ABD Başkanı Donald Trump, İsrail’e sağlanan yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık düzenli Amerikan yardımının 2026 sonunda sona ereceğini açıkladı. Trump, kararın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile aylar önce yapılan mutabakata dayandığını söyledi. Açıklama, mevcut askerî yardım düzenlemesinin kapsamı, Kongrenin rolü ve silah satışlarının geleceği konusunda yanıt bekleyen sorular doğurdu.
Trump, yardımların yıl sonunda kesileceğini açıkladı
Trump, ABD ara seçimleri için oy verme işleminin başladığı 3 Kasım’da verdiği televizyon röportajında, Washington’ın İsrail’e yılda 4 milyar dolar verdiğini ve Netanyahu ile ödemelerin durdurulması konusunda anlaşmaya vardıklarını belirtti.
ABD Başkanı, düzenli yardımların 2026 sonundan sonra yapılmayacağını söyledi. Trump ayrıca, İsrail’in ihtiyaç duyması hâlinde ABD’nin yardım etmeyi sürdürebileceğini ekledi. Ancak Trump, olası yardımın mali destek, silah sevkiyatı, acil güvenlik yardımı ya da başka bir düzenlemeyi kapsayıp kapsamayacağını ayrıntılandırmadı.
Trump, İsrail’in ekonomik ve askerî kapasitesi nedeniyle düzenli finansmana artık ihtiyaç duymadığını savundu. ABD Başkanı, yardım konusunun Demokratlar ve sol eğilimli siyasetçiler tarafından Cumhuriyetçilere karşı kullanılan bir tartışma başlığına dönüştüğünü de söyledi.
Silah satışları sürebilir, düzenli hibe tartışmalı
Trump’ın açıklaması, ABD-İsrail güvenlik iş birliğinin tamamen sona ereceği anlamına gelmiyor. Trump, İsrail’in Amerikan yapımı silahları satın almaya devam edebileceğini açıkça belirtti. Açıklanan yaklaşım, karşılıksız ya da düzenli devlet yardımı ile ticari silah satışları arasında ayrım yapıyor.
Bu ayrımın uygulamada nasıl işleyeceği henüz net değil. İsrail’in Amerikan savunma ürünlerini kendi kaynaklarıyla satın alması, mevcut finansman modelinden farklı bir ilişki biçimi oluşturabilir. Silah satışları için idari izinler, sözleşmeler ve ilgili yasal prosedürler yine ABD makamlarının denetiminde olacak.
Trump, yardımın “nakit, askerî yardım veya mal” olarak tanımlanabileceğini söyledi. Söz konusu ifade, açıklamanın hangi bütçe kalemlerini kapsadığına ilişkin belirsizliği artırdı. İsrail hükümeti Trump’ın açıklamalarına ilişkin hemen bir yanıt vermedi.
Mevcut yardım mutabakatı 2028’e kadar sürüyor
ABD ile İsrail arasındaki mevcut askerî yardım çerçevesi, 2016’da imzalanan 10 yıllık mutabakat zaptına dayanıyor. Düzenleme, 2019-2028 mali yılları için toplam 38 milyar dolarlık askerî yardım öngörüyor. Yıllık tutar, 3,3 milyar dolarlık yabancı askerî finansman ile ortak füze savunma programları için 500 milyon dolardan oluşuyor.
Toplam yıllık 3,8 milyar dolar, Trump’ın yuvarlayarak dile getirdiği 4 milyar dolara karşılık geliyor. Mutabakat zaptı bir uluslararası antlaşma niteliği taşımıyor; yıllık ödenekler ABD Kongresinin bütçe kararlarına bağlı bulunuyor. Trump ile Netanyahu arasındaki siyasi uzlaşmanın, Kongrenin onayladığı ödenekleri tek başına ve otomatik biçimde iptal edip etmeyeceği açıklanmadı.
Dolayısıyla 2026 sonunda yardımın kesilmesi için Beyaz Saray, Kongre ve ilgili kurumların hangi adımları atacağı belirleyici olacak. Ortak füze savunma projelerinin ve daha önce yapılan silah tedarik sözleşmelerinin karardan etkilenip etkilenmeyeceği de netleşmedi.
