Türkiye’de bazı emlak işletmelerinin, kiralık ya da satılık konut arayan kişilerden daire gösterilmeden önce 2 bin ila 5 bin lira arasında peşin ücret istediği bildirildi. Danışmanlık ücreti, randevu bedeli ve ciddiyet kaporası gibi adlarla talep edilen ödemeler, taşınmaz gösterme hizmeti karşılığında ücret alınmasını yasaklayan düzenleme nedeniyle hukuki tartışma yarattı.
Konut arayanlar kira, depozito, taşınma masrafı ve aracılık komisyonuna ek olarak, henüz bir konutta karar vermeden yeni bir ödeme talebiyle karşılaşabiliyor. Hukukçular, ücretin adından çok hangi hizmetin karşılığında istendiğinin incelenmesi gerektiğini vurguluyor.
Peşin ücret talepleri 2 bin ile 5 bin lira arasında
Aktarılan uygulamada emlak işletmesi önce müşterinin bütçesini, aradığı semti, oda sayısını ve diğer tercihlerini belirliyor. Ardından uygun ilanlar araştırılıyor, mülk sahipleriyle görüşülüyor ve konut ziyaretleri için randevu oluşturuluyor.
Bazı işletmeler, arama ve randevu organizasyonunu kapsayan hizmet paketlerinin bir aya kadar sürebildiğini belirterek peşin bedel talep ediyor. Konutun kiralanması veya satın alınması halinde ilk ödemenin daha sonra aracılık komisyonundan düşüleceği de söylenebiliyor.
Ancak müşteri sunulan daireleri beğenmediğinde, başka bir konut bulduğunda ya da konut aramaktan vazgeçtiğinde iade sorunu ortaya çıkıyor. İşletmeler zaman, yakıt ve personel giderlerini gerekçe gösterirken, tüketiciler sonuçlanmamış bir işlem için ödedikleri bedelin iadesini talep edebiliyor.
Yer gösterme bedeline yönetmelik engeli
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik’in 19’uncu maddesi, taşınmaz gösterme hizmeti karşılığında bedel talep edilemeyeceğini düzenliyor. Tüketici Hukuku Uzmanı Avukat Ali Kaya, yalnızca ev göstermek amacıyla istenen peşin paranın danışmanlık, randevu bedeli veya kapora adı altında alınmasının hukuki niteliği değiştirmeyeceğini belirtti.
Ali Kaya, kiralama veya satış işlemi resmileşmeden tüketicilerin ödeme yapmaması gerektiğini söyledi. Kaya’ya göre, yer gösterme hizmeti için mevzuata aykırı tahsil edildiği düşünülen tutarlar bakımından tüketici, ödeme belgesi ve yazışmalarla iade talebinde bulunabilir.
Konut arayanların kapora talebinde ayrıca ödemenin kime yapıldığını, hangi taşınmazla ilişkili olduğunu ve hangi şartlarda iade edileceğini yazılı biçimde öğrenmesi gerekiyor. Mülk sahibine yapılan kapora ödemesi ile emlak işletmesinin hizmet bedeli olarak istediği ödeme aynı hukuki kapsamda değerlendirilmiyor.
Danışmanlık hizmeti ile komisyon ayrımı
İstanbul Emlakçılar Odası Başkanı Nizameddin Aşa, taşınmaz gösterme karşılığında ücret alınmasının mevcut kurallara göre yasak olduğunu, ancak bağımsız ve kapsamı açıkça belirlenmiş özel danışmanlık hizmetlerinin farklı değerlendirilebileceğini söyledi. Aşa, özel danışmanlık ile yer gösterme faaliyetinin somut kurallarla birbirinden ayrılması gerektiğini belirtti.
Yönetmelikte satış aracılığında hizmet bedeli, KDV hariç satış fiyatının en fazla yüzde 4’üyle sınırlanıyor. Taraflar farklı bir paylaşım kararlaştırmadığında alıcı ve satıcıdan yüzde 2’şer oranında komisyon alınabiliyor. Kiralama aracılığında ise hizmet bedeli KDV hariç bir aylık kira tutarını aşamıyor.
Emlak ofislerinin kira, çalışan, ulaşım ve ilan platformu maliyetlerinin yükselmesi, farklı ücret modelleri arayışını artırıyor. Buna karşın, artan işletme giderleri yer gösterme ücreti yasağını ortadan kaldırmıyor.
Ev arayanların saklaması gereken belgeler
Konut arayanların ödeme yapmadan önce talep edilen bedelin karşılığını yazılı olarak istemesi önem taşıyor. Sözleşmede hizmetin kapsamı, ücret tutarı, iade şartları, ödeme tarihi ve tarafların yükümlülükleri açıkça yer almalı.
Tüketicilerin emlak işletmesinin yetki belgesini kontrol etmesi; ilan ekran görüntülerini, mesajlaşmaları, ödeme dekontlarını ve imzalanan belgeleri saklaması olası bir uyuşmazlıkta delil niteliği taşıyabilir. Yer gösterme için ücret istendiğini düşünen kişiler, uyuşmazlığın özelliğine göre ilgili idari mercilere başvurabilir; şartları oluştuğunda tüketici hakem heyeti veya yargı yoluna gidebilir.
Konut arama hizmeti için istenen her ödeme otomatik olarak aynı hukuki sonuca bağlanmıyor. Değerlendirmede, hizmetin gerçekten bağımsız bir danışmanlık faaliyeti olup olmadığı, sözleşmenin içeriği ve ödemenin fiilen hangi iş için alındığı belirleyici oluyor.
Sıkça Sorulanlar
Emlakçı ev göstermek için ücret talep edebilir mi?
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 19'uncu maddesine göre taşınmaz gösterme hizmeti karşılığında ücret talep edilemez. Ödemenin danışmanlık veya randevu bedeli olarak adlandırılması, bedelin gerçekte yalnızca yer gösterme için alındığı durumlarda hukuki niteliği tek başına değiştirmez.
Emlakçılar ev arayanlardan ne kadar peşin ücret istiyor?
Haberlerde bazı emlak işletmelerinin 2 bin ila 5 bin lira arasında peşin ücret istediği bildirildi. Ödemeler danışmanlık ücreti, randevu bedeli veya ciddiyet kaporası gibi adlarla talep edilebiliyor.
Konut bulunamazsa peşin ödeme iade edilir mi?
İade koşulu, ödemenin amacı ve sözleşmenin içeriğine bağlıdır. Konut bulunamadığında veya müşteri aramaktan vazgeçtiğinde iade anlaşmazlığı yaşanabildiği için ödeme ve iade şartlarının yazılı olarak belirlenmesi gerekir.
Emlakçı satış ve kiralamada en fazla ne kadar komisyon alabilir?
Satış aracılığında hizmet bedeli KDV hariç satış bedelinin yüzde 4'ünü aşamaz; aksi kararlaştırılmadıkça alıcı ve satıcıdan yüzde 2'şer oranında alınır. Kiralama aracılığında hizmet bedeli KDV hariç bir aylık kira tutarını aşamaz.
Hukuka aykırı ücret ödediğini düşünen tüketici ne yapmalı?
Tüketici, ödeme dekontunu, yazışmaları, ilan bilgilerini ve sözleşmeyi saklayarak iade talebinde bulunabilir. Uyuşmazlığın niteliğine göre ilgili idari mercilere, tüketici hakem heyetine veya yargı yoluna başvurulabilir.