ABD’nin Donbas-NATO sorusu ilk kez gündeme geldi
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD’li müzakerecilerin Ukrayna’nın NATO üyeliği karşılığında Donbas bölgesinden çekilmesini gündeme getirdiğini açıkladı. Zelenskiy, 14 Kasım’da yayımlanan açıklamasında, ABD tarafının kendisine “Ukrayna NATO’ya katılırsa Donbas’tan çekilir mi?” sorusunu yönelttiğini ve bu başlığın ilk kez gündeme geldiğini söyledi.
ABD tarafı, Zelenskiy’nin aktardığı formülün tamamlanmış ya da resmî bir teklif olduğunu doğrulamadı. ABD’li bir yetkili, görüşmelerde çok sayıda fikrin ele alındığını ve nihai anlaşmanın tarafların onayını gerektireceğini bildirdi. Jared Kushner da müzakerelerde yeni fikirlerin ortaya çıktığını, ancak insani başlıklar dışındaki konularda kapsamlı bir anlaşma olmadan sonuçlandırılmış karar bulunmadığını söyledi.
Açıklama, ABD’nin arabuluculuğunda yürütülen savaşın sona erdirilmesi görüşmelerinin ardından geldi. Son temaslarda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner Moskova’da görüştü. Witkoff ile Kushner daha sonra Zelenskiy ile İrlanda’da bir araya geldi.
Zelenskiy, NATO üyeliğinin yeniden müzakere başlıkları arasına girdiği sonucuna vardığını belirtti. Ukrayna yönetimi, savaş sonrası dönemde Rusya’dan gelebilecek saldırı riskine karşı NATO üyeliğini veya bağlayıcı güvenlik güvencelerini temel koşul olarak görüyor. Ancak Ukrayna’nın ittifaka katılımı, mevcut NATO üyelerinin oy birliğiyle vereceği kararı gerektiriyor.
Zelenskiy referandumu hangi koşullara bağladı
Zelenskiy, Ukrayna’nın egemen toprağından çekilmeye hazır olmadığını yineledi. Ukrayna lideri, Donbas konusunda tek başına karar verme yetkisini kullanmayacağını, Batılı ülkelerin kapsamlı bir güvenlik paketi sunması hâlinde öneriyi halk oylamasına götürebileceğini söyledi.
Zelenskiy’in sıraladığı koşullar arasında somut güvenlik garantileri, güçlü ve yeterli mali kaynağa sahip Ukrayna ordusu ile ülkenin yeniden inşası için finansman bulunuyor. Ukrayna yönetimi, toprak tavizinin ancak gelecekteki güvenliği güvence altına alan, askerî kapasiteyi sınırlamayan ve savaşın yıkımını gidermeye dönük bir çerçeveyle tartışılabileceği görüşünde.
Ukrayna’da sıkıyönetim devam ettiği için seçimler ve ülke çapındaki halk oylamaları yapılamıyor. Zelenskiy, daha önce bir barış anlaşmasının ardından aylar içinde seçim düzenlenebileceğini söylemişti. Donbas’la ilgili olası bir referandumun tarihine dair açıklanmış bir takvim bulunmuyor.
Moskova’nın toprak ve tarafsızlık talepleri sürüyor
Donbas, Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk ve Luhansk bölgelerini kapsıyor. Rusya, Donbas’ın büyük bölümünü kontrol ediyor; Ukrayna ise bölgede bazı alanları elinde tutuyor. Ukrayna’nın denetimindeki alanlardan çekilmesi, Kiev açısından Donbas’ın Rus kontrolünde kalmasını kabul etmek anlamına gelecek.
Moskova, barış anlaşması için Ukrayna’nın bazı topraklardan vazgeçmesini, askerî kapasitesine sınırlamalar getirilmesini ve tarafsız kalmasını talep ediyor. Rusya yönetimi ayrıca Ukrayna’da yabancı barış gücü konuşlandırılmasına karşı çıkıyor. Kiev, askerî sınırlamaların gelecekteki saldırılara karşı savunmayı zayıflatacağını savunarak talepleri reddediyor.
