FAA onayı Boeing 737 MAX 10 teslimatlarını başlatacak
ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), Boeing 737 MAX ailesinin en büyük modeli 737 MAX 10’a 20 Ekim’de tip sertifikası verdi. Karar, yıllardır sertifika bekleyen dar gövdeli yolcu uçağının ABD’de ticari teslimatlara hazırlanmasını sağladı. Sertifika belgesi, Washington eyaletindeki Everett tesisinde düzenlenen törende Boeing yöneticilerine sunuldu.
FAA onayı, Boeing’in MAX 10 siparişlerini teslim etmeye başlaması için temel düzenleyici engeli kaldırdı. Ancak uçağın ABD dışındaki bazı pazarlarda hizmete girmesi için ilgili ülkelerin havacılık otoritelerinden ek onay alınması gerekecek. Kanada ve Avrupa’daki sertifikasyon çalışmalarının önümüzdeki aylarda tamamlanması bekleniyor.
İlk teslimatın Kanada merkezli WestJet’e 2027’nin başlarında yapılması planlanıyor. United Airlines, Alaska Airlines, Delta Air Lines, American Airlines ve Ryanair de MAX 10’un başlıca müşterileri arasında yer alıyor. Uçak üreticisi, teslimat takvimini üretim kapasitesi, motor tedariki ve uluslararası düzenleyici izinlerle uyumlu yürütmek zorunda.
Yıllar süren inceleme hangi nedenlerle uzadı
Boeing, 737 MAX 10’un ilk teslimatını başlangıçta 2020 için öngörüyordu. Program, 2018 ve 2019’da yaşanan iki 737 MAX 8 kazasının ardından değişen güvenlik ve sertifikasyon kuralları nedeniyle uzun süre ertelendi. Kazalarda toplam 346 kişi hayatını kaybetti; olayların ardından 737 MAX filosu dünya genelinde geçici olarak uçuşlardan çekildi.
FAA, kazaların ardından Boeing’in tasarım, uçuş kontrolü ve üretim denetimi uygulamalarını daha ayrıntılı incelemeye başladı. MAX 10 programında motor buz önleme sistemi, iniş takımı, ıslak pistte frenleme performansı ve seyrüsefer yazılımı gibi başlıklarda ek değerlendirmeler yapıldı. Eylül ayında gündeme gelen seyrüsefer yazılımı sorununu FAA, sertifikayı engelleyecek bir emniyet riski olarak görmedi.
Sertifikasyon programı yaklaşık bin test uçuşu, 2 bini aşkın uçuş test saati ve yaklaşık bin saatlik yer testini içerdi. MAX 10, 2020’de kabul edilen Uçak Sertifikasyonu, Güvenliği ve Hesap Verebilirliği Yasası’nın daha sıkı kuralları çerçevesinde sertifika alan ilk ticari uçaklardan biri oldu.
Yeni modelde hücum açısı sensörlerini izleyen geliştirilmiş bir sistem bulunuyor. Sistem, olağan dışı sensör verilerini tespit ederek hatalı bilginin diğer uçak sistemlerine iletilmesini engellemeyi hedefliyor. Kokpitte etkilenen sensörü gösteren uyarılar ile hatalı çubuk sarsıcı ikazını susturmaya yarayan bir kumanda da güvenlik düzenlemeleri arasında yer alıyor.
MAX 10 kapasite ve menzil açısından ne sunuyor
Boeing 737 MAX 10, tek koridorlu uçak ailesinin en yüksek kapasiteli üyesi olarak tasarlandı. Uçak, yüksek yoğunluklu yerleşimde 230 yolcu taşıyabiliyor. İki sınıflı standart kabin düzeninde koltuk sayısı 185 ile 210 arasında değişiyor.
MAX 10’un yaklaşık 3.100 deniz mili, başka bir ifadeyle 5.740 kilometre menzile ulaşması öngörülüyor. Kapasite ve menzil özellikleri, modeli kısa ve orta mesafeli yoğun hatlarda eski uçakların yerine kullanılabilecek bir seçenek hâline getiriyor. Havayolları, çift koridorlu daha büyük uçaklara geçmeden koltuk başına maliyeti düşürmeyi amaçlıyor.
