27 Ekim oylaması Netanyahu ile Eisenkot’u karşı karşıya getiriyor
İsrail seçmeni 27 Ekim Salı günü genel seçim için sandığa gidecek. Yarış, uzun süredir başbakanlık yapan Binyamin Netanyahu’nun liderliğindeki sağcı Likud ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki merkez çizgideki Yashar Partisi arasında yoğunlaşıyor. Seçim, 7 Ekim 2023 saldırılarından sonra yapılan ilk parlamento oylaması olma özelliğini taşıyor.
İsrail’de seçmenler başbakan adayına doğrudan oy vermiyor; parti listelerini seçiyor. Yüzde 3,25’lik ülke barajını geçen partiler, aldıkları oy oranına göre 120 sandalyeli İsrail Parlamentosunda temsil ediliyor. Cumhurbaşkanı, milletvekillerinden en fazla desteği alma ihtimali görülen isme hükümet kurma görevi veriyor.
Seçim öncesindeki hafta sonunda Tel Aviv’de binlerce kişinin katıldığı hükümet karşıtı gösteri düzenlendi. 7 Ekim saldırılarında yaşamını yitirenlerin ve rehin alınanların ailelerinin oluşturduğu Ekim Konseyi’nin çağrısıyla yapılan eylemde, saldırı sırasındaki güvenlik ve istihbarat eksiklerinin bağımsız bir komisyon tarafından araştırılması istendi. Organizatörler, hükümet yanlısı gruplarla yaşanabilecek gerginlik ihtimaline karşı yetkilileri bilgilendirdiklerini açıkladı.
Netanyahu’nun mevcut ittifakı Likud, aşırı sağcı partiler ve ultra Ortodoks partilerden oluşuyor. Eisenkot’un çevresindeki muhalefet cephesinde ise Naftali Bennett, Avigdor Liberman ve Yair Golan gibi farklı siyasi çizgilerdeki isimlerin partileri yer alıyor. İki kampın ideolojik ve kişisel ayrışmaları, seçim sonucundan sonra pazarlıkları belirleyebilir.
Anketler parlamentoda çoğunluk göstermiyor
Son anketlerin büyük bölümü Yashar Partisini Likud’un önünde gösteriyor. Dört araştırmanın ortalamasında Yashar’ın yaklaşık 22, Likud’un ise yaklaşık 20 sandalye alması bekleniyor. Ancak parti birinciliği tek başına hükümet kurmaya yetmiyor; başbakanlık için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.
Araştırmalarda Netanyahu bloğu yaklaşık 49-50 sandalye, muhalefet partileri ise yaklaşık 54 sandalye seviyesinde görünüyor. Arap partilerinin toplam sandalye sayısının 14-15 aralığına ulaşabileceği tahmin ediliyor. Muhalefetteki Yahudi partilerinin önemli bölümü Arap partileriyle koalisyona mesafeli durduğu için, aritmetik üstünlük hükümet çoğunluğuna otomatik olarak dönüşmüyor.
Bazı araştırmalar Likud’u daha güçlü gösterirken, diğerleri Eisenkot’un partisine iki ila dört sandalye farkla üstünlük veriyor. Anketlerin ortak sonucu, iki büyük bloktan hiçbirinin 61 sandalyeye tek başına yaklaşamadığı yönünde. Sandık sonrası azınlık hükümeti, geniş tabanlı koalisyon veya yeni seçim ihtimalleri masada bulunuyor.
Barajdaki küçük partiler hükümet hesabını değiştirebilir
Seçimde kayıtlı 37 parti listesi bulunuyor. Parlamentoya girme sınırındaki küçük partilerin alacağı birkaç ondalık puan, bloklar arasındaki sandalye dağılımını değiştirebilir. Baraj altında kalan bir listeye giden oylar parlamentoda temsil edilmeyeceği için, özellikle sağ seçmenin tercihleri Netanyahu’nun koalisyon hesabında belirleyici olabilir.
Eski general Ofer Winter’ın liderliğindeki İsrail Halkı Partisi, anketlerin çoğunda barajın hemen altında kalıyor. Winter’ın listesinin parlamentoya girememesi, sağ blokta oy kaybına neden olabilir. Yoaz Hendel ile Yaron Zelekha’nın öncülük ettiği Yedek Askerler ve Ekonomi Partisi ortak listesi ise bazı anketlerde dört sandalye kazanırken, bazı araştırmalarda barajı geçemiyor.
