Gazze’de 10 Ekim 2025’te yürürlüğe giren ateşkes, ilk yılında büyük çaplı askeri operasyonları durdurmasına ve İsrailli esirlerin serbest bırakılmasına karşın kalıcı barış hedefinden uzak kaldı. İsrail’in neredeyse her gün saldırı düzenlemeyi sürdürmesi, askerlerini çekmemesi, Hamas’ın silahsızlanmaması ve uluslararası güvenlik gücünün konuşlandırılmaması anlaşmanın ikinci aşamasını kilitledi.
Gazze Sağlık Bakanlığı, ateşkesin başlangıcından beri İsrail saldırılarında 1.400’den fazla Filistinlinin öldüğünü bildirdi. Bir kaynak ölü sayısını yaklaşık 1.450 olarak verirken, Birleşmiş Milletler kuruluşları bakanlığın kayıtlarını genel olarak güvenilir kabul ediyor. İsrail, saldırıların Hamas mensupları ile ateşkesi ihlal eden kişileri hedef aldığını savunuyor.
Ateşkes esirlerin serbest bırakılmasını sağladı
ABD’nin arabuluculuğu ve Arap ülkelerinin desteğiyle varılan 20 maddelik plan, savaşın sona ermesi için aşamalı bir çerçeve öngörüyordu. Plan kapsamında Hamas, Gazze’de tutulan hayattaki İsrailli esirleri serbest bıraktı; İsrail de Filistinli tutuklu ve hükümlüleri bıraktı. Ateşkes döneminde Gazze’den İsrail’e roket saldırısı gerçekleşmediği bildirildi.
Anlaşma ayrıca İsrail ordusunun Gazze’nin yaklaşık yarısından çekilmesini, sınır kapılarından insani yardım girişinin artmasını ve Filistinli teknokratlardan oluşacak yeni bir yönetimin kurulmasını hedefliyordu. Hamas, temmuz ayında Gazze’deki hükümet yapısını feshettiğini açıklasa da güvenlik alanında etkisini koruyor.
Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi, geçiş dönemindeki sivil idare için kuruldu. Komiteye Filistinli teknokrat Ali Şaat başkanlık ediyor. Ancak komite üyelerinin Gazze’ye girişine izin verilmediği, çalışmaların Kahire’den yürütüldüğü bildirildi. Planın güvenlik ayağındaki uluslararası istikrar gücü de henüz sahaya konuşlanmadı.
İsrail’in Gazze’deki askeri varlığı genişledi
Ateşkes metni İsrail’in Gazze’nin yaklaşık yüzde 50-53’ünde asker bulundurmasına izin veriyordu. Sahadaki kontrol alanına ilişkin rakamlar kaynaklar arasında değişiyor. Bazı değerlendirmeler İsrail’in Gazze’nin yaklaşık yüzde 60’ını, bazıları ise yüzde 70’ini kontrol ettiğini bildiriyor.
İsrail ordusunun denetimindeki alanları ayıran Sarı Hat’ın batıya, Akdeniz yönüne kaydırıldığı belirtiliyor. Sarı Hat çevresindeki yerleşimler en riskli bölgeler arasında gösteriliyor. Sınırı fark etmeden geçen Filistinlilerin vurulduğuna dair haberler, yerinden edilen ailelerin güvenli barınma alanlarına erişimini daha da zorlaştırıyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas’ın bütün silahları doğrulanabilir biçimde devre dışı bırakılmadan ordunun Gazze’den çekilmeyeceğini açıkladı. Hamas ise ağır silahlarını yeni idareye devretme ihtimalini gündeme getirse de İsrail saldırılarının tamamen durması ve askerlerin çekilmesi koşulunu öne sürüyor. Tarafların adımların sıralaması konusundaki anlaşmazlığı, ikinci aşamanın başlamasını engelliyor.
Yardım geçişleri ve barınma koşulları ağırlaştı
Gazze’de iki milyondan fazla kişi, yıkılmış evlerin enkazında, hasarlı binalarda veya çadır kamplarında yaşamını sürdürüyor. Yağmur, rüzgâr, su baskını, kemirgenler ve yetersiz sağlık hizmetleri, çadırlarda yaşayan ailelerin başlıca sorunları arasında bulunuyor. Çocuklar ile kronik hastalığı olan kişiler için soğuk hava ve temiz su eksikliği ek risk yaratıyor.
