Libya Temsilciler Meclisinin Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını onaylamasının ardından Yunanistan ve Mısır, 2020 tarihli deniz sınırı anlaşmasını doğu yönünde genişletmek üzere müzakereye başlama konusunda ilke mutabakatına vardı. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis ile Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati’nin 23 Ekim’deki telefon görüşmesinde, Libya Meclisinin onay kararı da ele alındı.
Yunanistan ve Mısır teknik görüşmelere hazırlanıyor
Atina’nın açıklamasına göre Yunanistan ve Mısır, mevcut Münhasır Ekonomik Bölge sınırlandırmasının doğuya uzatılması için görüşme başlatmayı planlıyor. İki ülkenin dışişleri bakanları, Libya Meclisinin Türkiye-Libya mutabakatına verdiği onaya karşı çıktıklarını bildirdi.
Planlanan temasların ilk aşamasını teknik düzeyde istişareler oluşturacak. Müzakerelerin takvimi, heyetlerin bileşimi ve olası anlaşmanın koordinatları henüz açıklanmadı. İlke mutabakatı, doğrudan yeni bir deniz sınırı anlaşmasının imzalandığı anlamına gelmiyor.
Yunanistan yönetimi, konuyu Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler nezdinde de gündeme taşımayı hedefliyor. Atina, Doğu Akdeniz’deki sınır ihtilaflarına ilişkin Avrupa Birliği üyeleriyle ortak tutum oluşturulmasını istiyor.
2020 anlaşmasının kapsadığı alan genişleyebilir
Yunanistan ile Mısır, uzun süren görüşmelerin ardından Ağustos 2020’de deniz sınırı anlaşması imzaladı. Anlaşma, 26. ve 28. meridyenler arasındaki Münhasır Ekonomik Bölgeyi kapsıyordu.
Yeni müzakere girişiminin, Rodos Adası üzerinden geçen 28. meridyenin doğusundaki deniz alanlarına yönelmesi bekleniyor. Meis Adası, söz konusu hattın daha doğusunda bulunuyor. Genişleme ihtimali, Türkiye’nin deniz yetki alanına ilişkin tezleriyle Yunanistan ve Mısır’ın yaklaşımlarını yeniden karşı karşıya getiriyor.
Yunanistan ve Mısır, adaların deniz sınırı belirlenmesinde etkili olması gerektiği görüşünü savunuyor. Türkiye ise deniz yetki alanlarının belirlenmesinde ana kara kıyılarının uzunluğu ile hakkaniyet ilkelerinin dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye-Libya mutabakatına yönelik itirazlar sürüyor
Türkiye ve Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatı 27 Kasım 2019’da imzalandı. Mutabakat, Türkiye’nin güneybatısı ile Libya’nın kuzeydoğusu arasında bir sınır hattı öngörüyor. Libya Temsilciler Meclisi, mutabakatı 20 Ekim’de Bingazi’de oy birliğiyle onayladı ve daha önce anlaşmaya karşı aldığı kararları kaldırdı.
Ankara, mutabakatın iki ülkenin karşılıklı haklarını uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde koruduğunu savunuyor. Millî Savunma Bakanlığı da anlaşmanın üçüncü tarafların tek taraflı değerlendirmeleriyle iptal edilemeyeceğini bildirdi.
Yunanistan, Mısır ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ise mutabakatın kendi deniz yetki alanlarını ve deniz hukukuna ilişkin yorumlarını ihlal ettiğini ileri sürüyor. Yunanistan, Türkiye ile Libya arasında deniz sınırı oluşturacak karşılıklı veya bitişik kıyı bulunmadığını savunuyor.
Deniz sınırı ihtilafında enerji alanları öne çıkıyor
Doğu Akdeniz’deki deniz sınırı anlaşmazlıkları, potansiyel doğal gaz arama ve çıkarma sahaları nedeniyle ekonomik önem taşıyor. Tartışma, yalnızca deniz sınırlarının hukuki yorumuyla sınırlı kalmıyor; enerji ruhsatları, deniz taşımacılığı ve bölgesel siyasi ilişkileri de etkiliyor.
Mısır’ın geçmişte Türkiye ile yeni gerilim yaşamamak için deniz sınırını doğuya taşıma fikrine temkinli yaklaştığı belirtiliyordu. Libya Meclisinin onayından sonra Kahire’nin Atina ile teknik müzakereye hazırlanması, diplomatik dengelerde yeni bir aşamaya işaret ediyor.
Libya’daki rakip siyasi aktörler de Meclis kararına destek verdi. Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti, oylamayı Türkiye ile ilişkiler bakımından olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Halife Hafter’in oğlu Saddam Hafter de kararın Libya’nın Akdeniz’deki ekonomik çıkarlarını korumayı hedeflediğini söyledi.
Teknik görüşmelerin somut bir sınırlandırma anlaşmasına dönüşüp dönüşmeyeceği, tarafların koordinat önerilerine ve Doğu Akdeniz’deki diğer aktörlerin tutumuna bağlı olacak. Türkiye, Libya, Yunanistan ve Mısır arasındaki diplomatik temasların önümüzdeki dönemde yoğunlaşması bekleniyor.
Sıkça Sorulanlar
Yunanistan ve Mısır hangi konuda müzakereye başlayacak?
Yunanistan ve Mısır, Ağustos 2020 tarihli deniz sınırı anlaşmasının doğuya doğru genişletilmesi için teknik müzakereler başlatmayı planlıyor. Görüşmeler, Rodos ve Meis çevresindeki deniz alanlarını ilgilendirebilir.
Yunanistan ve Mısır neden yeni deniz sınırı görüşmesi yapıyor?
Atina ve Kahire, Libya Temsilciler Meclisinin Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatını onaylamasına itiraz ediyor. İki ülke, deniz yetki alanlarına ve adaların sınırlandırmadaki rolüne ilişkin tezlerini güçlendirmeyi amaçlıyor.
Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatı ne zaman onaylandı?
Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını 20 Ekim 2026’da Bingazi’de oy birliğiyle onayladı. Meclis, anlaşmaya karşı daha önce aldığı kararları da kaldırdı.
2020 tarihli Yunanistan-Mısır anlaşması hangi alanı kapsıyordu?
Yunanistan ile Mısır arasındaki 2020 tarihli anlaşma, 26. ve 28. meridyenler arasındaki Münhasır Ekonomik Bölgeyi sınırlandırıyordu. Planlanan görüşmeler 28. meridyenin doğusuna uzanabilir.