Netanyahu daha önce kademeli geçiş istemişti
Netanyahu, önceki açıklamalarında İsrail’in Amerikan askerî yardımına bağımlılığını zaman içinde azaltmak istediğini söylemişti. Netanyahu, İsrail’in yardım alan ülke konumundan ortaklık temelindeki ilişkiye geçmesi gerektiği görüşünü dile getirmişti.
Trump’ın anlattığı takvim, Netanyahu’nun daha önce işaret ettiği yaklaşık on yıllık kademeli azaltma hedefinden daha kısa bir süre öngörüyor. Trump, yardımın kesilmesi fikrini Netanyahu’nun gündeme getirdiğini ve liderlerin konu üzerinde birkaç yıldır görüştüğünü iddia etti. İsrail hükümetinden anlaşmanın ayrıntılarını doğrulayan resmî bir açıklama gelmedi.
Karar ABD iç siyasetindeki tartışmayı etkileyebilir
Açıklama, Gazze savaşı sonrasında ABD’nin İsrail’e askerî ve mali desteği etrafındaki siyasi tartışmaların yoğunlaştığı dönemde yapıldı. Haziranda yayımlanan bir kamuoyu araştırmasında, ABD seçmenlerinin yüzde 48’i ve Demokrat seçmenlerin yüzde 66’sı Washington’ın İsrail’i gereğinden fazla desteklediği görüşünü bildirdi. Aynı soru 2017’de sorulduğunda oranlar sırasıyla yüzde 16 ve yüzde 20 olmuştu.
Trump, düzenli yardımı sona erdirmenin Cumhuriyetçilere yönelik eleştirileri azaltacağını savundu. Yardım modelindeki olası değişiklik, yalnızca seçim tartışmalarını değil, onlarca yıldır güvenlik yardımına dayanan ABD-İsrail ilişkilerinin mali yapısını da etkileyebilir.
Kararın yürürlüğe girip girmeyeceği, yardımın hangi kalemleri kapsayacağı ve Kongrenin tutumu önümüzdeki dönemde açıklığa kavuşacak. Washington’ın İsrail’e ihtiyaç hâlinde destek verme taahhüdünün sınırları da resmî uygulama planıyla belirlenecek.
Sıkça Sorulanlar
ABD'nin İsrail'e yıllık yardımı ne zaman kesilecek?
Donald Trump, ABD'nin İsrail'e sağladığı yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık düzenli yardımın 2026 yılı sonunda kesileceğini söyledi. Uygulama takvimi için Beyaz Saray ve Kongreden ayrıntılı bir plan açıklanmadı.
Trump'ın açıkladığı karar İsrail'e silah satışlarını da durduruyor mu?
Hayır. Donald Trump, İsrail'in Amerikan silahlarını satın almaya devam edebileceğini belirtti. Açıklama, düzenli yardımın sona ermesine odaklanıyor; savunma iş birliğinin tümüyle bitirileceği açıklanmadı.
ABD ile İsrail arasındaki mevcut askerî yardım anlaşması nedir?
2016'da imzalanan 10 yıllık mutabakat zaptı, 2019-2028 mali yılları için toplam 38 milyar dolarlık askerî yardım öngörüyor. Yıllık yardım tutarı 3,8 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
Trump neden İsrail'e düzenli yardımı kesmek istediğini söylüyor?
Trump, İsrail'in düzenli yardıma artık ihtiyaç duymadığını savundu. Trump ayrıca yardımın ABD iç siyasetinde Cumhuriyetçilere karşı kullanılan bir eleştiri konusu hâline geldiğini söyledi.
Yardımın kesilmesi için ABD Kongresinin rolü nedir?
ABD-İsrail mutabakatı yıllık bütçe ödeneklerine dayanıyor ve Kongrenin kararları önem taşıyor. Trump ile Netanyahu arasındaki siyasi anlaşma, Kongrenin onayladığı fonları kendiliğinden iptal etmiyor.