Fed Genel Müfettişliği, Washington’daki iki merkez binasının yenilenmesine ilişkin incelemesinde federal ceza yasalarının ihlal edildiğine dair makul gerekçe bulmadığını açıkladı. 30 Eylül’de yayımlanan rapor, eski Fed Başkanı Jerome Powell’ın proje maliyetlerine ilişkin Kongre ifadesinde suç teşkil eden bir davranış saptamadı. Buna karşılık rapor, Fed Yönetim Kurulunun milyarlarca dolarlık inşaatı maliyet ve takvim bakımından etkili biçimde yönetemediği sonucuna vardı.
İnceleme, ABD Başkanı Donald Trump’ın yenileme harcamaları üzerinden Powell’a yönelttiği eleştirilerin ardından önem kazandı. Adalet Bakanlığı yılın başında Powell’ın Senato’daki açıklamalarını da kapsayan bir ceza soruşturması başlatmış, federal mahkemenin celpleri geçersiz saymasının ardından soruşturma nisan ayında kapatılmıştı. Genel Müfettişlik raporu, kapatılan soruşturmanın dayandığı yenileme tartışmasına ilişkin en kapsamlı kurum içi değerlendirmeyi oluşturdu.
Denetim raporu ceza ve idari ihlal bulmadı
Genel Müfettişlik, inceleme boyunca Adalet Bakanlığına sevk gerektirecek bir federal ceza ihlali tespit etmediğini bildirdi. Raporda ayrıca Fed politikalarını ihlal eden ve idari yaptırım gerektiren bir davranışın belirlenmediği belirtildi. Sonuç, Powell hakkındaki yalan ifade ve yolsuzluk iddialarının kurum içi denetimde doğrulanmadığı anlamına geliyor.
Rapor, eleştirilerin hedefindeki bazı mimari unsurların da maliyet aşımının başlıca nedeni olmadığını kaydetti. Başkanlık asansörü, mermer kullanımı, bahçe terası, su unsurları ve ışıklıklar gibi özelliklerin toplam harcama artışına maddi düzeyde katkı yapmadığı değerlendirmesi yapıldı.
Donald Trump, raporun yayımlanmasından sonra Powell’ın Fed Yönetim Kurulundan ayrılması gerektiğini savundu ve Adalet Bakanlığının raporu incelemesini isteyeceğini söyledi. Powell, başkanlık görevi mayıs ayında Kevin Warsh’a geçtikten sonra Fed Yönetim Kurulu üyeliğini sürdürdü.
Yönetim eksikleri maliyet artışını büyüttü
Denetim, hukuki ihlal bulmamasına rağmen proje yönetiminde önemli eksikler sıraladı. Fed Yönetim Kurulu, inşaatın başlangıcında ana yükleniciden kapsamlı bir maliyet tahmini almadı ve proje için bağlayıcı bir azami fiyat belirlemedi. Genel Müfettişliğe göre bu tercihler, maliyetler yükseldikçe bütçenin artırıldığı bir ödeme yaklaşımına neden oldu.
Raporda üst yönetimin bütçe veya kapsamı etkileyen kritik kararları yeterince düzenli izlemediği de vurgulandı. İç yönetişim yapısının, çok sayıda sözleşme ve teknik değişiklik içeren milyarlarca dolarlık bir inşaatı denetlemek için yetersiz kaldığı sonucuna varıldı. Fed’in önceki yenileme projelerinde tespit edilen planlama, güvenilir maliyet tahmini ve denetim sorunlarının bir bölümünün yeniden yaşandığı belirtildi.
Enflasyon, malzeme, ekipman ve işçilik fiyatlarındaki yükseliş maliyetleri artıran unsurlar arasında yer aldı. Ancak Genel Müfettişlik, toplam maliyet aşımının genel enflasyon oranlarının üzerine çıktığını bildirdi. Asbestin beklenenden fazla çıkması, zemin koşulları, sınırlı alt yüklenici teklifleri ve tasarım değişiklikleri de inşaat takvimini ve harcamaları etkiledi.
Projenin bütçesi ve bitiş tarihi ertelendi
Yenileme çalışmaları, Marriner S. Eccles binası ile 1951 Constitution Avenue NW’deki ikinci Fed binasını kapsıyor. İnşaat bütçesi Şubat 2020’de 921 milyon dolar olarak hesaplandı. Denetim raporundaki verilere göre inşaat maliyeti Aralık 2024’te 2,018 milyar dolara yükseldi.