Küçük partilerin seçim sonrası tutumu da en az sandalye sayıları kadar önem taşıyor. Hendel, Netanyahu’nun ultra Ortodoks partilerle ittifakını sürdürmesi hâlinde destek vermeyeceğini söylüyor. Hendel ayrıca Hamas’ı kınamayan Arap partilerinin desteğine dayanan bir hükümette yer almayacağını belirtiyor. Söz konusu tutumlar, koalisyon seçeneklerini daha da daraltıyor.
Yurt dışında yaşayan İsraillilerin oy kullanmak için ülkeye dönmesi de katılım oranını etkileyebilir. İsrail, diplomatlar dışındaki vatandaşlara yurt dışında oy kullanma imkânı tanımıyor. Seçim için yaklaşık 70 bin İsraillinin yurt dışından ülkeye gelmesinin beklendiği bildiriliyor. İlk kez oy kullanacak yaklaşık yarım milyon seçmen ile Arap seçmenlerin katılım oranı, barajdaki partilerin kaderini etkileyebilecek diğer unsurlar arasında yer alıyor.
7 Ekim, askerlik ve ekonomi kampanyanın ana başlıkları
Kampanyanın merkezinde güvenlik, 7 Ekim saldırılarının sorumluluğu ve Gazze savaşı bulunuyor. Hamas öncülüğündeki saldırıda yaklaşık 1.200 kişi öldürülmüş, 251 kişi Gazze’ye götürülmüştü. Netanyahu’nun rakipleri, saldırılarla ilgili devlet soruşturması kurulmasını savunuyor ve başbakanın siyasi sorumluluk üstlenmediğini ileri sürüyor.
Netanyahu ise Gazze, Lübnan ve İran’la yaşanan çatışmalarda izlediği politikaların İsrail’in güvenliğini güçlendirdiğini savunuyor. Likud lideri, muhalefetin Arap partilerinden destek almasının güvenlik riskleri doğurabileceği mesajını kampanyasında öne çıkarıyor.
Askerlik yükümlülüğü de seçimde geniş destek gören başlıklardan biri. İsrail ordusunun personel ihtiyacının arttığı dönemde ultra Ortodoks erkeklerin dinî eğitim gerekçesiyle askerlikten muaf tutulması tartışılıyor. Muhalefet partileri, mahkeme kararlarının uygulanmasını ve askerlik yükünün daha eşit paylaşılmasını vaat ediyor.
Hayat pahalılığı, konut fiyatları, eğitim ve sağlık harcamaları özellikle genç seçmenlerin gündeminde bulunuyor. Seçim sonucu yalnızca Netanyahu’nun siyasi geleceğini değil, İsrail’in iç hukuk düzeni, Batı Şeria politikası, Gazze’nin geleceği ve uluslararası ilişkilerdeki tutumunu da etkileyecek. Sandıktan açık bir çoğunluk çıkmaması hâlinde, ülkeyi haftalar hatta aylar sürebilecek koalisyon görüşmeleri bekliyor.
Sıkça Sorulanlar
İsrail genel seçimi ne zaman yapılacak?
İsrail'de genel seçim 27 Ekim Salı günü yapılacak. Seçim, 7 Ekim 2023 saldırılarından sonraki ilk parlamento oylaması olacak.
İsrail'de seçim sistemi nasıl işliyor?
İsrailli seçmenler başbakan için doğrudan oy kullanmıyor, parti listelerini seçiyor. Yüzde 3,25 barajını geçen partiler 120 sandalyeli parlamentoya giriyor; hükümet için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.
Gadi Eisenkot ve Binyamin Netanyahu'nun yarışında anketler ne gösteriyor?
Son anketlerin çoğu Gadi Eisenkot'un Yashar Partisini Binyamin Netanyahu'nun Likud Partisinin iki ila dört sandalye önünde gösteriyor. Ancak iki bloktan hiçbirinin tek başına hükümet kuracak 61 sandalyeye ulaşması beklenmiyor.
Tel Aviv'deki hükümet karşıtı gösteride hangi talep öne çıktı?
Tel Aviv'deki göstericiler, 7 Ekim 2023 saldırılarındaki güvenlik ve istihbarat eksiklerinin bağımsız bir komisyon tarafından araştırılmasını istedi. Eylem, saldırıda yaşamını yitirenlerin ve rehin alınanların ailelerinin oluşturduğu Ekim Konseyi'nin çağrısıyla yapıldı.