Sayımda Ulusal Parti ile İşçi Partisi başa baş kaldı
Yeni Zelanda’da 7 Kasım Cumartesi günü yapılan genel seçimde oyların yüzde 95’inden fazlası sayılırken Ulusal Parti ile İşçi Partisi parti oyunda birbirine çok yakın sonuçlara ulaştı. Ulusal Parti, seçim gecesinin son saatlerinde İşçi Partisi’nin yaklaşık 3 bin 500 oy önünde yer aldı. Christopher Luxon liderliğindeki Ulusal Parti en büyük parti olmayı sürdürse de seçim gecesinde kesin galibiyet ilan edilmedi.
İlk sandalye hesabı, Ulusal Parti, ACT Partisi ve Yeni Zelanda First’ten oluşan merkez sağ blokun 67 sandalyeyle çok dar bir çoğunluğa ulaşabileceğini gösterdi. Ancak özel oylar, yurt dışından gönderilen oylar ve bazı seçim çevrelerindeki dar farklar nedeniyle hükümeti kimin kuracağı kesinleşmedi. Kesin sonuçlar 27 Kasım’da açıklanacak.
Erken oy kullanma 26 Ekim’de başladı. Seçim Komisyonu verilerine göre perşembe gününün sonunda 1,6 milyondan fazla seçmen oyunu kullandı. Erken oyların yüksek sayısı, seçim günü sandıklardaki yoğunluğu azaltabilecek unsurlardan biri olarak görülüyor.
Yeni Zelanda’da oy kullanmak zorunlu değil, ancak oy verme hakkı bulunan kişiler için seçmen kaydı gerekiyor. Aralık 2025’te yürürlüğe giren düzenleme, seçim gününden 13 gün önce kayıt süresini kapattı. Bu nedenle 25 Ekim’e kadar kayıt yaptırmayan uygun seçmenler oy merkezlerinde oy kullanamayabilir.
Luxon ve Hipkins koalisyon tablosunu değerlendirdi
Merkez sağdaki Ulusal Parti lideri ve Başbakan Christopher Luxon, 2023 seçimlerinin ardından kurulan hükümetin başında ikinci dönem için yarışıyor. Ana muhalefetteki İşçi Partisi’nin lideri Chris Hipkins ise partisini yeniden iktidara taşımayı hedefliyor.
Christopher Luxon, Ulusal Parti’nin yeniden Parlamento’daki en büyük parti olduğunu ve yeni hükümeti kurmak için bir yol bulunduğunu söyledi. Chris Hipkins ise seçmenin mesajının anlaşılmasının zaman alabileceğini, yeni Parlamento’nun uzlaşma gerektireceğini belirtti.
Kampanya boyunca ekonomik büyümenin yavaşlaması, enflasyon ve hayat pahalılığı seçmenlerin öne çıkan gündemleri arasında yer aldı. Ulusal Parti, kamu harcamalarını kontrol ederek bütçeyi yeniden fazla vermeye yöneltme ve emeklilik sistemini genişletme sözü verdi. İşçi Partisi ise hane halkı giderlerini azaltma, sağlık ve ulaşıma erişimi iyileştirme, konut ve altyapı yatırımlarını artırma vaatleriyle kampanya yürüttü.
Elektrik faturaları, market fiyatları, vergiler, göç politikası ve sürekli oturum sahiplerinin oy hakkı da siyasi partiler arasındaki başlıca tartışma alanları oldu. Küçük partiler, enerji şirketleri, market rekabeti ve vergilendirme konusunda büyük partilerden ayrışan öneriler sundu.
MMP sistemi iki oyla Meclis dağılımını belirliyor
Yeni Zelanda, 1996’dan beri karma üyeli nispi temsil sistemiyle seçim yapıyor. MMP olarak bilinen sistemde seçmenler iki ayrı oy kullanıyor: Yerel aday oyu ve parti oyu.
Yerel aday oyunda, seçim çevresinde en fazla oyu alan aday milletvekili oluyor. Parti oyu ise partilerin Parlamento’daki toplam sandalye sayısını belirliyor. Partiler, ülke genelindeki parti oylarının en az yüzde 5’ini alırsa veya bir seçim çevresinde milletvekilliği kazanırsa Parlamento’ya girebiliyor.
Yeni Zelanda Parlamentosu normalde 120 sandalyeden oluşuyor. Ancak seçim çevresi sonuçları nedeniyle ortaya çıkan aşan sandalye durumu, geçici Parlamento büyüklüğünü artırabilir. Geçici hesaplamalar Parlamento’nun 130 ya da 131 sandalyeye çıkabileceğine işaret ediyor; bu tabloda çoğunluk için en az 66 sandalye gerekiyor.
Büyük partilerden hiçbirinin tek başına çoğunluğa ulaşamaması halinde küçük partilerin desteği, başbakanın ve yeni hükümetin belirlenmesinde etkili olabilir. Opportunity Partisi’nin yüzde 5 eşiğini aşması, partinin Parlamento’ya ilk kez girmesini ve koalisyon matematiğinde rol almasını sağlayabilir.
