İsrail’de 27 Ekim’de yapılan genel seçimlerin ardından açıklanan sandık çıkış anketleri ve kısmi sayım verileri, Binyamin Netanyahu liderliğindeki sağ blok ile Gadi Eisenkot’un öncülük ettiği muhalefetin Knesset’te çoğunluk kuramadığına işaret etti. 120 sandalyeli parlamentoda hükümet kurmak için en az 61 milletvekili gerekiyor. Filistinli Arap partilerin toplam temsilinin 15 ile 18 sandalye aralığına çıkması beklenirken, koalisyon pazarlıklarının odağı bu partilere çevrildi.
Kısmi sonuçlar henüz kesinleşmediği için blokların sandalye sayıları farklı hesaplamalarda değişiyor. Resmi sonuçların, inceleme ve olası itirazların tamamlanmasının ardından 4 Kasım’a kadar açıklanması bekleniyor. Kesin tablo ortaya çıkana kadar İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un hükümeti kurma görevini kime vereceği de netleşmeyecek.
Kısmi sayımda Netanyahu bloğu öne geçti
Oyların yaklaşık yüzde 50’sinin sayıldığı aşamada Netanyahu bloğunun 56 sandalye, Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğunun 49 sandalye ve Arap partilerinin 15 sandalye alabileceği tahmin edildi. Daha erken sandık çıkış anketlerinde ise Eisenkot bloğu 52, Netanyahu bloğu 50 milletvekiliyle önde görünüyordu.
Farklı ölçümlerdeki değişim, özellikle sayımı tamamlanmayan bölgeler ve küçük partilerin baraj çevresindeki oylarıyla bağlantılı. Her iki tahmin de Netanyahu ve Eisenkot’un kendi ittifaklarıyla salt çoğunluğa ulaşamadığını gösteriyor. Likud, parti bazında ilk sıradaki yerini korurken, Eisenkot’un Yashar Partisi ikinci sırada yer aldı.
Netanyahu, Likud’un en büyük parti olduğunu savundu ve sağ blok için çoğunluk bulunduğunu ileri sürdü. Eisenkot ise seçim verilerinin iktidar değişimi için zemin oluşturduğunu söyledi. Muhalefetteki Demokratlar ve diğer ortaklar da hükümet görüşmeleri yürütmeye hazır olduklarını açıkladı.
Filistinli Arap partiler meclis aritmetiğinde belirleyici
İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Arap Listesi ile Raam’ın toplamda 15 ila 18 sandalye kazanması öngörülüyor. Ortak Arap Listesi için 11 veya daha fazla sandalye, Raam için ise yaklaşık 7 sandalye tahmini yapılıyor. Kısmi oy oranlarında Ortak Arap Listesi yüzde 8,3, Raam ise yüzde 3,7 düzeyinde bulunuyor.
Sandalye artışı, Filistinli Arap partileri hükümet kurulması veya dışarıdan destek verilmesi görüşmelerinde güçlü aktörler arasına taşıyor. Raam lideri Mansur Abbas, koalisyon seçeneğine açık olduğunu bildirdi. Ortak Arap Listesi de aşırı sağın iktidardan uzaklaştırılması amacıyla dışarıdan destek ihtimalini tamamen kapatmadı.
Ancak Eisenkot’un seçim döneminde Arap partileriyle doğrudan koalisyon kurmaya mesafeli açıklamalar yapması, müzakereleri zorlaştırabilir. Eisenkot, olası görüşmeler için İsrail’in Yahudi ve demokratik devlet niteliğinin kabulü, bağımsızlık bildirgesindeki ilkeler, askerlik düzeni ve Hamas’a yönelik tutum gibi koşullar sıraladı. Ortak Arap Listesi temsilcileri, görüşmelerin ön koşullarla değil eşit müzakere zemininde yürütülmesi gerektiğini belirtti.
Hükümet kurma takviminde hangi aşamalar var?
