Kral III. Charles, Antigua ve Barbuda’daki İngiliz Milletler Topluluğu Hükûmet Başkanları Toplantısı’nın açılışında Britanya’nın transatlantik köle ticaretindeki rolüne ilişkin en güçlü kişisel ifadelerinden birini kullandı. Charles, köleleştirilmiş insanların Atlantik üzerinden taşınmasının Karayipler ve topluluk üyeleri üzerinde hâlâ gölge oluşturduğunu söyledi.
Kral III. Charles, Britanya adına resmî özür dilemedi ve tazminat sözü vermedi. Karayip liderleri ile onarım adaleti savunucuları, açıklamanın ahlaki sorumluluğu kabul etme yönünde sınırlı kaldığını; özür, borç hafifletme, kamu sağlığı, eğitim ve mali tazminat gibi somut başlıkların da görüşülmesi gerektiğini vurguladı.
Charles zirvede köle ticaretinin mirasını anlattı
Kral III. Charles, 3 Kasım’daki konuşmasında geçmiş kuşakların eylemlerinin değiştirilemeyeceğini, ancak tarihten ders çıkarılabileceğini söyledi. Charles, köle ticaretini “utanç verici bir tarih bölümü” diye tanımladı; söz konusu geçmişin kalbini dehşetle, ruhunu ise derin kişisel üzüntüyle doldurduğunu belirtti.
Charles, kölelik mirasına dair bilgisini dinleyerek, öğrenerek ve inceleyerek geliştirdiğini anlattı. Britanya hükümdarı, geçmişteki yanlışlara gelecek için eylemlerle karşılık verebilecek modern ortaklıklar kurmaya daha fazla bağlandığını söyledi. Eğitim olanaklarının genişletilmesi, istihdamın desteklenmesi, topluluk içi ticaretin artırılması ve iklim direncine yatırım yapılması, Charles’ın sıraladığı başlıklar arasında yer aldı.
Konuşma, Charles’ın Bahamalar ve Guyana ziyaretlerinin ardından geldi. Charles, Guyana’da köleleştirilmiş insanların öldürüldüğü bir ayaklanmanın gerçekleştiği alanı da ziyaret etmişti. Karayip turu, Britanya’nın sömürge geçmişi etrafındaki özür ve tazminat tartışmasını yeniden gündemin merkezine taşıdı.
Resmî özür yetkisi İngiltere hükümetinde bulunuyor
Kral III. Charles’ın anayasal ve siyasi tarafsızlığı, Britanya devleti adına resmî özür açıklamasını sınırlandırıyor. Resmî özür, hükümetin yetkilendirmesiyle verilebilecek bir devlet politikası kararı olarak görülüyor. Saray çevreleri, hükümet politikası değişikliğini hükümdarın tek başına duyurmasının uygun olmayacağını daha önce bildirmişti.
Başbakan Andy Burnham, köle ticareti nedeniyle resmî özür taleplerini dinlemeye açık olduğunu açıkladı. Burnham, köle ticaretini acımasız ve barbarca bir ihlal olarak nitelendirdi; etkilenen ülkelerle yapılandırılmış görüşmeler yürütülmesini önerdi. Buna karşılık Burnham, günümüzde yaşayan Britanyalıların geçmişteki suçlardan kişisel olarak mali sorumluluk taşımadığı gerekçesiyle doğrudan mali tazminata karşı çıktı.
Birleşik Krallık hükümeti, küçük İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerinin borçlarını daha uzun vadede ve daha düşük faizle ödeyebilmesine dönük görüşmeler de planlıyor. Karayipler’de kritik altyapı yatırımlarını hızlandırmak için üç yılda 40 milyon sterlin ayrılması da açıklanan adımlar arasında bulunuyor.