Rusya tarafı, NATO üyeliği karşılığında Donbas’tan çekilme seçeneğinin Moskova’daki görüşmelerde ele alındığına ilişkin bilgi bulunmadığını bildirdi. Putin’in son açıklamaları ile Kremlin yetkililerinin tutumu, Rusya’nın toprak ve Ukrayna’nın tarafsızlığı konularındaki çizgisini koruduğunu gösteriyor.
Avrupa’nın katılımı güvenlik pazarlığını genişletiyor
ABD temsilcileri ile Zelenskiy arasındaki temasların ardından Avrupa’nın sonraki müzakere turunda söz sahibi olması planlandı. Avrupa ülkeleri, Ukrayna-Rusya sınırının ötesine uzanan savaş sonrası güvenlik düzeninin müzakere edilmesini istiyor. Ukrayna yönetimi de NATO, Avrupa Birliği ve Batılı ortaklardan alınacak güvenlik güvencelerini toprak başlığından ayrı düşünmüyor.
Abu Dabi’deki iki günlük görüşmeler büyük bir siyasi uzlaşma sağlamadı. Taraflar buna karşın bin kişiyi aşması beklenen bir esir değişimi üzerinde anlaştı; kesin sayı henüz belirlenmedi. Enerji altyapısına yönelik ateşkes önerisinde ise ilerleme açıklanmadı.
Taraflar arasında henüz uzlaşma bulunmuyor. Ukrayna, toprak bütünlüğü ve savunma kapasitesini korumayı öncelik sayarken Rusya, Ukrayna’nın NATO ile askerî bağlarının sınırlandırılmasında ısrar ediyor. ABD’nin gündeme getirdiği soru, görüşmelerde NATO üyeliği, toprak kontrolü ve yeniden inşa finansmanının aynı pazarlık çerçevesinde ele alınabileceğine işaret ediyor.
Önümüzdeki görüşmelerde Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantilerinin hukuki niteliği, Ukrayna ordusuna yönelik olası kısıtlamalar ve Donbas’ın statüsü belirleyici olacak. Zelenskiy’in referandum vurgusu, toprak konusunda verilecek kararın yalnızca müzakere heyetleriyle sınırlı kalmayacağını ortaya koyuyor.
Sıkça Sorulanlar
ABD, Ukrayna'ya Donbas karşılığında NATO üyeliği mi teklif etti?
Volodimir Zelenskiy, ABD'li müzakerecilerin Ukrayna'nın NATO'ya katılması karşılığında Donbas'tan çekilip çekilmeyeceğini sorduğunu açıkladı. ABD tarafı bunun tamamlanmış veya resmî bir teklif olduğunu doğrulamadı.
Zelenskiy Donbas'tan çekilmeyi kabul etti mi?
Zelenskiy, Ukrayna'nın topraklarından çekilmeye hazır olmadığını söyledi. Güvenlik garantileri, güçlü bir ordu ve yeniden inşa finansmanı içeren ayrıntılı bir paket oluşursa kararı halk oylamasına sunabileceğini belirtti.
Ukrayna Donbas konusunda neden referandum yapamıyor?
Ukrayna'da sıkıyönetim yürürlükte olduğu için ülke çapında seçim ve referandum düzenlenemiyor. Bu nedenle olası bir halk oylamasının tarihi açıklanmış değil.
Ukrayna'nın NATO üyeliği için ABD'nin onayı yeterli mi?
Hayır. Ukrayna'nın NATO'ya katılması, ittifakın mevcut tüm üyelerinin oy birliğiyle alacağı karara bağlıdır; ABD tek başına üyelik kararı veremez.
Abu Dabi görüşmelerinde hangi sonuçlar çıktı?
Abu Dabi'deki Ukrayna-Rusya görüşmeleri büyük bir siyasi uzlaşma sağlamadı. Taraflar bin kişiyi aşması beklenen bir esir değişimi üzerinde anlaştı, ancak nihai sayı belirlenmedi.
