ABD yönetimi, Uluslararası Ceza Mahkemesine (UCM) yönelik yaptırım kararı aldı. Karar, önceki yıllarda mahkeme mensuplarını hedef alan bireysel yaptırımlardan farklı olarak doğrudan kurumun mali ve teknik hizmetlere erişimini etkileyebilecek kapsam taşıyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington’ın UCM’nin ABD vatandaşlarını, askerlerini veya siyasi liderlerini yargılama yetkisini kabul etmediğini açıkladı. ABD, daha önce aynı yaptırım düzenlemesi kapsamında 17 UCM mensubunu hedef almıştı.
Yaptırım duyurusu, Güney Afrika doğumlu hukukçu Navi Pillay’nin 2026 Nobel Barış Ödülü’ne layık görülmesinden saatler sonra geldi. Pillay, 2003-2008 arasında UCM Temyiz Dairesinde yargıçlık yaptı. Nobel Komitesi, ödülün uluslararası hukuk kurumları ve yargıçların siyasi baskıyla karşılaştığı dönemde hesap verebilirliğin önemini hatırlatmayı amaçladığını bildirdi.
Yaptırımlar UCM’nin hizmet ağını hedef alıyor
ABD yaptırımları genel olarak Amerikan şirketlerinin yaptırım uygulanan kişi ya da kuruluşlarla iş yapmasını yasaklıyor. UCM bakımından karar; bankacılık hesapları, sigorta, yazılım lisansları, bulut hizmetleri ve diğer profesyonel destekler üzerinde baskı oluşturabilir. Kuruma hizmet veren ABD bağlantılı şirketler, yaptırım kurallarına uyum için sözleşmelerini gözden geçirmek zorunda kalabilir.
ABD yargı yetkisindeki UCM varlıkları ve mal varlığı menfaatleri bloke edildi; Amerikan kişileri ile ABD içinden veya ABD üzerinden gerçekleştirilen işlemler de lisans ya da istisna bulunmadıkça sınırlandı. ABD Hazine Bakanlığı, yaptırım duyurusunun ardından dört genel lisans yayımladı. Lisanslar, UCM’nin telekomünikasyon ve yazılım hizmetleri, emekli ödemeleri ile tutuklularla bağlantılı belirli işlemlerine izin veriyor.
Genel lisanslardan biri, mahkemenin belirli operasyonlarını sürdürmesi için 180 günlük süre tanıyor. Rubio, yaptırım düzenlemesinin UCM’ye ve Roma Statüsü’ne taraf devletlere Washington’ın kaygıları konusunda müzakere fırsatı tanıyacak biçimde hazırlandığını söyledi.
UCM yetkilileri, geniş kapsamlı yaptırım ihtimaline karşı aylardır hazırlık yapıyordu. Hazırlıklar arasında ticari yazılımların açık kaynaklı seçeneklerle değiştirilmesi, bankacılık düzenlemeleri ve sağlık sigortası için alternatiflerin değerlendirilmesi yer alıyor. Mahkeme kayıt işleri sorumlusu Osvaldo Zavala Giler, Avrupa Birliği’nden Avrupalı şirketleri ABD yaptırımlarının ülke dışı etkilerinden koruyabilecek bir engelleme mekanizmasına hazırlanmasını istemişti.
Washington’un UCM ile anlaşmazlığının başlıkları
Washington, 2002’de yürürlüğe giren Roma Statüsü’ne taraf değil. ABD yönetimleri, farklı dönemlerde UCM’nin Amerikan vatandaşları üzerinde yargı yetkisi bulunmadığını savundu. Anlaşmazlığın önemli başlıklarından biri, UCM’nin Afganistan’da ABD askerlerinin eylemlerine ilişkin geçmişte yürüttüğü incelemeydi. Mahkeme söz konusu incelemeyi daha sonra kapattı.
ABD yönetiminin itirazları, UCM’nin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve diğer İsrailli yetkililer hakkında verdiği tutuklama kararlarıyla da derinleşti. Washington, İsrailli liderlere yönelik kararları da eleştiriyor. Rubio, ABD’nin UCM ve Roma Statüsü’ne taraf ülkelerin Washington’ın kaygılarına çözüm bulmasını beklediğini, sonuç alınamazsa yaptırımların yeniden ayarlanabileceğini söyledi.