Karayip ülkeleri tazminat ve onarım planı istiyor
Antigua ve Barbuda Başbakanı Gaston Browne, zirvenin açılışında ortak tarihle dürüstçe yüzleşilmesi gerektiğini söyledi. Browne, köleliğin ve sömürgeciliğin kalıcı sonuçları hakkında anlamlı ve saygılı diyalog çağrısı yaptı. Zirve alanı dışında toplanan göstericiler de Britanya’dan özür ve tazminat talep eden pankartlar taşıdı.
Karayip Topluluğu’nun başkanı Philip J. Pierre, özrü gerekli ilk adım olarak tanımladı ancak onarım içermeyen bir özrün eksik kalacağını söyledi. CARICOM’un 10 maddelik onarım planında halk sağlığı, eğitim, kültürel iade, psikolojik destek, borç iptali ve mali tazminat gibi talepler yer alıyor.
Barbados Başbakanı Mia Mottley de özür konusundaki görüşmeye açıklığı olumlu karşıladı, ancak tazminat talebinden geri adım atmadı. Karayip liderleri, borç hafifletme veya kalkınma yardımlarının tazminatın yerine geçirilmemesi gerektiğini savunuyor. Tartışmanın temelinde, kölelikten elde edilen servetin Britanya’daki kurumların ve ekonominin gelişimine katkı sağladığı görüşü bulunuyor.
Zirvede borç, iklim ve yatırım başlıkları öne çıktı
İki yılda bir yapılan toplantı, çoğu eski Britanya toprağı olan 56 ülkeyi bir araya getiriyor. Antigua ve Barbuda’daki zirvenin resmî gündeminde ticaret, finansman, sürdürülebilir borç, demokrasi, gençlere yönelik fırsatlar ve iklim direnci yer alıyor. Tazminat başlığı resmî gündem maddeleri arasında bulunmasa da liderlerin ikili görüşmelerinde ve kamuoyu tartışmasında geniş yer tuttu.
Kral III. Charles, konuşmasında dünyadaki silahlı çatışmalara, uluslararası güvenin zayıflamasına, iklim krizine ve hızlı teknolojik gelişmelere de değindi. Charles, İngiliz Milletler Topluluğu üyelerinin demokrasi, hukukun üstünlüğü, eşit saygı, insan hakları, sürdürülebilir kalkınma, barış ve güvenlik gibi ortak değerler etrafında işbirliği yapması gerektiğini söyledi.
Özür ve tazminat tartışmasının sonraki aşaması, Birleşik Krallık hükümeti ile Karayip ülkeleri arasında kurulması planlanan yapılandırılmış diyaloğun kapsamına bağlı olacak. Karayip temsilcileri, görüşmelerin yalnızca sembolik ifadelerle sınırlanmamasını ve onarım adaleti planındaki tüm talepleri kapsamasını istiyor.
Sıkça Sorulanlar
Kral III. Charles köle ticareti için resmî özür diledi mi?
Kral III. Charles, Britanya'nın transatlantik köle ticaretindeki rolü nedeniyle derin kişisel üzüntü duyduğunu söyledi ancak Birleşik Krallık adına resmî özür dilemedi.
Kral III. Charles'ın konuşması nerede yapıldı?
Kral III. Charles'ın konuşması, Antigua ve Barbuda'nın başkenti St. John’s'ta düzenlenen İngiliz Milletler Topluluğu Hükûmet Başkanları Toplantısı'nın açılışında yapıldı.
Karayip ülkeleri Birleşik Krallık'tan ne talep ediyor?
Karayip ülkeleri, Britanya'nın köle ticareti ve sömürgecilik geçmişi için resmî özür, tazminat ve eğitim, sağlık, borç iptali ile kültürel iade gibi onarım politikaları talep ediyor.
Birleşik Krallık hükümeti tazminat konusunda ne söylüyor?
Başbakan Andy Burnham, resmî özür taleplerini görüşmeye açık olduğunu açıkladı ancak doğrudan mali tazminatın doğru yanıt olmadığını söyledi. Hükümet, borç yapılandırması ve Karayipler'deki altyapı yatırımları için görüşmeler yürütüyor.