Kaynaklarda projenin toplam maliyetine ilişkin 2,4 milyar dolar ile yaklaşık 2,5 milyar dolar arasında değişen tahminler yer alıyor. Farklılık, inşaat bütçesi ile proje kapsamındaki toplam harcamaların ayrı hesaplanmasından kaynaklanıyor. Fed ayrıca ocak ayında inşaat yöneticisinden 2,135 milyar dolarlık yeni bir teklif aldı.
İnşaatın ilk hedefi 2024 ortasında tamamlanmaktı. Çalışmaların artık Aralık 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor. Fed, geçmişte maliyet artışlarını tasarım revizyonları, denetim kurumlarının talepleri, piyasa fiyatları ve öngörülemeyen şantiye koşullarıyla açıklamıştı.
Rapor sonrası denetim ve siyasi tartışma sürdü
Fed Başkanı Kevin Warsh, Genel Müfettişlik önerilerinin uygulanacağını bildirdi. Warsh, projenin denetimini Genel Hizmetler İdaresine devretme, tamamlanma takvimi ile maliyet için açık başarı ölçütleri oluşturma ve inşaat sözleşmelerini ayrıntılı denetleme planını duyurdu.
Fed Yönetim Kurulu, alınmayan hizmetler veya yapılmayan işler için ödeme yapılıp yapılmadığını belirlemek amacıyla tam kapsamlı denetim yürütecek. Kurul, sözleşme kapsamında karşılığı bulunmayan ödemeler tespit edilirse geri ödeme ya da mahsup talep edebilecek. Genel Müfettişlik de önerilerin uygulanmasını üçer aylık dönemlerde izleyecek.
Yenileme tartışması, Fed’in faiz politikasına ilişkin siyasi gerilimin bir parçası haline geldi. Trump yönetimi faizlerin daha hızlı düşürülmesini isterken, Fed yüksek enflasyon gerekçesiyle para politikası kararlarında bağımsız hareket edilmesi gerektiğini savunuyor. Denetim raporu, yenileme yönetimindeki eksikleri belgelemesine karşın Powell veya diğer Fed yetkilileri için ceza soruşturmasını gerektirecek bulgu ortaya koymadı.
Sıkça Sorulanlar
Fed yenileme projesinde suç unsuru bulundu mu?
Fed Genel Müfettişliği, Washington’daki merkez binalarının yenilenmesinde federal ceza yasalarının ihlal edildiğine dair makul gerekçe bulmadı. İnceleme ayrıca idari yaptırım gerektirecek bir kurum politikası ihlali saptamadı.
Fed merkez binası yenilemesinin maliyeti ne kadar arttı?
İnşaat bütçesi Şubat 2020’de 921 milyon dolar iken Aralık 2024’te 2,018 milyar dolara çıktı. Toplam proje maliyeti farklı hesaplama yöntemleri nedeniyle kaynaklarda yaklaşık 2,4 milyar dolar ile 2,5 milyar dolar arasında yer aldı.
Fed yenileme maliyetleri neden yükseldi?
Genel Müfettişlik, kapsamlı başlangıç maliyet tahmini ve bağlayıcı azami fiyat sınırı bulunmamasını temel yönetim eksikleri arasında saydı. Enflasyon, malzeme ve işçilik fiyatları, asbest temizliği, zemin koşulları ile tasarım değişiklikleri de harcamaları artırdı.
Fed yenileme çalışmaları ne zaman tamamlanacak?
Başlangıçta 2024 ortasında bitmesi planlanan Fed merkez yenilemesinin Aralık 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor. Fed Yönetim Kurulu, tamamlanma takvimini izlemek için yeni maliyet ve zaman ölçütleri oluşturacak.
Jerome Powell hakkındaki ceza soruşturmasının durumu nedir?
Adalet Bakanlığının Jerome Powell’ın yenileme maliyetleri hakkındaki Senato ifadesine yönelik soruşturması nisan ayında kapatıldı. Fed Genel Müfettişliği raporu da Powell’ın ifadesiyle bağlantılı ceza gerektiren bir bulgu tespit etmedi.