Seçim günü yasağı kampanya faaliyetlerini durdurdu
Yeni Zelanda’da seçim günü, siyasi faaliyetlere ilişkin kapsamlı bir yasak uygulandı. Gece yarısından sandıkların kapandığı 19.00’a kadar siyasi partilerin, adayların, medya kuruluşlarının ve sosyal medya kullanıcılarının seçmenin tercihini etkileyebilecek kampanya faaliyeti yürütmesi yasaktı.
Yasak, seçim tahmini ve kamuoyu araştırması yayımlamayı, sandık çıkışı anketlerini, oy verme merkezleri önünde seçmenlerle röportaj yapmayı ve belirli bir partiye oy vermeyi teşvik eden paylaşımları kapsıyor. Parti afişleri ile reklamların da seçim gününden önce kaldırılması gerekiyordu.
Kuralları ihlal edenler 20 bin Yeni Zelanda dolarına kadar para cezasıyla karşılaşabiliyor. Seçim günü seçmenler genel olarak oy kullandığını söyleyebiliyor ve insanları oy vermeye çağırabiliyor; ancak belirli bir adayı ya da partiyi destekleyen propaganda yapamıyor.
Siyasi tartışmaların sınırlanması, sosyal medyada farklı bir seçim günü geleneğini de öne çıkarıyor. Çok sayıda seçmen, oy merkezlerine götürdükleri köpeklerin fotoğraflarını paylaşarak siyasi içerikten uzak duruyor.
Özel oylar ve koalisyon görüşmeleri sonucu belirleyecek
Seçim Komisyonu, özel oylar ile yurt dışında kullanılan oyları gelecek üç hafta içinde sayacak. Geçmiş seçimlerde özel oylar ağırlıklı olarak sol eğilimli partilerin sandalye sayısını artırdı. Yeni seçmen kayıt kuralları nedeniyle özel oyların önceki seçimlerdeki kadar büyük bir değişim yaratıp yaratmayacağı ise belirsizliğini koruyor.
Bazı seçim çevrelerinde farkın bin oyun altında kalması, sandalye tablosunun değişme ihtimalini artırıyor. Kesin sonuçların ardından üç gün içinde yeniden sayım talebi yapılabilecek. Seçim sonuçlarının resmileşmesi için yazının iadesi 3 Aralık’ta yapılacak; Parlamento’nun ise 14 Ocak 2027’ye kadar toplanması gerekiyor.
Ulusal Parti, ACT Partisi ve Yeni Zelanda First’in dar çoğunluğu koruması halinde Christopher Luxon mevcut ortaklarıyla yeniden hükümet kurabilir. Merkez sağ blokun çoğunluğu kaybetmesi halinde Opportunity Partisi, İşçi Partisi, Yeşiller ve Te Pāti Māori ile birlikte alternatif hükümet seçeneklerinde belirleyici konuma gelebilir. Christopher Luxon, kampanya döneminde Opportunity Partisi ile anlaşmayacağını açıklamıştı.
Kesinleşmeyen siyasi tablo nedeniyle mevcut hükümet, yeni yönetim kurulana kadar geçici hükümet teamülleriyle çalışacak. Günlük kamu hizmetleri sürerken, uzun vadeli mali kararlar, büyük altyapı taahhütleri, vergi düzenlemeleri ve göç kurallarına ilişkin önemli adımların ertelenmesi bekleniyor.
Sıkça Sorulanlar
Yeni Zelanda seçiminde hangi partiler başa baş kaldı?
7 Kasım 2026 genel seçiminde Christopher Luxon liderliğindeki Ulusal Parti ile Chris Hipkins liderliğindeki İşçi Partisi, oyların yüzde 95'inden fazlası sayıldığında parti oyunda birbirine çok yakın sonuçlar aldı. Ulusal Parti seçim gecesinin son saatlerinde yaklaşık 3 bin 500 oyla öndeydi.
Yeni Zelanda seçim sonuçları ne zaman kesinleşecek?
Yeni Zelanda genel seçiminin kesin sonuçlarının 27 Kasım 2026'da açıklanması bekleniyor. Kesin sonuçlara özel oylar ve yurt dışındaki seçmenlerin oyları da eklenecek.
Christopher Luxon hükümeti yeniden kurabilir mi?
Ulusal Parti, ACT Partisi ve Yeni Zelanda First'in geçici sandalye hesabında 67 sandalyeye ulaşması Christopher Luxon'a hükümet kurma ihtimali veriyor. Özel oyların sayımı, merkez sağ bloğun dar çoğunluğunu değiştirebilir.
Yeni Zelanda Parlamentosu neden 130 veya 131 sandalyeye çıkabilir?
Aşan sandalye durumu, bir partinin seçim çevrelerinde kazandığı sandalye sayısının parti oyuna göre alması gereken toplam sandalye sayısını aşmasıyla oluşuyor. Geçici hesaplamalar, 120 sandalyelik Parlamento'nun 130 veya 131 üyeye çıkabileceğini gösteriyor.