Kesin sonuçların ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, meclise giren partilerin liderleriyle görüşecek ve hükümet kurma görevini bir milletvekiline verecek. Görevlendirilen aday, ek süreyle birlikte yaklaşık altı hafta içinde 61 milletvekilinin desteğine dayanan bir hükümet oluşturmak zorunda olacak.
İlk adayın başarısız olması halinde görev başka bir adaya verilebilecek. İkinci girişim de sonuç vermezse Knesset üyelerinin belirli süre içinde çoğunluk imzasıyla başka bir aday üzerinde uzlaşması gerekecek. Hükümet kurulamazsa parlamentonun feshi ve yaklaşık üç ay içinde yeniden seçim gündeme gelecek.
Netanyahu veya Eisenkot’un yeterli desteği bulamaması halinde mevcut hükümet geçici olarak görevini sürdürecek. İsrail, 2019-2022 arasında yaşanan siyasi kilitlenmede dört yıl içinde beş kez sandığa gitmişti. Benzer bir tekrar seçiminin ihtimaller arasında bulunması, küçük partilerin pazarlık gücünü artırıyor.
Olası koalisyon modelleri ve siyasi engeller
İlk seçenek, Eisenkot’un Raam ve diğer muhalefet partilerinin desteğiyle hükümet kurması. Raam’ın desteği tek başına sayısal olarak yeterli olmayabilir; Ortak Arap Listesi’nin dışarıdan desteği veya muhalefet içindeki tüm partilerin uzlaşması gerekebilir. Sağ eğilimli bazı muhalefet ortaklarının Arap partileriyle aynı hükümette yer almaya karşı çıkması önemli engel oluşturuyor.
İkinci seçenek, Netanyahu ile Eisenkot çevresindeki partilerin geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümetinde uzlaşması. Seçim öncesinde iki lider de böyle bir formüle mesafeli konuştu. Buna rağmen yeni seçimi önleme isteği ve blokların çoğunluk kuramaması, geniş koalisyon seçeneğini masada tutuyor.
Üçüncü seçenek ise azınlık hükümeti. Azınlık hükümeti, bazı partilerin kabineye katılmadan kritik oylamalarda destek vermesiyle çalışabilir. Kırılgan sandalye dengesi nedeniyle azınlık hükümeti erken seçim riskini ortadan kaldırmayacak. Kesin sonuçlar, Filistinli Arap partilerin hangi koalisyon formülünde ve hangi koşullarla rol üstlenebileceğini belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
İsrail seçimlerinde neden henüz hükümet kurulamadı?
Kısmi sonuçlar, Netanyahu ve Eisenkot liderliğindeki blokların 120 sandalyeli Knesset'te hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşamadığını gösteriyor. Kesin sonuçların ardından koalisyon pazarlıkları başlayacak.
Filistinli Arap partiler İsrail seçiminde kaç sandalye kazanabilir?
Kısmi sonuçlar ve sandık çıkış anketleri, Filistinli Arap partilerin toplamda 15 ila 18 sandalye kazanabileceğine işaret ediyor. Ortak Arap Listesi için 11 veya daha fazla, Raam için yaklaşık 7 sandalye tahmini bulunuyor.
Gadi Eisenkot Arap partileriyle koalisyon kurabilir mi?
Gadi Eisenkot'un çoğunluğa ulaşması için Raam veya Ortak Arap Listesi'nin desteğine ihtiyaç duyma ihtimali yüksek. Ancak Eisenkot'un şartları ve bazı muhalefet ortaklarının tutumu doğrudan koalisyon görüşmelerini zorlaştırabilir.
İsrail'de hükümet kurulamazsa ne olur?
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog önce bir adaya hükümet kurma görevi verecek, başarısızlık halinde görev başka bir adaya geçebilecek. Hiçbir aday çoğunluğu sağlayamazsa Knesset feshedilebilir ve yaklaşık üç ay içinde seçim yenilenebilir.