ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ile dizel sevkiyatına ilişkin anlaşmanın ardından Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin savaşı sona erdirecek bir uzlaşmaya varamadığını savunarak Ukrayna’da yeni bir lider seçilmesi çağrısında bulundu. Zelenskiy, Rus dizel ihracatına getirilen kolaylığın Moskova’nın silah üretimi ve askeri faaliyetleri için ek gelir yaratacağı uyarısını yaptı.
Trump’ın açıklaması, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik hava saldırılarını artırdığı ve enerji tesisleri ile yerleşim alanlarının hedef alındığı bir dönemde geldi. Zaporijya bölgesindeki saldırılarda en az 20 kişinin öldüğü, Kiev’e yönelik füze saldırısında ise dört kişinin yaralandığı bildirildi.
Trump’ın Zelenskiy’e yönelik yeni lider çağrısı
Trump, Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamada Zelenskiy’nin Rusya ile savaşın sona ermesi için birçok kez anlaşma yapma imkânı bulunduğunu, ancak Ukrayna liderinin böyle bir adım atmadığını söyledi. Trump, Ukrayna’nın “anlaşma yapabilecek yeni bir lidere” ihtiyaç duyduğunu belirtti.
ABD Başkanı, Rusya’nın 2022’de başlayan geniş çaplı işgalinin kendi başkanlığı döneminde yaşanmayacağını da savundu. Trump’ın Ukrayna’nın toprak kaybı ve savaşta hayatını kaybedenlerin sayısına ilişkin bazı açıklamaları ise bağımsız biçimde doğrulanmış verilerle desteklenmediği için kesin bilgi olarak değerlendirilmiyor.
Trump ayrıca Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını eleştirdi. Rus rafinerilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarının dizel arzını daralttığını belirten Trump, küresel piyasalardaki yakıt sıkışıklığının tarım, taşımacılık ve tüketici fiyatları üzerinde baskı yarattığını söyledi.
Rus dizeli anlaşmasıyla gerilim neden büyüdü
Trump, Vladimir Putin ile 9 Ekim’de yaptığı telefon görüşmesinin ardından Rusya’nın ABD ve küresel pazarlara dizel göndereceğini açıkladı. İlk aşamada 300 bin ton dizel sevk edilmesi, kasımda 500 bin ton daha gönderilmesi ve ardından 1 milyon tonluk ek arz sağlanması planlanıyor. Trump, koşulların uygun olması hâlinde kısa süre içinde 3 milyon tonluk ilave sevkiyatın da yapılabileceğini bildirdi.
ABD Hazine Bakanlığı, uygun koşulları taşıyan Rus menşeli dizel sevkiyatları için yaptırım kısıtlamalarını 7 Nisan 2027’ye kadar geçici olarak gevşetti. Washington yönetimi, kararın yüksek dizel fiyatlarını sınırlamayı ve enerji maliyetlerinin enflasyon üzerindeki etkisini azaltmayı hedeflediğini savunuyor.
ABD’de dizel fiyatları, İran savaşı sonrasında arz endişeleriyle yükseldi. Ortalama dizel fiyatının galon başına 6,28 dolara ulaştığı, önceki ay ortalamasının 5,94 dolar, bir yıl önceki ortalamanın ise 3,68 dolar olduğu açıklandı. Yakıt maliyetleri, 3 Kasım’daki ara seçimler öncesinde ABD iç siyasetinin başlıca gündemlerinden biri hâline geldi.
Zaporijya saldırıları ve enerji altyapısı hedefleri
Zelenskiy, Rus dizel ihracatına tanınan kolaylığın Moskova tarafından savaşı sürdürme izni gibi yorumlanacağını söyledi. Ukrayna lideri, enerji ihracatından sağlanacak her ek gelirin silah sistemleri için parça alımına, Şahed tipi insansız hava araçlarının geliştirilmesine, füze üretimine ve cepheye asker teminine aktarılabileceğini bildirdi.
Ukrayna makamları, Zaporijya’da yerleşim alanlarına düzenlenen hava saldırılarında en az 20 kişinin öldüğünü, ölenler arasında üç çocuğun bulunduğunu açıkladı. En az 18 kişinin de yaralandığı bildirildi. Kiev’de gündüz saatlerinde gerçekleşen füze saldırısı dört kişiyi yaraladı.