Uçak, CFM International LEAP-1B motorlarıyla çalışıyor. Boeing, motorlar ve aerodinamik düzenlemeler sayesinde önceki 737 NG kuşağına göre daha düşük yakıt tüketimi hedefliyor. MAX 10’un uzatılmış gövdesi, güçlendirilmiş iniş takımları ve artan yolcu yüküne uygun kanat düzenlemeleri bulunuyor.
Boeing için ticari rekabet neden önemli
MAX 10 için 30’dan fazla müşteriden 1.550’nin üzerinde kesin sipariş bulunuyor. Siparişler, Boeing’in teslim edilmemiş 737 MAX siparişlerinin yüzde 30’undan fazlasını oluşturuyor. Sertifika, Boeing’in yıllardır teslim edemediği siparişlerden gelir elde etmesi bakımından şirketin mali toparlanmasında önemli bir aşama sayılıyor.
Model, yüksek kapasiteli tek koridorlu pazarda Airbus A321neo ile rekabet edecek. MAX 10 sertifikasındaki gecikme sırasında A321neo, havayollarından önemli sayıda sipariş aldı. Boeing, sertifika ile birlikte kapasite gereksinimleri farklılaşan havayollarına MAX ailesinin tüm ana modellerini sunabilecek.
FAA’nın sertifikası, Boeing üzerindeki üretim ve kalite denetimini sona erdirmiyor. 2024’te bir MAX 9 uçağında yaşanan kabin paneli olayının ardından FAA, Boeing’in montaj süreçleri, tedarikçi denetimi ve kalite kayıtlarını yakından izlemeyi sürdürüyor. 737 üretimindeki aylık 38 uçak sınırı da kalite iyileştirmeleri konusunda yeterli güven oluşana kadar geçerliliğini koruyor.
Teslimatlarda üretim ve bakım hazırlığı belirleyici olacak
Boeing’in önündeki aşama, sertifikalı uçağı düzenli ve zamanında teslim edebilmek olacak. Şirketin üretim hızını artırması; motor tedariki, montaj kalitesi ve FAA gözetimiyle doğrudan bağlantılı. Havayolları da pilot eğitimini, teknik ekip hazırlığını, yedek parça planlamasını ve bakım sistemlerini tamamlamak zorunda.
MAX ailesini hâlihazırda işleten şirketler, ortak uçak yapısı sayesinde eğitim ve bakımda bazı kolaylıklar elde edebilir. Buna karşılık, her havayolunun filoya katılım takvimi kendi düzenleyici onaylarına, kabin yerleşimine ve operasyon planına göre değişecek. MAX 10’un ticari başarısı, sertifikanın ardından Boeing’in güvenlik ve kalite standartlarını teslimat döneminde istikrarlı biçimde korumasına bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
Boeing 737 MAX 10 ne zaman FAA sertifikası aldı?
ABD Federal Havacılık İdaresi, Boeing 737 MAX 10'a 20 Ekim 2026'da tip sertifikası verdi. Sertifika, uçağın ABD'deki ticari teslimatları için temel düzenleyici izni sağladı.
Boeing 737 MAX 10 kaç yolcu taşıyabiliyor?
Boeing 737 MAX 10, yüksek yoğunluklu kabin düzeninde 230 yolcu taşıyabiliyor. İki sınıflı standart yerleşimde kapasite 185 ile 210 koltuk arasında değişiyor.
Boeing 737 MAX 10 sertifikası neden gecikti?
Sertifikasyon, 2018 ve 2019'daki iki MAX 8 kazasının ardından sıkılaştırılan güvenlik incelemeleri nedeniyle gecikti. Motor buz önleme sistemi, uçuş kontrolü, seyrüsefer yazılımı ve üretim kalitesi başlıkları da takvimi uzattı.
Boeing 737 MAX 10'un ilk teslimatı kime yapılacak?
İlk Boeing 737 MAX 10 teslimatının Kanada merkezli WestJet'e 2027'nin başlarında yapılması planlanıyor. Teslimat için Kanada'daki düzenleyici onayların da tamamlanması gerekiyor.
FAA sertifikası Boeing'in üretim kısıtlamalarını kaldırdı mı?
Hayır. FAA sertifikası MAX 10'un teslimat yolunu açtı, ancak Boeing'in 737 üretimindeki kalite gözetimi ve aylık üretim sınırı sürüyor.