Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunuldu. 16 maddelik metin, üç ülke arasında ortak savunma taahhüdü ile savunma sanayii, istihbarat, eğitim ve lojistik alanlarında işbirliği öngörüyor.
Kanun teklifinin TBMM Başkanlığınca Dışişleri Komisyonuna sevk edilmesi, komisyon görüşmesinden sonra da Genel Kurulda oylanması bekleniyor. Anlaşma, her ülkenin kendi iç onay usulünü tamamlamasının ardından son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edilmesiyle yürürlüğe girecek.
Meclise sunulan anlaşmanın ortak savunma hükmü
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın ilk iki maddesi, ülkelerin bağımsızlığı, egemenliği, toprak bütünlüğü ve uluslararası tanınan sınırlarının korunması için işbirliği kurulmasını düzenliyor. Metne göre ülkelerden birinin toprak bütünlüğü veya egemenliği tehdit altında kalırsa üç ülke, tehdidi ortadan kaldırmak için gerekli yöntemleri kullanacak.
İkinci madde, ülkelerden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı tüm ülkelere yapılmış saldırı kabul ediyor. Saldırı halinde destek, Birleşmiş Milletler Şartı’nın meşru müdafaa hakkını düzenleyen 51’inci maddesi çerçevesinde verilecek. Yardımın kapsamı ve niteliği, ihtiyaç değerlendirmesinden sonra belirlenecek; askeri imkân ve kabiliyetler de seçenekler arasında bulunacak.
Anlaşma metni, otomatik asker gönderme kararı içermiyor. Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurt dışına gönderilmesini gerektiren bir durumda, anayasal ve yasal yetkilendirme usullerinin ayrıca tamamlanması gerekiyor. Böyle bir karar için TBMM’nin yetkisi önem taşıyor.
Savunma sanayii ve lojistik işbirliği planı
Üç ülke; savunma, güvenlik ve savunma sanayii alanlarında yakın işbirliği kurmayı taahhüt ediyor. Metin, karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları, tatbikatlar ve silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğini artıracak faaliyetleri kapsıyor. Düzenleme, barış döneminin yanı sıra savaş ve olağanüstü durumlar için de geçerli olacak.
Savunma sanayii bölümünde teknoloji paylaşımı, ortak teknoloji geliştirme, ortak üretim ve araştırma-geliştirme projeleri yer alıyor. Uzman yetiştirme, savunma sanayiindeki deneyimlerin paylaşılması ve karşılıklı mutabakatla belirlenecek ek projeler de anlaşmanın kapsamına alındı.
Lojistik işbirliği maddesi, hizmetlerin mevcut ve uyumlu olması şartıyla silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat desteğine imkân tanıyor. Üç ülke ayrıca güvenli kanallar aracılığıyla istihbarat paylaşacak; bilgi güvenliği, veri koruma ve gizlilik kurallarına uyacak.
Komite ve sekretarya anlaşmayı yönetecek
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, uygulamayı yönlendirmek üzere Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulmasını öngörüyor. Komitede üç ülkenin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanları yer alacak. Komite, ülkeler arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanacak; liderler gerekli görülürse yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Komite, anlaşmaya katılmak isteyen yeni ülkelerin üyelik esaslarını üç çekirdek ülkenin oydaşmasıyla belirleyecek. Komiteye hizmet vermek üzere Suudi Arabistan’da bir sekretarya kurulacak. Sekretaryanın ilk genel sekreteri Pakistan vatandaşı olacak; genel sekreterlik görevi çekirdek ülkeler arasında üçer yıllık dönemlerle dönüşümlü yürütülecek.
Metin, uluslararası güvenlik başlıklarında düzenli istişareler ile terörle mücadelede operasyonel düzeyde işbirliği de içeriyor. Anlaşmanın yorumlanmasından veya uygulanmasından doğabilecek uyuşmazlıklar, ülkeler arasındaki istişare ve görüşmelerle çözülecek.
Anlaşmadan çekilme hakkı 10 yıl sonra doğacak
Mekke Ortak Savunma Anlaşması süresiz yürürlükte kalacak. Ancak bir ülke, anlaşmanın yürürlüğe girişinden itibaren 10 yıl geçmeden çekilme hakkını kullanamayacak. Onuncu yıldan sonra çekilmek isteyen ülke, diğer ülkelere diplomatik kanallarla en az üç ay önceden yazılı bildirim yapacak.
Çekilme veya anlaşmanın sona ermesi, daha önce kararlaştırılmış ve devam eden faaliyetleri ya da projeleri kendiliğinden bitirmeyecek. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunmasına ilişkin yükümlülükler de çekilme sonrasında sürecek.
Metin Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak üç nüsha halinde imzalandı. Üç metin eşit geçerlilik taşısa da yorum farkı ortaya çıkarsa İngilizce metin esas alınacak. TBMM’nin onay takvimi, Türkiye bakımından anlaşmanın yürürlüğe girmesi için belirleyici aşamalardan biri olacak.
Sıkça Sorulanlar
Mekke Ortak Savunma Anlaşması TBMM'ye ne zaman sunuldu?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi 20 Ekim 2026'da TBMM Başkanlığı'na sunuldu. Teklifin Dışişleri Komisyonu ve ardından Genel Kurulda görüşülmesi bekleniyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması hangi ülkeler arasında imzalandı?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalandı. Üç ülke metinde çekirdek taraflar olarak tanımlanıyor.
Anlaşmaya göre bir ülkeye saldırı olursa ne olacak?
Anlaşmanın ikinci maddesi, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı tüm taraflara yapılmış saldırı sayıyor. Yardımın kapsamı, ihtiyaç değerlendirmesi sonrasında Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesi çerçevesinde belirlenecek.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'ndan ne zaman çekilinabilir?
Taraf ülkeler, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren ilk 10 yıl çekilemeyecek. Onuncu yıldan sonra en az üç ay önceden diplomatik kanallarla yazılı bildirim yapan ülke anlaşmadan ayrılabilecek.