Rusya ve Ukrayna son dönemde enerji üretim tesisleri, yakıt altyapısı, ulaşım ağları ve lojistik merkezlerine yönelik saldırıları yoğunlaştırdı. Ukrayna’nın Rus rafinerilerini hedef alan saldırıları, Rusya’da dönemsel yakıt kıtlıklarına neden olurken uluslararası enerji piyasasında tedarik kaygılarını artırdı.
Ukrayna’da seçimlerin önündeki hukuki engel
Trump, Ukrayna’da lider değişimi çağrısını daha önce de gündeme getirmişti. Ukrayna’da 2022’den beri uygulanan sıkıyönetim nedeniyle seçimler ertelenmiş durumda. Ukrayna mevzuatı, sıkıyönetim yürürlükteyken cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılmasına izin vermiyor.
Zelenskiy, Trump’ın açıklamalarının ardından Avrupa ve diğer müttefik ülkelerin liderleriyle hava savunması, mühimmat desteği ve Rusya’ya yönelik baskının artırılması konularını görüştü. Ukrayna yönetimi, F-16 uçaklarında kullanılacak mühimmatın yakın günlerde teslim edilmesini beklediğini bildirdi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yapılan görüşmede hava savunmasının güçlendirilmesi ele alındı. İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile görüşmede ise Rusya’nın enerji tesislerine ve Karadeniz’deki deniz taşımacılığına yönelik saldırılarını durdurması için acil enerji ateşkesi çağrısı öne çıktı.
ABD ve Avrupa’dan anlaşmaya gelen tepkiler
Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Rus dizeline yönelik yaptırım gevşetilmesinin Moskova’ya savaşı finanse edecek daha fazla gelir sağlayacağı görüşünü paylaştı. Kallas, Avrupa Birliği dışişleri bakanlarının Rusya’ya karşı geniş kapsamlı yeni yaptırımları görüşeceğini açıkladı.
Trump yönetimi dizel arzını artırmayı iç piyasa fiyatları bakımından gerekli görüyor. Ukrayna ve bazı Avrupalı yetkililer ise enerji ticaretinden elde edilecek gelirin Rusya’nın askeri kapasitesini destekleyebileceği gerekçesiyle anlaşmaya karşı çıkıyor. Ayrışma, savaşın sona erdirilmesi için enerji güvenliği, ekonomik yaptırımlar ve askeri baskı arasında kurulacak denge tartışmasını derinleştiriyor.
Sıkça Sorulanlar
Donald Trump Ukrayna için ne çağrısı yaptı?
Donald Trump, Volodimir Zelenskiy'nin Rusya ile savaşı bitirecek bir anlaşmaya varamadığını savunarak Ukrayna'nın anlaşma yapabilecek yeni bir lider seçmesi gerektiğini söyledi.
ABD ile Rusya arasındaki dizel anlaşmasının kapsamı nedir?
Anlaşma kapsamında Rusya'nın ilk aşamada 300 bin ton, kasımda 500 bin ton ve sonrasında 1 milyon ton dizeli ABD ve küresel pazarlara sevk etmesi planlanıyor. Ek 3 milyon tonluk sevkiyat ise Rus rafinerilerinin durumuna bağlandı.
Volodimir Zelenskiy dizel anlaşmasına neden karşı çıktı?
Volodimir Zelenskiy, Rus dizel ihracatından doğacak ek gelirin silah üretimi, füze ve insansız hava aracı geliştirme ile asker temininde kullanılabileceğini belirtti. Zelenskiy, anlaşmanın Moskova'nın savaşı sürdürme kapasitesini artıracağı görüşünde.
Ukrayna'da neden cumhurbaşkanlığı seçimi yapılmıyor?
Ukrayna'da Rusya'nın 2022'de başlayan geniş çaplı işgali nedeniyle sıkıyönetim uygulanıyor. Ukrayna mevzuatı, sıkıyönetim döneminde cumhurbaşkanlığı seçimlerinin düzenlenmesine izin vermiyor.