Başkanlık emri yaptırımların uygulanmasını durdurdu
ABD Başkanı Donald Trump, 16 Ekim’de imzaladığı başkanlık emriyle Rusya’yı hedef alan yeni yaptırım yasasının çok sayıda hükmünü askıya aldı. Emir, Rusya’nın enerji ve savunma sektörleriyle Rus petrolü ve doğal gazı alımını sürdüren ülkeleri hedefleyen yaptırım, kısıtlama ve gümrük vergilerinin belirli süreyle uygulanmamasını öngörüyor.
Trump, Kongreye gönderdiği sertifikada muafiyet kararının ABD’nin ulusal çıkarına olduğunu bildirdi. Başkanlık emrinde, muafiyetin gerekçesini açıklayan bir raporun da Kongreye sunulduğu belirtildi. Muafiyetler, Trump veya yetki verdiği yönetim yetkilileri yeni bir karar alana kadar yürürlükte kalacak.
Yasa, Trump’ın 18 Eylül’de imzalamasının ardından 30 günlük inceleme döneminin bitmesiyle 18 Ekim’de yürürlüğe girecekti. Başkanlık emri, yaptırım paketinin uygulamaya girmesinden iki gün önce yayımlandı.
Askıya alınan tarife ve yaptırım maddeleri neler?
Yasa, Rusya’dan ithal edilen mallara yüzde 500’e kadar gümrük vergisi getirilmesine imkân tanıyordu. Düzenleme ayrıca Rus menşeli ham petrol ve doğal gazı bilerek almaya devam eden belirli ülkelerin mallarına yüzde 100’e kadar vergi uygulanmasının önünü açıyordu.
Muafiyet, Rusya’nın enerji, finans ve savunma alanlarıyla bağlantılı bazı yaptırım hükümlerini; yaptırımları aşmaya yardım eden kişi ve kuruluşlara yönelik sınırlamaları da kapsıyor. Rus petrolünün taşınmasında kullanıldığı ileri sürülen gölge filo tankerlerine ilişkin hükümler de yasanın hedefleri arasında bulunuyordu.
Başkanlık emri, Rusya’ya yönelik tüm ABD yaptırımlarını kaldırmadı. Daha önce çıkarılan başkanlık emirleri kapsamında yaptırım listesine alınan kişi ve kuruluşlara yönelik tedbirler yürürlükte kalacak. Dolayısıyla karar, mevcut yaptırım rejiminin tamamını değil, yeni yasa uyarınca devreye girmesi planlanan belirli araçları durdurdu.
Rus dizeli anlaşması kararın arka planında yer aldı
Karar, Trump’ın bir hafta önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Rus dizelinin küresel piyasaya arzına ilişkin anlaşmaya vardığını açıklamasının ardından geldi. Trump, anlaşmanın yükselen yakıt fiyatlarını sınırlamayı amaçladığını söyledi.
Açıklanan plana göre Rusya’nın ilk aşamada 300 bin tondan fazla dizel göndermesi, kasım ayında 500 bin tonluk ek sevkiyat yapması ve ardından daha yüksek hacimli teslimatlara geçmesi öngörüldü. Rus dizelinin küresel pazara daha fazla sunulmasının yakıt fiyatlarını ne ölçüde düşüreceği tartışma konusu oldu.
Dizel fiyatları, şubat ayında başlayan İran savaşı sonrasında belirgin biçimde yükseldi. Yakıt maliyetleri, ABD’de ara seçimlere kısa süre kala seçmenlerin gündemindeki hayat pahalılığı başlıklarından biri haline geldi. Trump yönetimi, enerji arzını artırma seçeneğini fiyat baskısını azaltacak araçlardan biri olarak görüyor.
Kongrede kararın hukuki ve siyasi etkileri tartışılıyor
Yasa, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın finansmanını sınırlamak amacıyla Kongrede iki partinin desteğiyle kabul edilmişti. Yasa, başkana muafiyet yetkisi verse de muafiyet öncesinde Kongreye gerekçeli sertifika ve rapor gönderilmesini şart koşuyor. Trump yönetimi, ilgili belgelerin yasama organına iletildiğini açıkladı.
Bazı senatörler, Rus dizeli tedariki ile yaptırımların askıya alınmasının Moskova’nın enerji gelirlerini koruyabileceğini savunuyor. Eleştiriler, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı sona erdirmesi için ekonomik baskının artırılması gerektiği görüşünde yoğunlaşıyor.
Trump ise Ukrayna’daki savaşın sona ermesi gerektiğini söyledi. Başkanlık emri, Trump’ın geçen ay imzaladığı yaptırım yasasının uygulanmasında geniş takdir yetkisini kullanacağını gösterdi.
Yönetim Rus enerji ticaretini izlemeyi sürdürecek
Başkanlık emri, ABD Ticaret Temsilciliğine Rus menşeli ham petrol ve doğal gaz alımlarını izleme görevi verdi. Ticaret Temsilciliği; Dışişleri, Hazine ve Enerji bakanlıklarıyla birlikte çalışarak Rus enerji yaptırımlarını aşma girişimlerini de takip edecek.
Yetkililer, yaptırımların yeniden devreye alınmasını gerektirebilecek gelişmeleri başkana bildirecek. Emir, Trump yönetimine ülkelere yönelik tarife ve yaptırım uygulamasını daha sonra yeniden değerlendirme imkânı tanıyor.
Kararın etkisi, Rus dizel sevkiyatlarının gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine, uluslararası yakıt fiyatlarının seyrine ve ABD yönetiminin Rus enerji ticaretine ilişkin izleyeceği verilere bağlı olacak. Kongredeki denetim tartışmasının da muafiyet kararının sonraki aşamasını etkilemesi bekleniyor.
Sıkça Sorulanlar
Trump Rusya'ya yönelik tüm yaptırımları mı kaldırdı?
Hayır. Trump'ın başkanlık emri, yeni yaptırım yasasındaki belirli yaptırım, kısıtlama ve gümrük vergisi hükümlerini askıya aldı. Daha önceki başkanlık emirleriyle Rusya'ya uygulanan yaptırımlar yürürlükte kalıyor.
Askıya alınan Rusya yaptırımları hangi vergileri kapsıyor?
Yasa, Rusya'dan ithal edilen mallara yüzde 500'e kadar, Rus petrolü ve doğal gazını belirli koşullarda almaya devam eden ülkelerin mallarına ise yüzde 100'e kadar gümrük vergisi uygulanmasına imkân tanıyordu. Başkanlık emri, ilgili tarife hükümlerini muafiyet kapsamına aldı.
Trump yaptırımları neden askıya aldı?
Donald Trump, Kongreye gönderdiği sertifikada muafiyetin ABD'nin ulusal çıkarına olduğunu bildirdi. Karar, yükselen dizel fiyatları ve Rusya'dan dizel tedarikini artırmaya yönelik açıklanan anlaşma sonrasında alındı.
Rusya yaptırımları yeniden uygulanabilir mi?
Evet. Başkanlık emri, muafiyetlerin Trump veya yetkilendirdiği yönetim temsilcileri yeni bir karar alana kadar geçerli olacağını belirtiyor. ABD Ticaret Temsilciliği de Rus enerji alımlarını ve yaptırımları aşma girişimlerini izleyerek başkana rapor verecek.