ABD, Hürmüz Boğazı’nda denetimin kendisinde olduğunu savundu
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 14 Ekim’de yaptığı açıklamada İran Devrim Muhafızları Ordusunun Hürmüz Boğazı üzerinde denetim kurduğu yönündeki iddiayı reddetti. CENTCOM, ABD kuvvetleri ile Körfez’deki bölgesel ortaklarının boğazı açık biçimde kontrol ettiğini ileri sürdü.
Açıklama, İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetlerinden bir yetkilinin bir gün önce yaptığı açıklamanın ardından geldi. İranlı yetkili, Amerikan savaş gemilerinin Hürmüz Boğazı’na yaklaşması durumunda gemileri batırabileceklerini söylemiş ve İran kuvvetlerinin olası karşılaşmaya hazırlandığını belirtmişti.
Tarafların Hürmüz Boğazı’nın askerî denetimine ilişkin açıklamaları bağımsız olarak doğrulanmış değil. Açıklamalar, boğaz çevresindeki deniz trafiği ve enerji sevkiyatının güvenliği konusundaki gerilimin sürdüğünü gösteriyor.
İranlı komutan ABD savaş gemilerini tehdit etmişti
İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetlerinde görevli Tuğamiral Ali Azmaei, Hürmüz Boğazı’nın İran güçlerinin denetiminde olduğunu savunmuştu. Ali Azmaei, ABD savaş gemilerinin boğazın girişine yaklaşmasını beklediklerini, böyle bir durumda gemileri batırabileceklerini öne sürmüştü.
Ali Azmaei ayrıca Amerikan savaş gemilerinin Hürmüz Boğazı’na yaklaşmaktan kaçındığını iddia etti. İranlı komutan, bir ABD uçak gemisinin boğazdan yaklaşık 700 kilometre uzaklaştığını da ileri sürdü. Uçak gemisinin konumu ve uzaklığına ilişkin iddia için resmî, bağımsız bir teyit bulunmuyor.
CENTCOM ise İranlı komutanın sözlerine yanıt verirken İran Devrim Muhafızları Ordusunun deniz gücünü hedef alan ifadeler kullandı. ABD komutanlığının açıklaması, İran’ın boğaz üzerindeki kontrol iddiasını doğrudan reddetmesi bakımından iki taraf arasındaki söylem gerilimini artırdı.
Petrol sevkiyatına ilişkin 19 milyon varil açıklaması
CENTCOM, ABD kuvvetlerinin Körfez’deki ortaklarının pazartesi günü Hürmüz Boğazı üzerinden 19 milyon varilden fazla ham petrol taşımasına yardımcı olduğunu savundu. Söz konusu miktar, boğazdaki geçişlerin ve petrol akışının bölgesel ekonomi ile uluslararası enerji piyasaları için taşıdığı önemi yeniden gündeme getirdi.
Açıklama, 19 milyon varillik sevkiyatın hangi ülkelerden hangi varış noktalarına yapıldığına ilişkin ayrıntı içermedi. Sevkiyatın güvenlik koşulları, tanker sayısı ve nakliyeye hangi askerî unsurların eşlik ettiği de paylaşılmadı.
Hürmüz Boğazı’nda son haftalarda gemilere yönelik güvenlik olayları bildirildi. Tankerlerin hasar görmesine ilişkin haberler ile boğazdaki geçiş kısıtlamalarına dair açıklamalar, deniz taşımacılığı şirketleri ve petrol alıcıları açısından güvenlik riskini yükseltti.
Hürmüz Boğazı deniz güvenliği için neden önemli?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan dar deniz geçidi olarak küresel petrol ticaretinin ana güzergâhları arasında yer alıyor. Körfez ülkelerinden çıkan ham petrolün önemli bölümü, Asya ve diğer pazarlara ulaşmak için Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Boğazdaki askerî gerilim, yalnızca ABD ve İran arasındaki ilişkileri değil, bölge ülkelerinin enerji ihracatını ve uluslararası deniz sigortası maliyetlerini de etkileyebilir. Geçişlerde yaşanabilecek uzun süreli aksama, alternatif kara boru hatlarına ve Kızıldeniz yönündeki rotalara olan ihtiyacı artırabilir.
Washington, deniz ulaşımının açık tutulmasını bölgesel güvenlik önceliği olarak görüyor. Tahran ise Hürmüz Boğazı üzerindeki askerî varlığını caydırıcılık unsuru sayıyor. Tarafların son açıklamaları, boğazdaki fiilî güvenlik durumuna ilişkin karşıt anlatıların sürdüğüne işaret ediyor.
Tarafların açıklamalarından sonra ne bekleniyor?
Taraflardan herhangi biri Hürmüz Boğazı’nda yeni bir askerî operasyon, denetim düzenlemesi veya geçiş kuralı açıklamadı. Deniz trafiğinin seyri, bölgedeki askerî unsurların hareketliliği ve ticari gemilere yönelik güvenlik uyarıları yakından izlenecek.
Petrol sevkiyatının kesintisiz sürmesi, gerilimin ekonomik etkisini sınırlayan ana unsur olmaya devam ediyor. Buna karşılık karşılıklı tehditlerin artması, tanker işletmecilerinin rota, sigorta ve güvenlik planlarını yeniden değerlendirmesine neden olabilir.
Sıkça Sorulanlar
CENTCOM Hürmüz Boğazı hakkında ne açıkladı?
CENTCOM, Hürmüz Boğazı'nın denetiminin ABD kuvvetleri ve Körfez'deki bölgesel ortaklarında olduğunu savundu. CENTCOM, İran Devrim Muhafızları Ordusunun boğazı kontrol ettiği iddiasını reddetti.
İranlı komutan ABD savaş gemileri için ne söyledi?
İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetlerinden Tuğamiral Ali Azmaei, ABD savaş gemilerinin Hürmüz Boğazı'na yaklaşması durumunda gemileri batırabileceklerini öne sürdü. Açıklama, İran'ın boğazı denetlediği iddiasıyla birlikte yapıldı.
CENTCOM'a göre Hürmüz Boğazı'ndan ne kadar petrol taşındı?
CENTCOM, Körfez'deki ortaklarının pazartesi günü Hürmüz Boğazı üzerinden 19 milyon varilden fazla ham petrol taşımasına yardımcı olduğunu bildirdi. Sevkiyatın ayrıntıları açıklanmadı.
Hürmüz Boğazı neden önem taşıyor?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'nden çıkan ham petrolün önemli bölümünün uluslararası pazarlara ulaştığı deniz geçididir. Boğazdaki güvenlik sorunu, enerji arzını, navlun maliyetlerini ve tanker sigortalarını etkileyebilir.