parlamento Başkanı Juozas Olekas, nihai oylamanın 12 Ocak 2027’de yapılabileceğini bildirdi.
Nihai oylamada değişikliğin geçmesi için 141 sandalyeli parlamentoda en az 94 milletvekilinin kabul oyu vermesi gerekiyor. Ekim ayındaki ilk turda sağlanan 106 oy, teklifin gerekli eşiğin üzerinde destek gördüğünü gösterdi; ancak ocak ayındaki oylama anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi için belirleyici olacak.
Parlamento kayıtlarına ilişkin haberlerde eylül sonunda yapılan önceki usul oylaması için de farklı bir sayı paylaşıldı. Bir haberde teklifin 99 kabul, 13 ret ve 5 çekimser oyla ilerletildiği aktarıldı. Güncel ilk oylama sonucu ise 106 kabul, 18 ret ve 6 çekimser olarak bildirildi.
Madde 137 nükleer silahları ve üsleri yasaklıyor
Kaldırılması önerilen 137. madde, Litvanya topraklarında kitle imha silahlarının ve yabancı askerî üslerin konuşlandırılmasını yasaklıyor. Anayasal hüküm, ülkede nükleer silah bulundurulmasına ilişkin doğrudan engel oluşturuyor.
Teklifin kabul edilmesi, herhangi bir ülkenin nükleer silahlarını Litvanya’ya derhal yerleştirmesi sonucunu doğurmayacak. Nükleer silah konuşlandırılması veya kalıcı askerî tesis kurulması için müttefik ülkelerle ayrıca siyasî ve askerî kararlar alınması gerekecek.
Litvanya, NATO’nun çok uluslu kuvvetine ev sahipliği yapıyor. Almanya da ülkedeki askerî mevcudiyetini kalıcı bir tugayla genişletiyor. Anayasa değişikliği girişimi, NATO içindeki savunma iş birliğinin kapsamını artırma arayışıyla bağlantılı görülüyor.
Litvanya güvenliği Rusya ve Belarus hattında
Litvanya’nın güvenlik değerlendirmesinde coğrafi konum önemli yer tutuyor. Baltık ülkesi, Rusya’nın Kaliningrad bölgesi ile Belarus arasında bulunuyor ve Kaliningrad üzerinden Rusya ile sınır paylaşıyor. Polonya da Kaliningrad’a komşu NATO üyeleri arasında yer alıyor.
Vilnius yönetimi, Rusya’nın askerî kapasitesi ve Ukrayna savaşının bölgesel etkileri nedeniyle savunma harcamalarını son yıllarda artırdı. Litvanya, Ukrayna’ya askerî malzeme ve mali destek veren Avrupa ülkeleri arasında bulunuyor.
Olekas, anayasal yasağın kaldırılmasının Litvanya’nın dayanıklılığını ve caydırıcılığını güçlendireceğini söyledi. Litvanya’nın hedefi, olası bir güvenlik krizinde NATO’dan mümkün olan en güçlü desteği alabilecek hukukî koşulları oluşturmak olarak açıklandı.
Moskova adımı Avrupa için gerilim riski sayıyor
Rusya yönetimi, Litvanya’da nükleer silah veya NATO üssü konuşlandırılması ihtimaline karşı çıktı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, gelişmelerin Avrupa’da istikrar ve öngörülebilirliği güçlendirmeyeceğini, gerilimi artıracağını savundu.
Peskov, Rusya’nın kendi güvenliğini garanti etmek için gerekli gördüğü tedbirleri alacağını söyledi. Moskova’nın açıklaması, Litvanya’nın anayasal değişiklik arayışını doğrudan bölgesel askerî dengeyle ilişkilendirdi.
ABD Başkanı Donald Trump da Litvanya’nın kalıcı bir ABD askerî üssü talebini değerlendirebileceğini açıkladı. Kalıcı bir ABD üssüne ilişkin resmî karar açıklanmadı. Litvanya’daki anayasal değişiklik teklifi ile olası üs talebi, Rusya-NATO hattındaki güvenlik tartışmalarını daha görünür hale getirdi.
İkinci oylama için 94 milletvekilinin desteği gerek
Seimas’ın ocak ayında yapması planlanan ikinci oylama, Litvanya’nın anayasal yasağının kaldırılıp kaldırılmayacağını belirleyecek. En az 94 kabul oyu çıkması halinde 137. madde yürürlükten kalkacak ve nükleer silahlar ile yabancı askerî üsler konusunda anayasal yasak sona erecek.
Nihai oylama geçse dahi Litvanya’da nükleer silah konuşlandırılması otomatik olarak başlamayacak. NATO üyeleri, Litvanya yönetimi ve ilgili ülkeler arasında ayrı askerî, diplomatik ve hukukî değerlendirmeler yapılması gerekecek.
Litvanya’nın hamlesi, Avrupa’da nükleer caydırıcılık tartışmalarının genişlediği bir dönemde geldi. Fransa’nın Avrupa’daki nükleer caydırıcılık rolünü büyütme ihtimalini değerlendirmesi ve Almanya’nın Litvanya’daki kalıcı tugay planı, Baltık bölgesindeki savunma mimarisinin yeniden şekillendiğine işaret ediyor.
Sıkça Sorulanlar
Litvanya Parlamentosu nükleer silah yasağı konusunda neye karar verdi?
Litvanya Parlamentosu, nükleer silahların ve yabancı askerî üslerin ülkede konuşlandırılmasını yasaklayan anayasa maddesinin kaldırılması teklifini ilk oylamada kabul etti. Karar, doğrudan nükleer silah yerleştirilmesi izni anlamına gelmiyor.
Litvanya'da anayasa değişikliğinin kesinleşmesi için ne gerekiyor?
Litvanya'da anayasa değişikliği için iki oylama gerekiyor. Nihai oylamada 141 sandalyeli Seimas'ta en az 94 milletvekilinin kabul oyu vermesi şart.
Litvanya'daki nihai nükleer silah yasağı oylaması ne zaman yapılacak?
Litvanya Parlamentosu Başkanı Juozas Olekas, ikinci ve nihai oylamanın 12 Ocak 2027'de yapılabileceğini bildirdi. Anayasa kuralları gereği iki oylama arasında en az üç ay bulunması gerekiyor.
Rusya, Litvanya'nın anayasa değişikliği girişimine nasıl tepki verdi?
Rusya yönetimi, Litvanya'da nükleer silah veya NATO üssü konuşlandırılması ihtimalini Avrupa'daki gerilimi artıracak bir gelişme olarak niteledi. Kremlin, Rusya'nın güvenliği için gerekli tedbirleri alacağını açıkladı.