Gıda güvenliği izleme kuruluşunun verilerine göre Gazze’ye günde yaklaşık 227 yardım kamyonu giriyor. Ateşkes planı ise günlük 600 kamyonluk giriş hedefi koymuştu. Çadır, tıbbi cihaz ve bazı temel ekipmanların çift kullanımlı malzeme sayılarak kısıtlanması, yardım ulaştırılmasını sınırlıyor.
İzleme verileri, en az aralık ayına kadar yaklaşık 1,4 milyon kişinin açlık riskiyle karşı karşıya kalabileceğine işaret ediyor. Sayı, mayıs ayındaki tahminin yaklaşık 200 bin üzerinde. İsrail, malzeme denetimlerinin güvenlik gerekçesi taşıdığını savunuyor.
Yeniden inşa planları sahaya yansımadı
Donald Trump’ın başkanlığındaki Barış Kurulu, Gazze’nin geçiş dönemi yönetimi ve yeniden inşası için oluşturuldu. Kurul üyeleri şubat ayında Washington’da ilk toplantısını yaptı; katılımcılar toplam 7 milyar dolarlık finansman taahhüdünde bulundu. Yardım kuruluşları ise Gazze’nin yeniden inşası için yaklaşık 70 milyar dolar gerektiğini hesaplıyor.
Barış Kurulu, eylülde 66 projeden oluşan ve yaklaşık 2,4-2,45 milyar dolar değerinde bir toparlanma planı açıkladı. Buna rağmen Gazze’de anlamlı bir yeniden inşa faaliyeti başlamadı. Konutlar, altyapı ve sağlık tesislerinin onarımı için gerekli makine ile inşaat malzemelerinin girişindeki sınırlamalar sürüyor.
Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı’nın geleceği de tartışma başlıklarından biri. Barış Kurulu, ajansla çalışmayacağını duyurdu; ajans ise Gazze’deki insani yardım, eğitim ve sosyal hizmet ağının devre dışı bırakılmasının ihtiyaçları karşılamayacağını belirtti. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, ajansın görev süresini 2029’a kadar uzatmıştı.
Ateşkesin ilk yılı, esirlerin dönüşü ve büyük çaplı çatışmaların azalması dışında planlanan siyasi, askeri ve insani hedeflerin büyük bölümünün gerçekleşmediğini gösterdi. Gazze’de kalıcı ateşkes, asker çekilmesi, silahsızlanma, güvenlik gücü ve yeniden inşa başlıkları birbirine bağlı şartlar nedeniyle belirsizliğini koruyor.
Sıkça Sorulanlar
Gazze’deki ateşkes ne zaman başladı?
İsrail ile Hamas arasında ABD arabuluculuğunda yapılan ateşkes 10 Ekim 2025’te yürürlüğe girdi. Ateşkesin birinci yılı 10 Ekim 2026’da doldu.
Gazze ateşkesinde hangi hedefler gerçekleşti?
Ateşkes büyük çaplı askeri operasyonları durdurdu, Gazze’de tutulan hayattaki İsrailli esirlerin serbest bırakılmasını sağladı ve Filistinli tutuklu ile hükümlülerin bırakılmasına zemin hazırladı. Gazze’den İsrail’e roket saldırısı yaşanmadığı bildirildi.
Ateşkes döneminde Gazze’de kaç kişi öldü?
Gazze Sağlık Bakanlığı, 10 Ekim 2025’ten itibaren İsrail saldırılarında 1.400’den fazla Filistinlinin öldüğünü açıkladı. Bazı kaynaklar sayıyı yaklaşık 1.450 olarak veriyor.
Gazze’de yeniden inşa neden başlamadı?
Yeniden inşa, ateşkesin ikinci aşamasındaki siyasi ve askeri anlaşmazlıklar ile inşaat malzemesi ve makine girişindeki kısıtlamalar nedeniyle başlamadı. Barış Kurulu’nun milyarlarca dolarlık toparlanma planına rağmen sahada geniş kapsamlı onarım faaliyeti görülmedi.
İsrail ile Hamas arasındaki temel anlaşmazlık nedir?
İsrail, Gazze’den çekilmeyi Hamas’ın tüm silahlarını doğrulanabilir biçimde bırakmasına bağlıyor. Hamas ise silahsızlanmanın İsrail saldırılarının sona ermesi ve İsrail ordusunun aşamalı çekilmesiyle eş zamanlı ilerlemesi gerektiğini söylüyor.