Donald Trump’ın ilk başkanlık döneminde UCM savcıları ve yetkililerine yönelik hedefli yaptırımlar uygulanmış, Joe Biden yönetimi yaptırımları kaldırmıştı. Trump’ın Ocak 2025’te göreve dönmesinin ardından ABD, bazı UCM yetkililerine yeniden yaptırım uygulamaya başladı. 9 Ekim’deki karar, kurumun tamamını hedef alması nedeniyle önceki adımlardan daha geniş bir aşama olarak öne çıkıyor.
UCM çalışmayı sürdüreceğini açıkladı
UCM, yaptırımları adaletin işleyişini engelleme girişimi olarak niteledi ve 125 üye devletten mahkemenin faaliyetlerini korumalarını istedi. Mahkeme, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar, soykırım ve saldırı suçları için ulusal makamların yargılama yapamadığı ya da yapmadığı durumlarda görev yürüttüğünü vurguladı.
UCM Başkanı Tomoko Akane, mahkemenin görevini bağımsızlık ve tarafsızlık içinde sürdürmeye devam edeceğini açıkladı. UCM Savcı Yardımcısı Nazhat Shameem Khan da yaptırımların uluslararası hukuku ve bağımsız bir yargı kurumunun çalışmalarını zayıflatmayı amaçladığını söyledi. Khan, soruşturmaların ve kovuşturmaların devam edeceğini belirtti.
Mahkeme ayrıca üye devletlerin siyasi ve mali desteği olmadan faaliyetlerini sürdürmesinin zorlaşabileceği uyarısında bulundu. UCM’nin 125 üyesi arasında Avrupa Birliği ülkelerinin tamamı bulunuyor. NATO içinde ABD ve Türkiye dışındaki üyeler de Roma Statüsü’ne taraf. Hollanda’nın Lahey kentindeki mahkeme, Amerikan yaptırımlarının etkisini sınırlamak için üye ülkelerin sağlayacağı mali, hukuki ve teknik desteğe ihtiyaç duyabilir.
Avrupa Birliği mahkemenin bağımsızlığına destek verdi
Avrupa Birliği, UCM’nin bağımsızlığına desteğini yineledi ve mahkemenin etkili biçimde çalışabilmesi için iş birliği yapacağını açıkladı. Avrupa Birliği, Roma Statüsü’ne taraf ülkelerle birlikte UCM’nin görevini sürdürebilmesi için gerekli tedbirleri değerlendireceğini duyurdu.
Netanyahu, ABD yönetiminin yaptırım kararını desteklediğini açıkladı. Netanyahu, UCM’nin siyasi bir yapı olduğunu ve ulusal egemenliğe tehdit oluşturduğunu savundu.
Yaptırımlar, ABD ile birçok Avrupalı müttefiki arasındaki uluslararası ceza hukuku ayrılığını yeniden görünür hâle getirdi. Washington egemenlik ve ulusal güvenlik gerekçesiyle UCM’nin yetkisini reddederken, UCM’ye taraf devletler mahkemeyi savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarda hesap verebilirlik aracı olarak görüyor. Altı aylık uygulama takvimi, diplomatik temasların ve olası muafiyet görüşmelerinin önündeki zaman aralığını belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
ABD Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne neden yaptırım uyguladı?
ABD yönetimi, UCM'nin ABD vatandaşları, askerleri ve siyasi liderleri üzerinde yargı yetkisi bulunmadığını savunuyor. Washington ayrıca İsrailli yetkililer hakkında verilen tutuklama kararlarına karşı çıkıyor.
ABD yaptırımları UCM'nin hangi hizmetlerini etkileyebilir?
Yaptırımlar, UCM'nin ABD bağlantılı bankacılık, sigorta, yazılım lisansları, bulut hizmetleri ve profesyonel desteklere erişimini zorlaştırabilir. Mahkemenin ABD yargı yetkisindeki varlıkları da bloke edildi.
UCM için tanınan 180 günlük lisans ne anlama geliyor?
Genel lisans, UCM'nin belirli operasyonlarını 180 gün boyunca sürdürebilmesine izin veriyor. Telekomünikasyon, belirli yazılım hizmetleri, emekli ödemeleri ve tutuklularla ilgili bazı işlemler de lisans kapsamına alındı.
Uluslararası Ceza Mahkemesi yaptırımlara nasıl yanıt verdi?
UCM, yaptırımları hukuk devleti ve uluslararası hukuk düzenine yönelik saldırı olarak niteledi. Mahkeme, 125 üye devletten yeterli kaynak sağlayarak faaliyetlerini korumalarını istedi.